अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- संहिता निर्देशाः
- 1.18.1
- 1.18.2
- 1.18.3
- 1.18.4
- 1.18.5
- 1.40.1
- 1.40.2
- 1.40.3
- 1.40.4
- 1.40.5
- 1.40.6
- 1.40.7
- 1.40.8
- 2.23.1
- 2.23.2
- 2.23.3
- 2.23.4
- 2.23.5
- 2.23.6
- 2.23.7
- 2.23.8
- 2.23.9
- 2.23.10
- 2.23.11
- 2.23.12
- 2.23.13
- 2.23.14
- 2.23.15
- 2.23.16
- 2.23.17
- 2.23.18
- 2.23.19
- 2.24.1
- 2.24.2
- 2.24.3
- 2.24.4
- 2.24.5
- 2.24.6
- 2.24.7
- 2.24.8
- 2.24.9
- 2.24.10
- 2.24.11
- 2.24.12
- 2.24.13
- 2.24.14
- 2.24.15
- 2.25.1
- 2.25.2
- 2.25.3
- 2.25.4
- 2.25.5
- 2.26.1
- 2.26.2
- 2.26.3
- 2.26.4
- 7.97.3
- 7.97.9
- 10.155.2
- 10.155.3
- मूलम्
९ मेधातिथिःकाण्वः। १-३ ब्रह्मणस्पतिः, ४ इन्द्रो ब्रह्मणस्पतिः सोमश्च, ५ ब्रह्मणस्पतिः सोम इंद्रो, दक्षिणा च, ६-८ सदसस्पतिः, ९ सदसस्पतिर्नराशंसो वा। गायत्री।
सो॒मानं॒ स्वर॑णं कृणु॒हि ब्र॑ह्मणस्पते । क॒क्षीव॑न्तं॒ य औ॑शि॒जः ॥1.18.1॥
so̱māna̱ṃ svara̍ṇaṃ kṛṇu̱hi bra̍hmaṇaspate | ka̱kṣīva̍nta̱ṃ ya au̍śi̱jaḥ
यो रे॒वान् यो अ॑मीव॒हा व॑सु॒वित् पु॑ष्टि॒वर्ध॑नः । स न॑: सिषक्तु॒ यस्तु॒रः ॥1.18.2॥
yo re̱vān yo a̍mīva̱hā va̍su̱vit pu̍ṣṭi̱vardha̍naḥ | sa na̍: siṣaktu̱ yastu̱raḥ
मा न॒: शंसो॒ अर॑रुषो धू॒र्तिः प्रण॒ङ् मर्त्य॑स्य । रक्षा॑ णो ब्रह्मणस्पते ॥1.18.3॥
mā na̱: śaṃso̱ ara̍ruṣo dhū̱rtiḥ praṇa̱ṅ martya̍sya | rakṣā̍ ṇo brahmaṇaspate
स घा॑ वी॒रो न रि॑ष्यति॒ यमिन्द्रो॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॑: । सोमो॑ हि॒नोति॒ मर्त्य॑म् ॥1.18.4॥
sa ghā̍ vī̱ro na ri̍ṣyati̱ yamindro̱ brahma̍ṇa̱spati̍: | somo̍ hi̱noti̱ martya̍m
त्वं तं ब्र॑ह्मणस्पते॒ सोम॒ इन्द्र॑श्च॒ मर्त्य॑म् । दक्षि॑णा पा॒त्वंह॑सः ॥1.18.5॥
tvaṃ taṃ bra̍hmaṇaspate̱ soma̱ indra̍śca̱ martya̍m | dakṣi̍ṇā pā̱tvaṃha̍saḥ
८ कण्वो घौरः। ब्रह्मणस्पतिः। प्रगाथः – विषमा बृहत्यः, समाः सतोबृहत्यः।
उत्ति॑ष्ठ ब्रह्मणस्पते देव॒यन्त॑स्त्वेमहे ।
उप॒ प्र य॑न्तु म॒रुत॑: सु॒दान॑व॒ इन्द्र॑ प्रा॒शूर्भ॑वा॒ सचा॑ ॥1.40.1॥
utti̍ṣṭha brahmaṇaspate deva̱yanta̍stvemahe |
upa̱ pra ya̍ntu ma̱ruta̍: su̱dāna̍va̱ indra̍ prā̱śūrbha̍vā̱ sacā̍
त्वामिद्धि स॑हसस्पुत्र॒ मर्त्य॑ उपब्रू॒ते धने॑ हि॒ते ।
सु॒वीर्यं॑ मरुत॒ आ स्वश्व्यं॒ दधी॑त॒ यो व॑ आच॒के ॥1.40.2॥
tvāmiddhi sa̍hasasputra̱ martya̍ upabrū̱te dhane̍ hi̱te |
su̱vīrya̍ṃ maruta̱ ā svaśvya̱ṃ dadhī̍ta̱ yo va̍ āca̱ke
प्रैतु॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒: प्र दे॒व्ये॑तु सू॒नृता॑ ।
अच्छा॑ वी॒रं नर्यं॑ प॒ङ्क्तिरा॑धसं दे॒वा य॒ज्ञं न॑यन्तु नः ॥1.40.3॥
