अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
१५ सव्य आङ्गिरसः। इन्द्रः। जगती, १३-१५ त्रिष्टुप्।
त्यं सु मे॒षं म॑हया स्व॒र्विदं॑ श॒तं यस्य॑ सु॒भ्व॑: सा॒कमीर॑ते ।
अत्यं॒ न वाजं॑ हवन॒स्यदं॒ रथ॒मेन्द्रं॑ ववृत्या॒मव॑से सुवृ॒क्तिभि॑:
॥१॥tyaṃ su me̱ṣaṃ ma̍hayā sva̱rvida̍ṃ śa̱taṃ yasya̍ su̱bhva̍: sā̱kamīra̍te |
atya̱ṃ na vāja̍ṃ havana̱syada̱ṃ ratha̱mendra̍ṃ vavṛtyā̱mava̍se suvṛ̱ktibhi̍:
स पर्व॑तो॒ न ध॒रुणे॒ष्वच्यु॑तः स॒हस्र॑मूति॒स्तवि॑षीषु वावृधे ।
इन्द्रो॒ यद् वृत्रमव॑धीन्नदी॒वृत॑मु॒ब्जन्नर्णां॑सि॒ जर्हृ॑षाणो॒ अन्ध॑सा
॥२॥sa parva̍to̱ na dha̱ruṇe̱ṣvacyu̍taḥ sa̱hasra̍mūti̱stavi̍ṣīṣu vāvṛdhe |
indro̱ yad vṛtramava̍dhīnnadī̱vṛta̍mu̱bjannarṇā̍ṃsi̱ jarhṛ̍ṣāṇo̱ andha̍sā
स हि द्व॒रो द्व॒रिषु॑ व॒व्र ऊध॑नि च॒न्द्रबु॑ध्नो॒ मद॑वृद्धो मनी॒षिभि॑: ।
इन्द्रं॒ तम॑ह्वे स्वप॒स्यया॑ धि॒या मंहि॑ष्ठरातिं॒ स हि पप्रि॒रन्ध॑सः
॥३॥sa hi dva̱ro dva̱riṣu̍ va̱vra ūdha̍ni ca̱ndrabu̍dhno̱ mada̍vṛddho manī̱ṣibhi̍: |
indra̱ṃ tama̍hve svapa̱syayā̍ dhi̱yā maṃhi̍ṣṭharāti̱ṃ sa hi papri̱randha̍saḥ
आ यं पृ॒णन्ति॑ दि॒वि सद्म॑बर्हिषः समु॒द्रं न सु॒भ्व१: स्वा अ॒भिष्ट॑यः ।
तं वृ॑त्र॒हत्ये॒ अनु॑ तस्थुरू॒तय॒: शुष्मा॒ इन्द्र॑मवा॒ता अह्रु॑तप्सवः
॥४॥ā yaṃ pṛ̱ṇanti̍ di̱vi sadma̍barhiṣaḥ samu̱draṃ na su̱bhva1: svā a̱bhiṣṭa̍yaḥ |
taṃ vṛ̍tra̱hatye̱ anu̍ tasthurū̱taya̱: śuṣmā̱ indra̍mavā̱tā ahru̍tapsavaḥ
अ॒भि स्ववृ॑ष्टिं॒ मदे॑ अस्य॒ युध्य॑तो र॒घ्वीरि॑व प्रव॒णे स॑स्रुरू॒तय॑: ।
इन्द्रो॒ यद् व॒ज्री धृ॒षमा॑णो॒ अन्ध॑सा भि॒नद् व॒लस्य॑ परि॒धीँरि॑व त्रि॒तः
॥५॥a̱bhi svavṛ̍ṣṭi̱ṃ made̍ asya̱ yudhya̍to ra̱ghvīri̍va prava̱ṇe sa̍srurū̱taya̍: |
indro̱ yad va̱jrī dhṛ̱ṣamā̍ṇo̱ andha̍sā bhi̱nad va̱lasya̍ pari̱dhīm̐ri̍va tri̱taḥ
परीं॑ घृ॒णा च॑रति तित्वि॒षे शवो॒ ऽपो वृ॒त्वी रज॑सो बु॒ध्नमाश॑यत् ।
वृ॒त्रस्य॒ यत् प्र॑व॒णे दु॒र्गृभि॑श्वनो निज॒घन्थ॒ हन्वो॑रिन्द्र तन्य॒तुम्
॥६॥parī̍ṃ ghṛ̱ṇā ca̍rati titvi̱ṣe śavo̱ 'po vṛ̱tvī raja̍so bu̱dhnamāśa̍yat |
vṛ̱trasya̱ yat pra̍va̱ṇe du̱rgṛbhi̍śvano nija̱ghantha̱ hanvo̍rindra tanya̱tum
ह्र॒दं न हि त्वा॑ न्यृ॒षन्त्यू॒र्मयो॒ ब्रह्मा॑णीन्द्र॒ तव॒ यानि॒ वर्ध॑ना ।
त्वष्टा॑ चित्ते॒ युज्यं॑ वावृधे॒ शव॑स्त॒तक्ष॒ वज्र॑म॒भिभू॑त्योजसम्
॥७॥hra̱daṃ na hi tvā̍ nyṛ̱ṣantyū̱rmayo̱ brahmā̍ṇīndra̱ tava̱ yāni̱ vardha̍nā |
tvaṣṭā̍ citte̱ yujya̍ṃ vāvṛdhe̱ śava̍sta̱takṣa̱ vajra̍ma̱bhibhū̍tyojasam
ज॒घ॒न्वाँ उ॒ हरि॑भिः सम्भृतक्रत॒विन्द्र॑ वृ॒त्रं मनु॑षे गातु॒यन्न॒पः ।
