अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
१३ कक्षीवान् दैर्घतमस औशिजः। उषाः । त्रिष्टुप्।
पृ॒थू रथो॒ दक्षि॑णाया अयो॒ज्यैनं॑ दे॒वासो॑ अ॒मृता॑सो अस्थुः ।
कृ॒ष्णादुद॑स्थाद॒र्या॒ ३ विहा॑या॒श्चिकि॑त्सन्ती॒ मानु॑षाय॒ क्षया॑य
॥१॥pṛ̱thū ratho̱ dakṣi̍ṇāyā ayo̱jyaina̍ṃ de̱vāso̍ a̱mṛtā̍so asthuḥ |
kṛ̱ṣṇāduda̍sthāda̱ryā̱ 3 vihā̍yā̱ściki̍tsantī̱ mānu̍ṣāya̱ kṣayā̍ya
पूर्वा॒ विश्व॑स्मा॒द् भुव॑नादबोधि॒ जय॑न्ती॒ वाजं॑ बृह॒ती सनु॑त्री ।
उ॒च्चा व्य॑ख्यद् युव॒तिः पु॑न॒र्भूरोषा अ॑गन् प्रथ॒मा पू॒र्वहू॑तौ
॥२॥pūrvā̱ viśva̍smā̱d bhuva̍nādabodhi̱ jaya̍ntī̱ vāja̍ṃ bṛha̱tī sanu̍trī |
u̱ccā vya̍khyad yuva̱tiḥ pu̍na̱rbhūroṣā a̍gan pratha̱mā pū̱rvahū̍tau
यद॒द्य भा॒गं वि॒भजा॑सि॒ नृभ्य॒ उषो॑ देवि मर्त्य॒त्रा सु॑जाते ।
दे॒वो नो॒ अत्र॑ सवि॒ता दमू॑ना॒ अना॑गसो वोचति॒ सूर्या॑य
॥३॥yada̱dya bhā̱gaṃ vi̱bhajā̍si̱ nṛbhya̱ uṣo̍ devi martya̱trā su̍jāte |
de̱vo no̱ atra̍ savi̱tā damū̍nā̱ anā̍gaso vocati̱ sūryā̍ya
गृ॒हंगृ॑हमह॒ना या॒त्यच्छा॑ दि॒वेदि॑वे॒ अधि॒ नामा॒ दधा॑ना ।
सिषा॑सन्ती द्योत॒ना शश्व॒दागा॒दग्र॑मग्र॒मिद् भ॑जते॒ वसू॑नाम्
॥४॥gṛ̱haṃgṛ̍hamaha̱nā yā̱tyacchā̍ di̱vedi̍ve̱ adhi̱ nāmā̱ dadhā̍nā |
siṣā̍santī dyota̱nā śaśva̱dāgā̱dagra̍magra̱mid bha̍jate̱ vasū̍nām
भग॑स्य॒ स्वसा॒ वरु॑णस्य जा॒मिरुष॑: सूनृते प्रथ॒मा ज॑रस्व ।
प॒श्चा स द॑घ्या॒ यो अ॒घस्य॑ धा॒ता जये॑म॒ तं दक्षि॑णया॒ रथे॑न
॥५॥bhaga̍sya̱ svasā̱ varu̍ṇasya jā̱miruṣa̍: sūnṛte pratha̱mā ja̍rasva |
pa̱ścā sa da̍ghyā̱ yo a̱ghasya̍ dhā̱tā jaye̍ma̱ taṃ dakṣi̍ṇayā̱ rathe̍na
उदी॑रतां सू॒नृता॒ उत् पुर॑न्धी॒रुद॒ग्नय॑: शुशुचा॒नासो॑ अस्थुः ।
स्पा॒र्हा वसू॑नि॒ तम॒साप॑गूह्ल॒विष्कृ॑ण्वन्त्यु॒षसो॑ विभा॒तीः
॥६॥udī̍ratāṃ sū̱nṛtā̱ ut pura̍ndhī̱ruda̱gnaya̍: śuśucā̱nāso̍ asthuḥ |
spā̱rhā vasū̍ni̱ tama̱sāpa̍gūhla̱viṣkṛ̍ṇvantyu̱ṣaso̍ vibhā̱tīḥ
अपा॒न्यदेत्य॒भ्य १ न्यदे॑ति॒ विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ सं च॑रेते ।