praitu̱ brahma̍ṇa̱spati̱: pra de̱vye̍tu sū̱nṛtā̍ |
acchā̍ vī̱raṃ narya̍ṃ pa̱ṅktirā̍dhasaṃ de̱vā ya̱jñaṃ na̍yantu naḥ
यो वा॒घते॒ ददा॑ति सू॒नरं॒ वसु॒ स ध॑त्ते॒ अक्षि॑ति॒ श्रव॑: ।
तस्मा॒ इळां॑ सु॒वीरा॒मा य॑जामहे सु॒प्रतू॑र्तिमने॒हस॑म् ॥1.40.4॥
yo vā̱ghate̱ dadā̍ti sū̱nara̱ṃ vasu̱ sa dha̍tte̱ akṣi̍ti̱ śrava̍: |
tasmā̱ il̤ā̍ṃ su̱vīrā̱mā ya̍jāmahe su̱pratū̍rtimane̱hasa̍m
प्र नू॒नं ब्रह्म॑ण॒स्पति॒र्मन्त्रं॑ वदत्यु॒क्थ्य॑म् ।
यस्मि॒न्निन्द्रो॒ वरु॑णो मि॒त्रो अ॑र्य॒मा दे॒वा ओकां॑सि चक्रि॒रे ॥1.40.5॥
pra nū̱naṃ brahma̍ṇa̱spati̱rmantra̍ṃ vadatyu̱kthya̍m |
yasmi̱nnindro̱ varu̍ṇo mi̱tro a̍rya̱mā de̱vā okā̍ṃsi cakri̱re
तमिद् वो॑चेमा वि॒दथे॑षु श॒म्भुवं॒ मन्त्रं॑ देवा अने॒हस॑म् ।
इ॒मां च॒ वाचं॑ प्रति॒हर्य॑था नरो॒ विश्वेद् वा॒मा वो॑ अश्नवत् ॥1.40.6॥
tamid vo̍cemā vi̱dathe̍ṣu śa̱mbhuva̱ṃ mantra̍ṃ devā ane̱hasa̍m |
i̱māṃ ca̱ vāca̍ṃ prati̱harya̍thā naro̱ viśved vā̱mā vo̍ aśnavat
को दे॑व॒यन्त॑मश्नव॒ज् जनं॒ को वृ॒क्तब॑र्हिषम् ।
प्रप्र॑ दा॒श्वान् प॒स्त्या॑भिरस्थितान्त॒र्वाव॒त् क्षयं॑ दधे ॥1.40.7॥
ko de̍va̱yanta̍maśnava̱j jana̱ṃ ko vṛ̱ktaba̍rhiṣam |
prapra̍ dā̱śvān pa̱styā̍bhirasthitānta̱rvāva̱t kṣaya̍ṃ dadhe
उप॑ क्ष॒त्रं पृ॑ञ्ची॒त हन्ति॒ राज॑भिर्भ॒ये चि॑त् सुक्षि॒तिं द॑धे ।
नास्य॑ व॒र्ता न त॑रु॒ता म॑हाध॒ने नार्भे॑ अस्ति व॒ज्रिण॑: ॥1.40.8॥
upa̍ kṣa̱traṃ pṛ̍ñcī̱ta hanti̱ rāja̍bhirbha̱ye ci̍t sukṣi̱tiṃ da̍dhe |
nāsya̍ va̱rtā na ta̍ru̱tā ma̍hādha̱ne nārbhe̍ asti va̱jriṇa̍:
१९ गृत्समद (आङ्गिरसः शौनहोत्रः पश्चाद्) भार्गवः शौनकः। बृहस्पतिः, १, ५, ९, ११, १७, १९, ब्रह्मणस्पतिः। जगती, १५, १९ त्रिष्टुप्।
ग॒णानां॑ त्वा ग॒णप॑तिं हवामहे क॒विं क॑वी॒नामु॑प॒मश्र॑वस्तमम् ।
ज्ये॒ष्ठ॒राजं॒ ब्रह्म॑णां ब्रह्मणस्पत॒ आ न॑: शृ॒ण्वन्नू॒तिभि॑: सीद॒ साद॑नम् ॥2.23.1॥
ga̱ṇānā̍ṃ tvā ga̱ṇapa̍tiṃ havāmahe ka̱viṃ ka̍vī̱nāmu̍pa̱maśra̍vastamam |
jye̱ṣṭha̱rāja̱ṃ brahma̍ṇāṃ brahmaṇaspata̱ ā na̍: śṛ̱ṇvannū̱tibhi̍: sīda̱ sāda̍nam
दे॒वाश्चि॑त् ते असुर्य॒ प्रचे॑तसो॒ बृह॑स्पते य॒ज्ञियं॑ भा॒गमा॑नशुः ।
उ॒स्रा इ॑व॒ सूर्यो॒ ज्योति॑षा म॒हो विश्वे॑षा॒मिज्ज॑नि॒ता ब्रह्म॑णामसि ॥2.23.2॥
de̱vāści̍t te asurya̱ prace̍taso̱ bṛha̍spate ya̱jñiya̍ṃ bhā̱gamā̍naśuḥ |
u̱srā i̍va̱ sūryo̱ jyoti̍ṣā ma̱ho viśve̍ṣā̱mijja̍ni̱tā brahma̍ṇāmasi
आ वि॒बाध्या॑ परि॒राप॒स्तमां॑सि च॒ ज्योति॑ष्मन्तं॒ रथ॑मृ॒तस्य॑ तिष्ठसि ।
बृह॑स्पते भी॒मम॑मित्र॒दम्भ॑नं रक्षो॒हणं॑ गोत्र॒भिदं॑ स्व॒र्विद॑म् ॥2.23.3॥
ā vi̱bādhyā̍ pari̱rāpa̱stamā̍ṃsi ca̱ jyoti̍ṣmanta̱ṃ ratha̍mṛ̱tasya̍ tiṣṭhasi |
