skipLink.label

उदाहरणानि

शीघ्र मार्गाः

पूर्ण पृष्ठसूची

सूक्तम् 48 — सह (16 मन्त्राः)

RV 1.48 — ऋग्वेद शाकल संहिता, मण्डल 1, सूक्तम् 48 (सह), 16 मन्त्राः। स्वरचिह्नित पाठः। IAST

MD
अध्ययनम्
अनुक्रमणिका
मूलम्
सूक्त 48

१६ प्रस्कण्वः काण्वः। उषाः। प्रगाथः – विषमा बृहत्यः, समाः सतोबृहत्यः।

स॒ह वा॒मेन॑ न उषो॒ व्यु॑च्छा दुहितर्दिवः ।

स॒ह द्यु॒म्नेन॑ बृह॒ता वि॑भावरि रा॒या दे॑वि॒ दास्व॑ती

॥१॥

sa̱ha vā̱mena̍ na uṣo̱ vyu̍cchā duhitardivaḥ |

sa̱ha dyu̱mnena̍ bṛha̱tā vi̍bhāvari rā̱yā de̍vi̱ dāsva̍tī

अश्वा॑वती॒र्गोम॑तीर्विश्वसु॒विदो॒ भूरि॑ च्यवन्त॒ वस्त॑वे ।

उदी॑रय॒ प्रति॑ मा सू॒नृता॑ उष॒श् चोद॒ राधो॑ म॒घोना॑म्

॥२॥

aśvā̍vatī̱rgoma̍tīrviśvasu̱vido̱ bhūri̍ cyavanta̱ vasta̍ve |

udī̍raya̱ prati̍ mā sū̱nṛtā̍ uṣa̱ś coda̱ rādho̍ ma̱ghonā̍m

उ॒वासो॒षा उ॒च्छाच्च॒ नु दे॒वी जी॒रा रथा॑नाम् ।

ये अ॑स्या आ॒चर॑णेषु दध्रि॒रे स॑मु॒द्रे न श्र॑व॒स्यव॑:

॥३॥

u̱vāso̱ṣā u̱cchācca̱ nu de̱vī jī̱rā rathā̍nām |

ye a̍syā ā̱cara̍ṇeṣu dadhri̱re sa̍mu̱dre na śra̍va̱syava̍:

उषो॒ ये ते॒ प्र यामे॑षु यु॒ञ्जते॒ मनो॑ दा॒नाय॑ सू॒रय॑: ।

अत्राह॒ तत्कण्व॑ एषां॒ कण्व॑तमो॒ नाम॑ गृणाति नृ॒णाम्

॥४॥

uṣo̱ ye te̱ pra yāme̍ṣu yu̱ñjate̱ mano̍ dā̱nāya̍ sū̱raya̍: |

atrāha̱ tatkaṇva̍ eṣā̱ṃ kaṇva̍tamo̱ nāma̍ gṛṇāti nṛ̱ṇām

आ घा॒ योषे॑व सू॒नर्यु॒षा या॑ति प्रभुञ्ज॒ती ।

ज॒रय॑न्ती॒ वृज॑नं प॒द्वदी॑यत॒ उत्पा॑तयति प॒क्षिण॑:

॥५॥

ā ghā̱ yoṣe̍va sū̱naryu̱ṣā yā̍ti prabhuñja̱tī |

ja̱raya̍ntī̱ vṛja̍naṃ pa̱dvadī̍yata̱ utpā̍tayati pa̱kṣiṇa̍:

वि या सृ॒जति॒ सम॑नं॒ व्य१र्थिन॑: प॒दं न वे॒त्योद॑ती ।

वयो॒ नकि॑ष्टे पप्ति॒वांस॑ आसते॒ व्यु॑ष्टौ वाजिनीवति

॥६॥

vi yā sṛ̱jati̱ sama̍na̱ṃ vya1rthina̍: pa̱daṃ na ve̱tyoda̍tī |

vayo̱ naki̍ṣṭe papti̱vāṃsa̍ āsate̱ vyu̍ṣṭau vājinīvati

ए॒षायु॑क्त परा॒वत॒: सूर्य॑स्यो॒दय॑ना॒दधि॑ ।

श॒तं रथे॑भिः सु॒भगो॒षा इ॒यं वि या॑त्य॒भि मानु॑षान्

॥७॥

e̱ṣāyu̍kta parā̱vata̱: sūrya̍syo̱daya̍nā̱dadhi̍ |

śa̱taṃ rathe̍bhiḥ su̱bhago̱ṣā i̱yaṃ vi yā̍tya̱bhi mānu̍ṣān

विश्व॑मस्या नानाम॒ चक्ष॑से॒ जग॒ज् ज्योति॑ष्कृणोति सू॒नरी॑ ।

अप॒ द्वेषो॑ म॒घोनी॑ दुहि॒ता दि॒व उ॒षा उ॑च्छ॒दप॒ स्रिध॑:

॥८॥

viśva̍masyā nānāma̱ cakṣa̍se̱ jaga̱j jyoti̍ṣkṛṇoti sū̱narī̍ |

apa̱ dveṣo̍ ma̱ghonī̍ duhi̱tā di̱va u̱ṣā u̍ccha̱dapa̱ sridha̍:

उष॒ आ भा॑हि भा॒नुना॑ च॒न्द्रेण॑ दुहितर्दिवः ।

आ॒वह॑न्ती॒ भूर्य॒स्मभ्यं॒ सौभ॑गं व्यु॒च्छन्ती॒ दिवि॑ष्टिषु

॥९॥

uṣa̱ ā bhā̍hi bhā̱nunā̍ ca̱ndreṇa̍ duhitardivaḥ |

ā̱vaha̍ntī̱ bhūrya̱smabhya̱ṃ saubha̍gaṃ vyu̱cchantī̱ divi̍ṣṭiṣu

विश्व॑स्य॒ हि प्राण॑नं॒ जीव॑नं॒ त्वे वि यदु॒च्छसि॑ सूनरि ।

सा नो॒ रथे॑न बृह॒ता वि॑भावरि श्रु॒धि चि॑त्रामघे॒ हव॑म्

॥१०॥

viśva̍sya̱ hi prāṇa̍na̱ṃ jīva̍na̱ṃ tve vi yadu̱cchasi̍ sūnari |

sā no̱ rathe̍na bṛha̱tā vi̍bhāvari śru̱dhi ci̍trāmaghe̱ hava̍m

उषो॒ वाजं॒ हि वंस्व॒ यश्चि॒त्रो मानु॑षे॒ जने॑ ।

तेना व॑ह सु॒कृतो॑ अध्व॒राँ उप॒ ये त्वा॑ गृ॒णन्ति॒ वह्न॑यः

॥११॥

uṣo̱ vāja̱ṃ hi vaṃsva̱ yaści̱tro mānu̍ṣe̱ jane̍ |

tenā va̍ha su̱kṛto̍ adhva̱rām̐ upa̱ ye tvā̍ gṛ̱ṇanti̱ vahna̍yaḥ

विश्वा॑न् दे॒वाँ आ व॑ह॒ सोम॑पीतये॒ ऽन्तरि॑क्षादुष॒स्त्वम् ।

सास्मासु॑ धा॒ गोम॒दश्वा॑वदु॒क्थ्य१मुषो॒ वाजं॑ सु॒वीर्य॑म्

॥१२॥

viśvā̍n de̱vām̐ ā va̍ha̱ soma̍pītaye̱ 'ntari̍kṣāduṣa̱stvam |

sāsmāsu̍ dhā̱ goma̱daśvā̍vadu̱kthya1muṣo̱ vāja̍ṃ su̱vīrya̍m

यस्या॒ रुश॑न्तो अ॒र्चय॒: प्रति॑ भ॒द्रा अदृ॑क्षत ।

सा नो॑ र॒यिं वि॒श्ववा॑रं सु॒पेश॑समु॒षा द॑दातु॒ सुग्म्य॑म्

॥१३॥

yasyā̱ ruśa̍nto a̱rcaya̱: prati̍ bha̱drā adṛ̍kṣata |

sā no̍ ra̱yiṃ vi̱śvavā̍raṃ su̱peśa̍samu̱ṣā da̍dātu̱ sugmya̍m

ये चि॒द्धि त्वामृष॑य॒: पूर्व॑ ऊ॒तये॑ जुहू॒रेऽव॑से महि ।

सा न॒: स्तोमाँ॑ अ॒भि गृ॑णीहि॒ राध॒सोष॑: शु॒क्रेण॑ शो॒चिषा॑

॥१४॥

ye ci̱ddhi tvāmṛṣa̍ya̱: pūrva̍ ū̱taye̍ juhū̱re'va̍se mahi |

sā na̱: stomā̍m̐ a̱bhi gṛ̍ṇīhi̱ rādha̱soṣa̍: śu̱kreṇa̍ śo̱ciṣā̍

उषो॒ यद॒द्य भा॒नुना॒ वि द्वारा॑वृ॒णवो॑ दि॒वः ।

प्र नो॑ यच्छतादवृ॒कं पृ॒थु च्छ॒र्दिः प्र दे॑वि॒ गोम॑ती॒रिष॑:

॥१५॥

uṣo̱ yada̱dya bhā̱nunā̱ vi dvārā̍vṛ̱ṇavo̍ di̱vaḥ |

pra no̍ yacchatādavṛ̱kaṃ pṛ̱thu ccha̱rdiḥ pra de̍vi̱ goma̍tī̱riṣa̍:

सं नो॑ रा॒या बृ॑ह॒ता वि॒श्वपे॑शसा मिमि॒क्ष्वा समिळा॑भि॒रा ।

सं द्यु॒म्नेन॑ विश्व॒तुरो॑षो महि॒ सं वाजै॑र्वाजिनीवति

॥१६॥

saṃ no̍ rā̱yā bṛ̍ha̱tā vi̱śvape̍śasā mimi̱kṣvā samil̤ā̍bhi̱rā |

saṃ dyu̱mnena̍ viśva̱turo̍ṣo mahi̱ saṃ vājai̍rvājinīvati