प॒रि॒क्षितो॒स्तमो॑ अ॒न्या गुहा॑क॒रद्यौ॑दु॒षाः शोशु॑चता॒ रथे॑न
॥७॥apā̱nyadetya̱bhya 1 nyade̍ti̱ viṣu̍rūpe̱ aha̍nī̱ saṃ ca̍rete |
pa̱ri̱kṣito̱stamo̍ a̱nyā guhā̍ka̱radyau̍du̱ṣāḥ śośu̍catā̱ rathe̍na
स॒दृशी॑र॒द्य स॒दृशी॒रिदु॒ श्वो दी॒र्घं स॑चन्ते॒ वरु॑णस्य॒ धाम॑ ।
अ॒न॒व॒द्यास्त्रिं॒शतं॒ योज॑ना॒न्येकै॑का॒ क्रतुं॒ परि॑ यन्ति स॒द्यः
॥८॥sa̱dṛśī̍ra̱dya sa̱dṛśī̱ridu̱ śvo dī̱rghaṃ sa̍cante̱ varu̍ṇasya̱ dhāma̍ |
a̱na̱va̱dyāstri̱ṃśata̱ṃ yoja̍nā̱nyekai̍kā̱ kratu̱ṃ pari̍ yanti sa̱dyaḥ
जा॒न॒त्यह्न॑: प्रथ॒मस्य॒ नाम॑ शु॒क्रा कृ॒ष्णाद॑जनिष्ट श्विती॒ची ।
ऋ॒तस्य॒ योषा॒ न मि॑नाति॒ धामाह॑रहर्निष्कृ॒तमा॒चर॑न्ती
॥९॥jā̱na̱tyahna̍: pratha̱masya̱ nāma̍ śu̱krā kṛ̱ṣṇāda̍janiṣṭa śvitī̱cī |
ṛ̱tasya̱ yoṣā̱ na mi̍nāti̱ dhāmāha̍raharniṣkṛ̱tamā̱cara̍ntī
क॒न्ये॑व त॒न्वा॒ ३ शाश॑दानाँ॒ एषि॑ देवि दे॒वमिय॑क्षमाणम् ।
सं॒स्मय॑माना युव॒तिः पु॒रस्ता॑दा॒विर्वक्षां॑सि कृणुषे विभा॒ती
॥१०॥ka̱nye̍va ta̱nvā̱ 3 śāśa̍dānā̱m̐ eṣi̍ devi de̱vamiya̍kṣamāṇam |
sa̱ṃsmaya̍mānā yuva̱tiḥ pu̱rastā̍dā̱virvakṣā̍ṃsi kṛṇuṣe vibhā̱tī
सु॒सं॒का॒शा मा॒तृमृ॑ष्टेव॒ योषा॒विस्त॒न्वं॑ कृणुषे दृ॒शे कम् ।
भ॒द्रा त्वमु॑षो वित॒रं व्यु॑च्छ॒ न तत्ते॑ अ॒न्या उ॒षसो॑ नशन्त
॥११॥su̱sa̱ṃkā̱śā mā̱tṛmṛ̍ṣṭeva̱ yoṣā̱vista̱nva̍ṃ kṛṇuṣe dṛ̱śe kam |
bha̱drā tvamu̍ṣo vita̱raṃ vyu̍ccha̱ na tatte̍ a̱nyā u̱ṣaso̍ naśanta
अश्वा॑वती॒र्गोम॑तीर्वि॒श्ववा॑रा॒ यत॑माना र॒श्मिभि॒: सूर्य॑स्य ।
परा॑ च॒ यन्ति॒ पुन॒रा च॑ यन्ति भ॒द्रा नाम॒ वह॑माना उ॒षास॑:
॥१२॥aśvā̍vatī̱rgoma̍tīrvi̱śvavā̍rā̱ yata̍mānā ra̱śmibhi̱: sūrya̍sya |
parā̍ ca̱ yanti̱ puna̱rā ca̍ yanti bha̱drā nāma̱ vaha̍mānā u̱ṣāsa̍:
ऋ॒तस्य॑ र॒श्मिम॑नु॒यच्छ॑माना भ॒द्रम्भ॑द्रं॒ क्रतु॑म॒स्मासु॑ धेहि ।
उषो॑ नो अ॒द्य सु॒हवा॒ व्यु॑च्छा॒स्मासु॒ रायो॑ म॒घव॑त्सु च स्युः
॥१३॥ṛ̱tasya̍ ra̱śmima̍nu̱yaccha̍mānā bha̱drambha̍dra̱ṃ kratu̍ma̱smāsu̍ dhehi |
uṣo̍ no a̱dya su̱havā̱ vyu̍cchā̱smāsu̱ rāyo̍ ma̱ghava̍tsu ca syuḥ