bṛha̍spate bhī̱mama̍mitra̱dambha̍naṃ rakṣo̱haṇa̍ṃ gotra̱bhida̍ṃ sva̱rvida̍m
सु॒नी॒तिभि॑र्नयसि॒ त्राय॑से॒ जनं॒ यस्तुभ्यं॒ दाशा॒न्न तमंहो॑ अश्नवत् ।
ब्र॒ह्म॒द्विष॒स्तप॑नो मन्यु॒मीर॑सि॒ बृह॑स्पते॒ महि॒ तत् ते॑ महित्व॒नम् ॥2.23.4॥
su̱nī̱tibhi̍rnayasi̱ trāya̍se̱ jana̱ṃ yastubhya̱ṃ dāśā̱nna tamaṃho̍ aśnavat |
bra̱hma̱dviṣa̱stapa̍no manyu̱mīra̍si̱ bṛha̍spate̱ mahi̱ tat te̍ mahitva̱nam
न तमंहो॒ न दु॑रि॒तं कुत॑श्च॒न नारा॑तयस्तितिरु॒र्न द्व॑या॒विन॑: ।
विश्वा॒ इद॑स्माद् ध्व॒रसो॒ वि बा॑धसे॒ यं सु॑गो॒पा रक्ष॑सि ब्रह्मणस्पते ॥2.23.5॥
na tamaṃho̱ na du̍ri̱taṃ kuta̍śca̱na nārā̍tayastitiru̱rna dva̍yā̱vina̍: |
viśvā̱ ida̍smād dhva̱raso̱ vi bā̍dhase̱ yaṃ su̍go̱pā rakṣa̍si brahmaṇaspate
त्वं नो॑ गो॒पाः प॑थि॒कृद् वि॑चक्ष॒णस्तव॑ व्र॒ताय॑ म॒तिभि॑र्जरामहे ।
बृह॑स्पते॒ यो नो॑ अ॒भि ह्वरो॑ द॒धे स्वा तं म॑र्मर्तु दु॒च्छुना॒ हर॑स्वती ॥2.23.6॥
tvaṃ no̍ go̱pāḥ pa̍thi̱kṛd vi̍cakṣa̱ṇastava̍ vra̱tāya̍ ma̱tibhi̍rjarāmahe |
bṛha̍spate̱ yo no̍ a̱bhi hvaro̍ da̱dhe svā taṃ ma̍rmartu du̱cchunā̱ hara̍svatī
उ॒त वा॒ यो नो॑ म॒र्चया॒दना॑गसो ऽराती॒वा मर्त॑: सानु॒को वृक॑: ।
बृह॑स्पते॒ अप॒ तं व॑र्तया प॒थः सु॒गं नो॑ अ॒स्यै दे॒ववी॑तये कृधि ॥2.23.7॥
u̱ta vā̱ yo no̍ ma̱rcayā̱danā̍gaso 'rātī̱vā marta̍: sānu̱ko vṛka̍: |
bṛha̍spate̱ apa̱ taṃ va̍rtayā pa̱thaḥ su̱gaṃ no̍ a̱syai de̱vavī̍taye kṛdhi
त्रा॒तारं॑ त्वा त॒नूनां॑ हवाम॒हे ऽव॑स्पर्तरधिव॒क्तार॑मस्म॒युम् ।
बृह॑स्पते देव॒निदो॒ नि ब॑र्हय॒ मा दु॒रेवा॒ उत्त॑रं सु॒म्नमुन्न॑शन् ॥2.23.8॥
trā̱tāra̍ṃ tvā ta̱nūnā̍ṃ havāma̱he 'va̍spartaradhiva̱ktāra̍masma̱yum |
bṛha̍spate deva̱nido̱ ni ba̍rhaya̱ mā du̱revā̱ utta̍raṃ su̱mnamunna̍śan
त्वया॑ व॒यं सु॒वृधा॑ ब्रह्मणस्पते स्पा॒र्हा वसु॑ मनु॒ष्या द॑दीमहि ।
या नो॑ दू॒रे त॒ळितो॒ या अरा॑तयो॒ ऽभि सन्ति॑ ज॒म्भया॒ ता अ॑न॒प्नस॑: ॥2.23.9॥
tvayā̍ va̱yaṃ su̱vṛdhā̍ brahmaṇaspate spā̱rhā vasu̍ manu̱ṣyā da̍dīmahi |
yā no̍ dū̱re ta̱l̤ito̱ yā arā̍tayo̱ 'bhi santi̍ ja̱mbhayā̱ tā a̍na̱pnasa̍:
त्वया॑ व॒यमु॑त्त॒मं धी॑महे॒ वयो॒ बृह॑स्पते॒ पप्रि॑णा॒ सस्नि॑ना यु॒जा ।
मा नो॑ दु॒:शंसो॑ अभिदि॒प्सुरी॑शत॒ प्र सु॒शंसा॑ म॒तिभि॑स्तारिषीमहि ॥2.23.10॥
tvayā̍ va̱yamu̍tta̱maṃ dhī̍mahe̱ vayo̱ bṛha̍spate̱ papri̍ṇā̱ sasni̍nā yu̱jā |
mā no̍ du̱:śaṃso̍ abhidi̱psurī̍śata̱ pra su̱śaṃsā̍ ma̱tibhi̍stāriṣīmahi
अ॒ना॒नु॒दो वृ॑ष॒भो जग्मि॑राह॒वं निष्ट॑प्ता॒ शत्रुं॒ पृत॑नासु सास॒हिः ।
असि॑ स॒त्य ऋ॑ण॒या ब्र॑ह्मणस्पत उ॒ग्रस्य॑ चिद् दमि॒ता वी॑ळुह॒र्षिण॑: ॥2.23.11॥
a̱nā̱nu̱do vṛ̍ṣa̱bho jagmi̍rāha̱vaṃ niṣṭa̍ptā̱ śatru̱ṃ pṛta̍nāsu sāsa̱hiḥ |