अय॑च्छथा बा॒ह्वोर्वज्र॑माय॒समधा॑रयो दि॒व्या सूर्यं॑ दृ॒शे
॥८॥ja̱gha̱nvām̐ u̱ hari̍bhiḥ sambhṛtakrata̱vindra̍ vṛ̱traṃ manu̍ṣe gātu̱yanna̱paḥ |
aya̍cchathā bā̱hvorvajra̍māya̱samadhā̍rayo di̱vyā sūrya̍ṃ dṛ̱śe
बृ॒हत् स्वश्च॑न्द्र॒मम॑व॒द् यदु॒क्थ्य १ मकृ॑ण्वत भि॒यसा॒ रोह॑णं दि॒वः ।
यन्मानु॑षप्रधना॒ इन्द्र॑मू॒तय॒: स्व॑र्नृ॒षाचो॑ म॒रुतोऽम॑द॒न्ननु॑
॥९॥bṛ̱hat svaśca̍ndra̱mama̍va̱d yadu̱kthya 1 makṛ̍ṇvata bhi̱yasā̱ roha̍ṇaṃ di̱vaḥ |
yanmānu̍ṣapradhanā̱ indra̍mū̱taya̱: sva̍rnṛ̱ṣāco̍ ma̱ruto'ma̍da̱nnanu̍
द्यौश्चि॑द॒स्याम॑वाँ॒ अहे॑: स्व॒नादयो॑यवीद् भि॒यसा॒ वज्र॑ इन्द्र ते ।
वृ॒त्रस्य॒ यद् ब॑द्बधा॒नस्य॑ रोदसी॒ मदे॑ सु॒तस्य॒ शव॒साभि॑न॒च्छिर॑:
॥१०॥dyauści̍da̱syāma̍vā̱m̐ ahe̍: sva̱nādayo̍yavīd bhi̱yasā̱ vajra̍ indra te |
vṛ̱trasya̱ yad ba̍dbadhā̱nasya̍ rodasī̱ made̍ su̱tasya̱ śava̱sābhi̍na̱cchira̍:
यदिन्न्वि॑न्द्र पृथि॒वी दश॑भुजि॒रहा॑नि॒ विश्वा॑ त॒तन॑न्त कृ॒ष्टय॑: ।
अत्राह॑ ते मघव॒न् विश्रु॑तं॒ सहो॒ द्यामनु॒ शव॑सा ब॒र्हणा॑ भुवत्
॥११॥yadinnvi̍ndra pṛthi̱vī daśa̍bhuji̱rahā̍ni̱ viśvā̍ ta̱tana̍nta kṛ̱ṣṭaya̍: |
atrāha̍ te maghava̱n viśru̍ta̱ṃ saho̱ dyāmanu̱ śava̍sā ba̱rhaṇā̍ bhuvat
त्वम॒स्य पा॒रे रज॑सो॒ व्यो॑मन॒: स्वभू॑त्योजा॒ अव॑से धृषन्मनः ।
च॒कृ॒षे भूमिं॑ प्रति॒मान॒मोज॑सो॒ ऽपः स्व॑: परि॒भूरे॒ष्या दिव॑म्
॥१२॥tvama̱sya pā̱re raja̍so̱ vyo̍mana̱: svabhū̍tyojā̱ ava̍se dhṛṣanmanaḥ |
ca̱kṛ̱ṣe bhūmi̍ṃ prati̱māna̱moja̍so̱ 'paḥ sva̍: pari̱bhūre̱ṣyā diva̍m
त्वं भु॑वः प्रति॒मानं॑ पृथि॒व्या ऋ॒ष्ववी॑रस्य बृह॒तः पति॑र्भूः ।
विश्व॒माप्रा॑ अ॒न्तरि॑क्षं महि॒त्वा स॒त्यम॒द्धा नकि॑र॒न्यस्त्वावा॑न्
॥१३॥tvaṃ bhu̍vaḥ prati̱māna̍ṃ pṛthi̱vyā ṛ̱ṣvavī̍rasya bṛha̱taḥ pati̍rbhūḥ |
viśva̱māprā̍ a̱ntari̍kṣaṃ mahi̱tvā sa̱tyama̱ddhā naki̍ra̱nyastvāvā̍n
न यस्य॒ द्यावा॑पृथि॒वी अनु॒ व्यचो॒ न सिन्ध॑वो॒ रज॑सो॒ अन्त॑मान॒शुः ।
नोत स्ववृ॑ष्टिं॒ मदे॑ अस्य॒ युध्य॑त॒ एको॑ अ॒न्यच्च॑कृषे॒ विश्व॑मानु॒षक्
॥१४॥na yasya̱ dyāvā̍pṛthi̱vī anu̱ vyaco̱ na sindha̍vo̱ raja̍so̱ anta̍māna̱śuḥ |
nota svavṛ̍ṣṭi̱ṃ made̍ asya̱ yudhya̍ta̱ eko̍ a̱nyacca̍kṛṣe̱ viśva̍mānu̱ṣak
आर्च॒न्नत्र॑ म॒रुत॒: सस्मि॑न्ना॒जौ विश्वे॑ दे॒वासो॑ अमद॒न्ननु॑ त्वा ।
वृ॒त्रस्य॒ यद् भृ॑ष्टि॒मता॑ व॒धेन॒ नि त्वमि॑न्द्र॒ प्रत्या॒नं ज॒घन्थ॑
॥१५॥ārca̱nnatra̍ ma̱ruta̱: sasmi̍nnā̱jau viśve̍ de̱vāso̍ amada̱nnanu̍ tvā |
vṛ̱trasya̱ yad bhṛ̍ṣṭi̱matā̍ va̱dhena̱ ni tvami̍ndra̱ pratyā̱naṃ ja̱ghantha̍