अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
१५ नेधा गौतमः। मरुतः। जगती, १५ त्रिष्टुप्।
वृष्णे॒ शर्धा॑य॒ सुम॑खाय वे॒धसे॒ नोध॑: सुवृ॒क्तिं प्र भ॑रा म॒रुद्भ्य॑: ।
अ॒पो न धीरो॒ मन॑सा सु॒हस्त्यो॒ गिर॒: सम॑ञ्जे वि॒दथे॑ष्वा॒भुव॑:
॥१॥vṛṣṇe̱ śardhā̍ya̱ suma̍khāya ve̱dhase̱ nodha̍: suvṛ̱ktiṃ pra bha̍rā ma̱rudbhya̍: |
a̱po na dhīro̱ mana̍sā su̱hastyo̱ gira̱: sama̍ñje vi̱dathe̍ṣvā̱bhuva̍:
ते ज॑ज्ञिरे दि॒व ऋ॒ष्वास॑ उ॒क्षणो॑ रु॒द्रस्य॒ मर्या॒ असु॑रा अरे॒पस॑: ।
पा॒व॒कास॒: शुच॑य॒: सूर्या॑ इव॒ सत्वा॑नो॒ न द्र॒प्सिनो॑ घो॒रव॑र्पसः
॥२॥te ja̍jñire di̱va ṛ̱ṣvāsa̍ u̱kṣaṇo̍ ru̱drasya̱ maryā̱ asu̍rā are̱pasa̍: |
pā̱va̱kāsa̱: śuca̍ya̱: sūryā̍ iva̱ satvā̍no̱ na dra̱psino̍ gho̱rava̍rpasaḥ
युवा॑नो रु॒द्रा अ॒जरा॑ अभो॒ग्घनो॑ वव॒क्षुरध्रि॑गाव॒: पर्व॑ता इव ।
दृ॒ह्ला चि॒द् विश्वा॒ भुव॑नानि॒ पार्थि॑वा॒ प्र च्या॑वयन्ति दि॒व्यानि॑ म॒ज्मना॑
॥३॥yuvā̍no ru̱drā a̱jarā̍ abho̱gghano̍ vava̱kṣuradhri̍gāva̱: parva̍tā iva |
dṛ̱hlā ci̱d viśvā̱ bhuva̍nāni̱ pārthi̍vā̱ pra cyā̍vayanti di̱vyāni̍ ma̱jmanā̍
चि॒त्रैर॒ञ्जिभि॒र्वपु॑षे॒ व्य॑ञ्जते॒ वक्षः॑सु रु॒क्माँ अधि॑ येतिरे शु॒भे ।
अंसे॑ष्वेषां॒ नि मि॑मृक्षृर्ऋ॒ष्टय॑: सा॒कं ज॑ज्ञिरे स्व॒धया॑ दि॒वो नर॑:
॥४॥ci̱traira̱ñjibhi̱rvapu̍ṣe̱ vya̍ñjate̱ vakṣa̍ḥsu ru̱kmām̐ adhi̍ yetire śu̱bhe |
aṃse̍ṣveṣā̱ṃ ni mi̍mṛkṣṛrṛ̱ṣṭaya̍: sā̱kaṃ ja̍jñire sva̱dhayā̍ di̱vo nara̍:
ई॒शा॒न॒कृतो॒ धुन॑यो रि॒शाद॑सो॒ वाता॑न् वि॒द्युत॒स्तवि॑षीभिरक्रत ।
दु॒हन्त्यूध॑र्दि॒व्यानि॒ धूत॑यो॒ भूमिं॑ पिन्वन्ति॒ पय॑सा॒ परि॑ज्रयः
॥५॥ī̱śā̱na̱kṛto̱ dhuna̍yo ri̱śāda̍so̱ vātā̍n vi̱dyuta̱stavi̍ṣībhirakrata |