asi̍ sa̱tya ṛ̍ṇa̱yā bra̍hmaṇaspata u̱grasya̍ cid dami̱tā vī̍l̤uha̱rṣiṇa̍:
अदे॑वेन॒ मन॑सा॒ यो रि॑ष॒ण्यति॑ शा॒सामु॒ग्रो मन्य॑मानो॒ जिघां॑सति ।
बृह॑स्पते॒ मा प्रण॒क् तस्य॑ नो व॒धो नि क॑र्म म॒न्युं दु॒रेव॑स्य॒ शर्ध॑तः ॥2.23.12॥
ade̍vena̱ mana̍sā̱ yo ri̍ṣa̱ṇyati̍ śā̱sāmu̱gro manya̍māno̱ jighā̍ṃsati |
bṛha̍spate̱ mā praṇa̱k tasya̍ no va̱dho ni ka̍rma ma̱nyuṃ du̱reva̍sya̱ śardha̍taḥ
भरे॑षु॒ हव्यो॒ नम॑सोप॒सद्यो॒ गन्ता॒ वाजे॑षु॒ सनि॑ता॒ धनं॑धनम् ।
विश्वा॒ इद॒र्यो अ॑भिदि॒प्स्वो॒३ मृधो॒ बृह॒स्पति॒र्वि व॑वर्हा॒ रथाँ॑ इव ॥2.23.13॥
bhare̍ṣu̱ havyo̱ nama̍sopa̱sadyo̱ gantā̱ vāje̍ṣu̱ sani̍tā̱ dhana̍ṃdhanam |
viśvā̱ ida̱ryo a̍bhidi̱psvo̱3 mṛdho̱ bṛha̱spati̱rvi va̍varhā̱ rathā̍m̐ iva
तेजि॑ष्ठया तप॒नी र॒क्षस॑स्तप॒ ये त्वा॑ नि॒दे द॑धि॒रे दृ॒ष्टवी॑र्यम् ।
आ॒विस्तत् कृ॑ष्व॒ यदस॑त् त उ॒क्थ्यं१बृह॑स्पते॒ वि प॑रि॒रापो॑ अर्दय ॥2.23.14॥
teji̍ṣṭhayā tapa̱nī ra̱kṣasa̍stapa̱ ye tvā̍ ni̱de da̍dhi̱re dṛ̱ṣṭavī̍ryam |
ā̱vistat kṛ̍ṣva̱ yadasa̍t ta u̱kthyaṃ1bṛha̍spate̱ vi pa̍ri̱rāpo̍ ardaya
बृह॑स्पते॒ अति॒ यद॒र्यो अर्हा॑द् द्यु॒मद्वि॒भाति॒ क्रतु॑म॒ज्जने॑षु ।
यद् दी॒दय॒च्छव॑स ऋतप्रजात॒ तद॒स्मासु॒ द्रवि॑णं धेहि चि॒त्रम् ॥2.23.15॥
bṛha̍spate̱ ati̱ yada̱ryo arhā̍d dyu̱madvi̱bhāti̱ kratu̍ma̱jjane̍ṣu |
yad dī̱daya̱cchava̍sa ṛtaprajāta̱ tada̱smāsu̱ dravi̍ṇaṃ dhehi ci̱tram
मा न॑: स्ते॒नेभ्यो॒ ये अ॒भि द्रु॒हस्प॒दे नि॑रा॒मिणो॑ रि॒पवोऽन्ने॑षु जागृ॒धुः ।
आ दे॒वाना॒मोह॑ते॒ वि व्रयो॑ हृ॒दि बृह॑स्पते॒ न प॒रः साम्नो॑ विदुः ॥2.23.16॥
mā na̍: ste̱nebhyo̱ ye a̱bhi dru̱haspa̱de ni̍rā̱miṇo̍ ri̱pavo'nne̍ṣu jāgṛ̱dhuḥ |
ā de̱vānā̱moha̍te̱ vi vrayo̍ hṛ̱di bṛha̍spate̱ na pa̱raḥ sāmno̍ viduḥ
विश्वे॑भ्यो॒ हि त्वा॒ भुव॑नेभ्य॒स्परि॒ त्वष्टाज॑न॒त् साम्न॑:साम्नः क॒विः ।
स ऋ॑ण॒चिदृ॑ण॒या ब्रह्म॑ण॒स्पति॑र्द्रु॒हो ह॒न्ता म॒ह ऋ॒तस्य॑ ध॒र्तरि॑ ॥2.23.17॥
viśve̍bhyo̱ hi tvā̱ bhuva̍nebhya̱spari̱ tvaṣṭāja̍na̱t sāmna̍:sāmnaḥ ka̱viḥ |
sa ṛ̍ṇa̱cidṛ̍ṇa̱yā brahma̍ṇa̱spati̍rdru̱ho ha̱ntā ma̱ha ṛ̱tasya̍ dha̱rtari̍
तव॑ श्रि॒ये व्य॑जिहीत॒ पर्व॑तो॒ गवां॑ गो॒त्रमु॒दसृ॑जो॒ यद॑ङ्गिरः ।
इन्द्रे॑ण यु॒जा तम॑सा॒ परी॑वृतं॒ बृह॑स्पते॒ निर॒पामौ॑ब्जो अर्ण॒वम् ॥2.23.18॥
tava̍ śri̱ye vya̍jihīta̱ parva̍to̱ gavā̍ṃ go̱tramu̱dasṛ̍jo̱ yada̍ṅgiraḥ |
indre̍ṇa yu̱jā tama̍sā̱ parī̍vṛta̱ṃ bṛha̍spate̱ nira̱pāmau̍bjo arṇa̱vam
ब्रह्म॑णस्पते॒ त्वम॒स्य य॒न्ता सू॒क्तस्य॑ बोधि॒ तन॑यं च जिन्व ।
विश्वं॒ तद्भ॒द्रं यदव॑न्ति दे॒वा बृ॒हद् व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीरा॑: ॥2.23.19॥
brahma̍ṇaspate̱ tvama̱sya ya̱ntā sū̱ktasya̍ bodhi̱ tana̍yaṃ ca jinva |
viśva̱ṃ tadbha̱draṃ yadava̍nti de̱vā bṛ̱had va̍dema vi̱dathe̍ su̱vīrā̍:
१६ गृत्समद (आङ्गिरसः शौनहोत्रः पश्चाद्) भार्गवः शौनकः। ब्रह्मणस्पतिः, १, १० बृहस्पतिः, १२ इन्द्राब्रह्मणस्पती। जगती, १२-१६ त्रिष्टुप्।
सेमाम॑विड्ढि॒ प्रभृ॑तिं॒ य ईशि॑षे॒ ऽया वि॑धेम॒ नव॑या म॒हा गि॒रा ।
यथा॑ नो मी॒ढ्वान् त्स्तव॑ते॒ सखा॒ तव॒ बृह॑स्पते॒ सीष॑ध॒: सोत नो॑ म॒तिम् ॥2.24.1॥
semāma̍viḍḍhi̱ prabhṛ̍ti̱ṃ ya īśi̍ṣe̱ 'yā vi̍dhema̱ nava̍yā ma̱hā gi̱rā |
yathā̍ no mī̱ḍhvān tstava̍te̱ sakhā̱ tava̱ bṛha̍spate̱ sīṣa̍dha̱: sota no̍ ma̱tim
यो नन्त्वा॒न्यन॑म॒न्न्योज॑सो॒ताद॑र्दर्म॒न्युना॒ शम्ब॑राणि॒ वि ।
प्राच्या॑वय॒दच्यु॑ता॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒रा चावि॑श॒द् वसु॑मन्तं॒ वि पर्व॑तम् ॥2.24.2॥
yo nantvā̱nyana̍ma̱nnyoja̍so̱tāda̍rdarma̱nyunā̱ śamba̍rāṇi̱ vi |
prācyā̍vaya̱dacyu̍tā̱ brahma̍ṇa̱spati̱rā cāvi̍śa̱d vasu̍manta̱ṃ vi parva̍tam
तद् दे॒वानां॑ दे॒वत॑माय॒ कर्त्व॒मश्र॑थ्नन् दृ॒ळहाव्र॑दन्त वीळि॒ता ।
उद्गा आ॑ज॒दभि॑न॒द् ब्रह्म॑णा व॒लमगू॑ह॒त्तमो॒ व्य॑चक्षय॒त् स्व॑: ॥2.24.3॥
tad de̱vānā̍ṃ de̱vata̍māya̱ kartva̱maśra̍thnan dṛ̱l̤ahāvra̍danta vīl̤i̱tā |
udgā ā̍ja̱dabhi̍na̱d brahma̍ṇā va̱lamagū̍ha̱ttamo̱ vya̍cakṣaya̱t sva̍:
अश्मा॑स्यमव॒तं ब्रह्म॑ण॒स्पति॒र्मधु॑धारम॒भि यमोज॒सातृ॑णत् ।
तमे॒व विश्वे॑ पपिरे स्व॒र्दृशो॑ ब॒हु सा॒कं सि॑सिचु॒रुत्स॑मु॒द्रिण॑म् ॥2.24.4॥
aśmā̍syamava̱taṃ brahma̍ṇa̱spati̱rmadhu̍dhārama̱bhi yamoja̱sātṛ̍ṇat |
tame̱va viśve̍ papire sva̱rdṛśo̍ ba̱hu sā̱kaṃ si̍sicu̱rutsa̍mu̱driṇa̍m
सना॒ ता का चि॒द् भुव॑ना॒ भवी॑त्वा मा॒द्भिः श॒रद्भि॒र्दुरो॑ वरन्त वः ।
अय॑तन्ता चरतो अ॒न्यद॑न्य॒दिद् या च॒कार॑ व॒युना॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॑: ॥2.24.5॥
sanā̱ tā kā ci̱d bhuva̍nā̱ bhavī̍tvā mā̱dbhiḥ śa̱radbhi̱rduro̍ varanta vaḥ |
aya̍tantā carato a̱nyada̍nya̱did yā ca̱kāra̍ va̱yunā̱ brahma̍ṇa̱spati̍:
अ॒भि॒नक्ष॑न्तो अ॒भि ये तमा॑न॒शुर्नि॒धिं प॑णी॒नां प॑र॒मं गुहा॑ हि॒तम् ।
ते वि॒द्वांस॑: प्रति॒चक्ष्यानृ॑ता॒ पुन॒र्यत॑ उ॒ आय॒न् तदुदी॑युरा॒विश॑म् ॥2.24.6॥
a̱bhi̱nakṣa̍nto a̱bhi ye tamā̍na̱śurni̱dhiṃ pa̍ṇī̱nāṃ pa̍ra̱maṃ guhā̍ hi̱tam |
te vi̱dvāṃsa̍: prati̱cakṣyānṛ̍tā̱ puna̱ryata̍ u̱ āya̱n tadudī̍yurā̱viśa̍m
ऋ॒तावा॑नः प्रति॒चक्ष्यानृ॑ता॒ पुन॒रात॒ आ त॑स्थुः क॒वयो॑ म॒हस्प॒थः ।
ते बा॒हुभ्यां॑ धमि॒तम॒ग्निमश्म॑नि॒ नकि॒: षो अ॒स्त्यर॑णो ज॒हुर्हि तम् ॥2.24.7॥
ṛ̱tāvā̍naḥ prati̱cakṣyānṛ̍tā̱ puna̱rāta̱ ā ta̍sthuḥ ka̱vayo̍ ma̱haspa̱thaḥ |