du̱hantyūdha̍rdi̱vyāni̱ dhūta̍yo̱ bhūmi̍ṃ pinvanti̱ paya̍sā̱ pari̍jrayaḥ
पिन्व॑न्त्य॒पो म॒रुत॑: सु॒दान॑व॒: पयो॑ घृ॒तव॑द् विदथे॑ष्वा॒भुव॑: ।
अत्यं॒ न मि॒हे वि न॑यन्ति वा॒जिन॒मुत्सं॑ दुहन्ति स्त॒नय॑न्त॒मक्षि॑तम्
॥६॥pinva̍ntya̱po ma̱ruta̍: su̱dāna̍va̱: payo̍ ghṛ̱tava̍d vidathe̍ṣvā̱bhuva̍: |
atya̱ṃ na mi̱he vi na̍yanti vā̱jina̱mutsa̍ṃ duhanti sta̱naya̍nta̱makṣi̍tam
म॒हि॒षासो॑ मा॒यिन॑श्चि॒त्रभा॑नवो गि॒रयो॒ न स्वत॑वसो रघु॒ष्यद॑: ।
मृ॒गा इ॑व ह॒स्तिन॑: खादथा॒ वना॒ यदारु॑णीषु॒ तवि॑षी॒रयु॑ग्ध्वम्
॥७॥ma̱hi̱ṣāso̍ mā̱yina̍ści̱trabhā̍navo gi̱rayo̱ na svata̍vaso raghu̱ṣyada̍: |
mṛ̱gā i̍va ha̱stina̍: khādathā̱ vanā̱ yadāru̍ṇīṣu̱ tavi̍ṣī̱rayu̍gdhvam
सिं॒हा इ॑व नानदति॒ प्रचे॑तसः पि॒शा इ॑व सु॒पिशो॑ वि॒श्ववे॑दसः ।
क्षपो॒ जिन्व॑न्त॒: पृष॑तीभिर्ऋ॒ष्टिभि॒: समित्स॒बाध॒: शव॒साहि॑मन्यवः
॥८॥si̱ṃhā i̍va nānadati̱ prace̍tasaḥ pi̱śā i̍va su̱piśo̍ vi̱śvave̍dasaḥ |
kṣapo̱ jinva̍nta̱: pṛṣa̍tībhirṛ̱ṣṭibhi̱: samitsa̱bādha̱: śava̱sāhi̍manyavaḥ
रोद॑सी॒ आ व॑दता गणश्रियो॒ नृषा॑चः शूरा॒: शव॒साहि॑मन्यवः ।
आ व॒न्धुरे॑ष्व॒मति॒र्न द॑र्श॒ता वि॒द्युन्न त॑स्थौ मरुतो॒ रथे॑षु वः
॥९॥roda̍sī̱ ā va̍datā gaṇaśriyo̱ nṛṣā̍caḥ śūrā̱: śava̱sāhi̍manyavaḥ |
ā va̱ndhure̍ṣva̱mati̱rna da̍rśa̱tā vi̱dyunna ta̍sthau maruto̱ rathe̍ṣu vaḥ
वि॒श्ववे॑दसो र॒यिभि॒: समो॑कस॒: संमि॑श्लास॒स्तवि॑षीभिर्विर॒प्शिन॑: ।
अस्ता॑र॒ इषं॑ दधिरे॒ गभ॑स्त्योरन॒न्तशु॑ष्मा॒ वृष॑खादयो॒ नर॑:
॥१०॥vi̱śvave̍daso ra̱yibhi̱: samo̍kasa̱: saṃmi̍ślāsa̱stavi̍ṣībhirvira̱pśina̍: |
astā̍ra̱ iṣa̍ṃ dadhire̱ gabha̍styorana̱ntaśu̍ṣmā̱ vṛṣa̍khādayo̱ nara̍:
हि॒र॒ण्यये॑भिः प॒विभि॑: पयो॒वृध॒ उज्जि॑घ्नन्त आप॒थ्यो॒ ३ न पर्व॑तान् ।
म॒खा अ॒यास॑: स्व॒सृतो॑ ध्रुव॒च्युतो॑ दुध्र॒कृतो॑ म॒रुतो॒ भ्राज॑दृष्टयः
॥११॥hi̱ra̱ṇyaye̍bhiḥ pa̱vibhi̍: payo̱vṛdha̱ ujji̍ghnanta āpa̱thyo̱ 3 na parva̍tān |
ma̱khā a̱yāsa̍: sva̱sṛto̍ dhruva̱cyuto̍ dudhra̱kṛto̍ ma̱ruto̱ bhrāja̍dṛṣṭayaḥ
घृषुं॑ पाव॒कं व॒निनं॒ विच॑र्षणिं रु॒द्रस्य॑ सू॒नुं ह॒वसा॑ गृणीमसि ।
र॒ज॒स्तुरं॑ त॒वसं॒ मारु॑तं ग॒णमृ॑जी॒षिणं॒ वृष॑णं सश्चत श्रि॒ये
॥१२॥ghṛṣu̍ṃ pāva̱kaṃ va̱nina̱ṃ vica̍rṣaṇiṃ ru̱drasya̍ sū̱nuṃ ha̱vasā̍ gṛṇīmasi |
ra̱ja̱stura̍ṃ ta̱vasa̱ṃ māru̍taṃ ga̱ṇamṛ̍jī̱ṣiṇa̱ṃ vṛṣa̍ṇaṃ saścata śri̱ye
प्र नू स मर्त॒: शव॑सा॒ जनाँ॒ अति॑ त॒स्थौ व॑ ऊ॒ती म॑रुतो॒ यमाव॑त ।
अर्व॑द्भि॒र्वाजं॑ भरते॒ धना॒ नृभि॑रा॒पृच्छ्यं॒ क्रतु॒मा क्षे॑ति॒ पुष्य॑ति
॥१३॥pra nū sa marta̱: śava̍sā̱ janā̱m̐ ati̍ ta̱sthau va̍ ū̱tī ma̍ruto̱ yamāva̍ta |
arva̍dbhi̱rvāja̍ṃ bharate̱ dhanā̱ nṛbhi̍rā̱pṛcchya̱ṃ kratu̱mā kṣe̍ti̱ puṣya̍ti
च॒र्कृत्यं॑ मरुतः पृ॒त्सु दु॒ष्टरं॑ द्यु॒मन्तं॒ शुष्मं॑ म॒घव॑त्सु धत्तन ।
ध॒न॒स्पृत॑मु॒क्थ्यं॑ वि॒श्वच॑र्षणिं तो॒कं पु॑ष्येम॒ तन॑यं श॒तं हिमा॑:
॥१४॥ca̱rkṛtya̍ṃ marutaḥ pṛ̱tsu du̱ṣṭara̍ṃ dyu̱manta̱ṃ śuṣma̍ṃ ma̱ghava̍tsu dhattana |
dha̱na̱spṛta̍mu̱kthya̍ṃ vi̱śvaca̍rṣaṇiṃ to̱kaṃ pu̍ṣyema̱ tana̍yaṃ śa̱taṃ himā̍:
नू ष्ठि॒रं म॑रुतो वी॒रव॑न्तमृती॒षाहं॑ र॒यिम॒स्मासु॑ धत्त ।
स॒ह॒स्रिणं॑ श॒तिनं॑ शूशु॒वांसं॑ प्रा॒तर्म॒क्षू धि॒याव॑सुर्जगम्यात्
॥१५॥nū ṣṭhi̱raṃ ma̍ruto vī̱rava̍ntamṛtī̱ṣāha̍ṃ ra̱yima̱smāsu̍ dhatta |
sa̱ha̱sriṇa̍ṃ śa̱tina̍ṃ śūśu̱vāṃsa̍ṃ prā̱tarma̱kṣū dhi̱yāva̍surjagamyāt