te bā̱hubhyā̍ṃ dhami̱tama̱gnimaśma̍ni̱ naki̱: ṣo a̱styara̍ṇo ja̱hurhi tam
ऋ॒तज्ये॑न क्षि॒प्रेण॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒र्यत्र॒ वष्टि॒ प्र तद॑श्नोति॒ धन्व॑ना ।
तस्य॑ सा॒ध्वीरिष॑वो॒ याभि॒रस्य॑ति नृ॒चक्ष॑सो दृ॒शये॒ कर्ण॑योनयः ॥2.24.8॥
ṛ̱tajye̍na kṣi̱preṇa̱ brahma̍ṇa̱spati̱ryatra̱ vaṣṭi̱ pra tada̍śnoti̱ dhanva̍nā |
tasya̍ sā̱dhvīriṣa̍vo̱ yābhi̱rasya̍ti nṛ̱cakṣa̍so dṛ̱śaye̱ karṇa̍yonayaḥ
स सं॑न॒यः स वि॑न॒यः पु॒रोहि॑त॒: स सुष्टु॑त॒: स यु॒धि ब्रह्म॑ण॒स्पति॑: ।
चा॒क्ष्मो यद् वाजं॒ भर॑ते म॒ती धना ऽऽदित् सूर्य॑स्तपति तप्य॒तुर्वृथा॑ ॥2.24.9॥
sa sa̍ṃna̱yaḥ sa vi̍na̱yaḥ pu̱rohi̍ta̱: sa suṣṭu̍ta̱: sa yu̱dhi brahma̍ṇa̱spati̍: |
cā̱kṣmo yad vāja̱ṃ bhara̍te ma̱tī dhanā ''dit sūrya̍stapati tapya̱turvṛthā̍
वि॒भु प्र॒भु प्र॑थ॒मं मे॒हना॑वतो॒ बृह॒स्पते॑: सुवि॒दत्रा॑णि॒ राध्या॑ ।
इ॒मा सा॒तानि॑ वे॒न्यस्य॑ वा॒जिनो॒ येन॒ जना॑ उ॒भये॑ भुञ्ज॒ते विश॑: ॥2.24.10॥
vi̱bhu pra̱bhu pra̍tha̱maṃ me̱hanā̍vato̱ bṛha̱spate̍: suvi̱datrā̍ṇi̱ rādhyā̍ |
i̱mā sā̱tāni̍ ve̱nyasya̍ vā̱jino̱ yena̱ janā̍ u̱bhaye̍ bhuñja̱te viśa̍:
योऽव॑रे वृ॒जने॑ वि॒श्वथा॑ वि॒भुर्म॒हामु॑ र॒ण्वः शव॑सा व॒वक्षि॑थ ।
स दे॒वो दे॒वान् प्रति॑ पप्रथे पृ॒थु विश्वेदु॒ ता प॑रि॒भूर्ब्रह्म॑ण॒स्पति॑: ॥2.24.11॥
yo'va̍re vṛ̱jane̍ vi̱śvathā̍ vi̱bhurma̱hāmu̍ ra̱ṇvaḥ śava̍sā va̱vakṣi̍tha |
sa de̱vo de̱vān prati̍ paprathe pṛ̱thu viśvedu̱ tā pa̍ri̱bhūrbrahma̍ṇa̱spati̍:
विश्वं॑ स॒त्यं म॑घवाना यु॒वोरिदाप॑श्च॒न प्र मि॑नन्ति व्र॒तं वा॑म् ।
अच्छे॑न्द्राब्रह्मणस्पती ह॒विर्नो ऽन्नं॒ युजे॑व वा॒जिना॑ जिगातम् ॥2.24.12॥
viśva̍ṃ sa̱tyaṃ ma̍ghavānā yu̱voridāpa̍śca̱na pra mi̍nanti vra̱taṃ vā̍m |
acche̍ndrābrahmaṇaspatī ha̱virno 'nna̱ṃ yuje̍va vā̱jinā̍ jigātam
उ॒ताशि॑ष्ठा॒ अनु॑ शृण्वन्ति॒ वह्न॑यः स॒भेयो॒ विप्रो॑ भरते म॒ती धना॑ ।
वी॒ळु॒द्वेषा॒ अनु॒ वश॑ ऋ॒णमा॑द॒दिः स ह॑ वा॒जी स॑मि॒थे ब्रह्म॑ण॒स्पति॑: ॥2.24.13॥
u̱tāśi̍ṣṭhā̱ anu̍ śṛṇvanti̱ vahna̍yaḥ sa̱bheyo̱ vipro̍ bharate ma̱tī dhanā̍ |
vī̱l̤u̱dveṣā̱ anu̱ vaśa̍ ṛ̱ṇamā̍da̱diḥ sa ha̍ vā̱jī sa̍mi̱the brahma̍ṇa̱spati̍:
ब्रह्म॑ण॒स्पते॑रभवद् यथाव॒शं स॒त्यो म॒न्युर्महि॒ कर्मा॑ करिष्य॒तः ।
यो गा उ॒दाज॒त् स दि॒वे वि चा॑भजन् म॒हीव॑ री॒तिः शव॑सासर॒त् पृथ॑क् ॥2.24.14॥
brahma̍ṇa̱spate̍rabhavad yathāva̱śaṃ sa̱tyo ma̱nyurmahi̱ karmā̍ kariṣya̱taḥ |
yo gā u̱dāja̱t sa di̱ve vi cā̍bhajan ma̱hīva̍ rī̱tiḥ śava̍sāsara̱t pṛtha̍k
ब्रह्म॑णस्पते सु॒यम॑स्य वि॒श्वहा॑ रा॒यः स्या॑म र॒थ्यो॒३ वय॑स्वतः ।
वी॒रेषु॑ वी॒राँ उप॑ पृङ्धि न॒स्त्वं यदीशा॑नो॒ ब्रह्म॑णा॒ वेषि॑ मे॒ हव॑म् ॥2.24.15॥
brahma̍ṇaspate su̱yama̍sya vi̱śvahā̍ rā̱yaḥ syā̍ma ra̱thyo̱3 vaya̍svataḥ |
vī̱reṣu̍ vī̱rām̐ upa̍ pṛṅdhi na̱stvaṃ yadīśā̍no̱ brahma̍ṇā̱ veṣi̍ me̱ hava̍m
ब्रह्म॑णस्पते॒ त्वम॒स्य य॒न्ता सू॒क्तस्य॑ बोधि॒ तन॑यं च जिन्व ।
विश्वं॒ तद्भ॒द्रं यदव॑न्ति दे॒वा बृ॒हद् व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीरा॑: ॥2.23.19॥
brahma̍ṇaspate̱ tvama̱sya ya̱ntā sū̱ktasya̍ bodhi̱ tana̍yaṃ ca jinva |
viśva̱ṃ tadbha̱draṃ yadava̍nti de̱vā bṛ̱had va̍dema vi̱dathe̍ su̱vīrā̍:
५ गृत्समद (आङ्गिरसः शौनहोत्रः पश्चाद्) भार्गवः शौनकः। ब्रह्मणस्पतिः। जगती।
इन्धा॑नो अ॒ग्निं व॑नवद् वनुष्य॒तः कृ॒तब्र॑ह्मा शूशुवद् रा॒तह॑व्य॒ इत् ।
जा॒तेन॑ जा॒तमति॒ स प्र स॑र्सृते॒ यंयं॒ युजं॑ कृणु॒ते ब्रह्म॑ण॒स्पति॑: ॥2.25.1॥
indhā̍no a̱gniṃ va̍navad vanuṣya̱taḥ kṛ̱tabra̍hmā śūśuvad rā̱taha̍vya̱ it |
jā̱tena̍ jā̱tamati̱ sa pra sa̍rsṛte̱ yaṃya̱ṃ yuja̍ṃ kṛṇu̱te brahma̍ṇa̱spati̍:
वी॒रेभि॑र्वी॒रान् व॑नवद् वनुष्य॒तो गोभी॑ र॒यिं प॑प्रथ॒द् बोध॑ति॒ त्मना॑ ।
तो॒कं च॒ तस्य॒ तन॑यं च वर्धते॒ यंयं॒ युजं॑ कृणु॒ते ब्रह्म॑ण॒स्पति॑: ॥2.25.2॥
vī̱rebhi̍rvī̱rān va̍navad vanuṣya̱to gobhī̍ ra̱yiṃ pa̍pratha̱d bodha̍ti̱ tmanā̍ |
to̱kaṃ ca̱ tasya̱ tana̍yaṃ ca vardhate̱ yaṃya̱ṃ yuja̍ṃ kṛṇu̱te brahma̍ṇa̱spati̍:
सिन्धु॒र्न क्षोद॒: शिमी॑वाँ ऋघाय॒तो वृषे॑व॒ वध्रीँ॑र॒भि व॒ष्ट्योज॑सा ।
अ॒ग्नेरि॑व॒ प्रसि॑ति॒र्नाह॒ वर्त॑वे॒ यंयं॒ युजं॑ कृणु॒ते ब्रह्म॑ण॒स्पति॑: ॥2.25.3॥
sindhu̱rna kṣoda̱: śimī̍vām̐ ṛghāya̱to vṛṣe̍va̱ vadhrī̍m̐ra̱bhi va̱ṣṭyoja̍sā |
a̱gneri̍va̱ prasi̍ti̱rnāha̱ varta̍ve̱ yaṃya̱ṃ yuja̍ṃ kṛṇu̱te brahma̍ṇa̱spati̍:
तस्मा॑ अर्षन्ति दि॒व्या अ॑स॒श्चत॒: स सत्व॑भिः प्रथ॒मो गोषु॑ गच्छति ।
अनि॑भृष्टतविषिर्ह॒न्त्योज॑सा॒ यंयं॒ युजं॑ कृणु॒ते ब्रह्म॑ण॒स्पति॑: ॥2.25.4॥
tasmā̍ arṣanti di̱vyā a̍sa̱ścata̱: sa satva̍bhiḥ pratha̱mo goṣu̍ gacchati |
ani̍bhṛṣṭataviṣirha̱ntyoja̍sā̱ yaṃya̱ṃ yuja̍ṃ kṛṇu̱te brahma̍ṇa̱spati̍:
तस्मा॒ इद् विश्वे॑ धुनयन्त॒ सिन्ध॒वो ऽच्छि॑द्रा॒ शर्म॑ दधिरे पु॒रूणि॑ ।
दे॒वानां॑ सु॒म्ने सु॒भग॒: स ए॑धते॒ यंयं॒ युजं॑ कृणु॒ते ब्रह्म॑ण॒स्पति॑: ॥2.25.5॥
tasmā̱ id viśve̍ dhunayanta̱ sindha̱vo 'cchi̍drā̱ śarma̍ dadhire pu̱rūṇi̍ |
de̱vānā̍ṃ su̱mne su̱bhaga̱: sa e̍dhate̱ yaṃya̱ṃ yuja̍ṃ kṛṇu̱te brahma̍ṇa̱spati̍:
४ गृत्समद (आङ्गिरसः शौनहोत्रः पश्चाद्) भार्गवः शौनकः। ब्रह्मणस्पतिः। जगती।
ऋ॒जुरिच्छंसो॑ वनवद् वनुष्य॒तो दे॑व॒यन्निददे॑वयन्तम॒भ्य॑सत् ।
सु॒प्रा॒वीरिद् व॑नवत् पृ॒त्सु दु॒ष्टरं॒ यज्वेदय॑ज्यो॒र्वि भ॑जाति॒ भोज॑नम् ॥2.26.1॥
ṛ̱juricchaṃso̍ vanavad vanuṣya̱to de̍va̱yannidade̍vayantama̱bhya̍sat |
su̱prā̱vīrid va̍navat pṛ̱tsu du̱ṣṭara̱ṃ yajvedaya̍jyo̱rvi bha̍jāti̱ bhoja̍nam
यज॑स्व वीर॒ प्र वि॑हि मनाय॒तो भ॒द्रं मन॑: कृणुष्व वृत्र॒तूर्ये॑ ।
ह॒विष्कृ॑णुष्व सु॒भगो॒ यथास॑सि॒ ब्रह्म॑ण॒स्पते॒रव॒ आ वृ॑णीमहे ॥2.26.2॥
yaja̍sva vīra̱ pra vi̍hi manāya̱to bha̱draṃ mana̍: kṛṇuṣva vṛtra̱tūrye̍ |
ha̱viṣkṛ̍ṇuṣva su̱bhago̱ yathāsa̍si̱ brahma̍ṇa̱spate̱rava̱ ā vṛ̍ṇīmahe
स इज्जने॑न॒ स वि॒शा स जन्म॑ना॒ स पु॒त्रैर्वाजं॑ भरते॒ धना॒ नृभि॑: ।
दे॒वानां॒ यः पि॒तर॑मा॒विवा॑सति श्र॒द्धाम॑ना ह॒विषा॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॑म् ॥2.26.3॥
sa ijjane̍na̱ sa vi̱śā sa janma̍nā̱ sa pu̱trairvāja̍ṃ bharate̱ dhanā̱ nṛbhi̍: |
de̱vānā̱ṃ yaḥ pi̱tara̍mā̱vivā̍sati śra̱ddhāma̍nā ha̱viṣā̱ brahma̍ṇa̱spati̍m
यो अ॑स्मै ह॒व्यैर्घृ॒तव॑द्भि॒रवि॑ध॒त् प्र तं प्रा॒चा न॑यति॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॑: ।
उ॒रु॒ष्यती॒मंह॑सो॒ रक्ष॑ती रि॒षों॒३ ऽहोश्चि॑दस्मा उरु॒चक्रि॒रद्भु॑तः ॥2.26.4॥
yo a̍smai ha̱vyairghṛ̱tava̍dbhi̱ravi̍dha̱t pra taṃ prā̱cā na̍yati̱ brahma̍ṇa̱spati̍: |
u̱ru̱ṣyatī̱maṃha̍so̱ rakṣa̍tī ri̱ṣo̱ṃ3 'hości̍dasmā uru̱cakri̱radbhu̍taḥ
१० मैत्रावरुणिर्वसिष्ठ:। १ इन्द्र:, २,४-८ बृहस्पति:, ३,९ इन्द्राब्रह्मणस्पती, १० इन्द्राबृहस्पती । त्रिष्टुप् ।
तमु॒ ज्येष्ठं॒ नम॑सा ह॒विर्भि॑: सु॒शेवं॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिं॑ गृणीषे ।
इन्द्रं॒ श्लोको॒ महि॒ दैव्य॑: सिषक्तु॒ यो ब्रह्म॑णो दे॒वकृ॑तस्य॒ राजा॑ ॥7.97.3॥
tamu̱ jyeṣṭha̱ṃ nama̍sā ha̱virbhi̍: su̱śeva̱ṃ brahma̍ṇa̱spati̍ṃ gṛṇīṣe |
indra̱ṃ śloko̱ mahi̱ daivya̍: siṣaktu̱ yo brahma̍ṇo de̱vakṛ̍tasya̱ rājā̍
इ॒यं वां॑ ब्रह्मणस्पते सुवृ॒क्तिर्ब्रह्मेन्द्रा॑य व॒ज्रिणे॑ अकारि ।
अ॒वि॒ष्टं धियो॑ जिगृ॒तं पुरं॑धीर्जज॒स्तम॒र्यो व॒नुषा॒मरा॑तीः ॥7.97.9॥
i̱yaṃ vā̍ṃ brahmaṇaspate suvṛ̱ktirbrahmendrā̍ya va̱jriṇe̍ akāri |
a̱vi̱ṣṭaṃ dhiyo̍ jigṛ̱taṃ pura̍ṃdhīrjaja̱stama̱ryo va̱nuṣā̱marā̍tīḥ
५ शिरिम्बिठो भारद्वाजः। अलक्ष्मीघ्नम् , २-३ ब्रह्मणस्पतिः, ५ विश्वेदेवाः। अनुष्टुप्।
च॒त्तो इ॒तश्च॒त्तामुत॒: सर्वा॑ भ्रू॒णान्या॒रुषी॑ । अ॒रा॒य्यं॑ ब्रह्मणस्पते॒ तीक्ष्ण॑शृण्गोदृ॒षन्नि॑हि ॥10.155.2॥
ca̱tto i̱taśca̱ttāmuta̱: sarvā̍ bhrū̱ṇānyā̱ruṣī̍ | a̱rā̱yya̍ṃ brahmaṇaspate̱ tīkṣṇa̍śṛṇgodṛ̱ṣanni̍hi
अ॒दो यद्दारु॒ प्लव॑ते॒ सिन्धो॑: पा॒रे अ॑पूरु॒षम् । तदा र॑भस्व दुर्हणो॒ तेन॑ गच्छ परस्त॒रम् ॥10.155.3॥
a̱do yaddāru̱ plava̍te̱ sindho̍: pā̱re a̍pūru̱ṣam | tadā ra̍bhasva durhaṇo̱ tena̍ gaccha parasta̱ram