अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
१५ हिरण्यस्तूप आङ्गिरसः। इन्द्रः। त्रिष्टुप्।
इन्द्र॑स्य॒ नु वी॒र्या॑णि॒ प्र वो॑चं॒ यानि॑ च॒कार॑ प्रथ॒मानि॑ व॒ज्री ।
अह॒न्नहि॒मन्व॒पस्त॑तर्द॒ प्र व॒क्षणा॑ अभिन॒त् पर्व॑तानाम्
॥१॥indra̍sya̱ nu vī̱ryā̍ṇi̱ pra vo̍ca̱ṃ yāni̍ ca̱kāra̍ pratha̱māni̍ va̱jrī |
aha̱nnahi̱manva̱pasta̍tarda̱ pra va̱kṣaṇā̍ abhina̱t parva̍tānām
अह॒न्नहिं॒ पर्व॑ते शिश्रिया॒णं त्वष्टा॑स्मै॒ वज्रं॑ स्व॒र्यं॑ ततक्ष ।
वा॒श्रा इ॑व धे॒नव॒: स्यन्द॑माना॒ अञ्ज॑: समु॒द्रमव॑ जग्मु॒राप॑:
॥२॥aha̱nnahi̱ṃ parva̍te śiśriyā̱ṇaṃ tvaṣṭā̍smai̱ vajra̍ṃ sva̱rya̍ṃ tatakṣa |
vā̱śrā i̍va dhe̱nava̱: syanda̍mānā̱ añja̍: samu̱dramava̍ jagmu̱rāpa̍:
वृ॒षा॒यमा॑णो ऽवृणीत॒ सोमं॒ त्रिक॑द्रुकेष्वपिबत् सु॒तस्य॑ ।
आ साय॑कं म॒घवा॑दत्त॒ वज्र॒मह॑न्नेनं प्रथम॒जामही॑नाम्
॥३॥vṛ̱ṣā̱yamā̍ṇo 'vṛṇīta̱ soma̱ṃ trika̍drukeṣvapibat su̱tasya̍ |
ā sāya̍kaṃ ma̱ghavā̍datta̱ vajra̱maha̍nnenaṃ prathama̱jāmahī̍nām
यदि॒न्द्राह॑न् प्रथम॒जामही॑ना॒मान्मा॒यिना॒ममि॑ना॒: प्रोत मा॒याः ।
आत् सूर्यं॑ ज॒नय॒न् द्यामु॒षासं॑ ता॒दीत्ना॒ शत्रुं॒ न किला॑ विवित्से
॥४॥yadi̱ndrāha̍n prathama̱jāmahī̍nā̱mānmā̱yinā̱mami̍nā̱: prota mā̱yāḥ |
āt sūrya̍ṃ ja̱naya̱n dyāmu̱ṣāsa̍ṃ tā̱dītnā̱ śatru̱ṃ na kilā̍ vivitse
अह॑न् वृ॒त्रं वृ॑त्र॒तरं॒ व्यं॑स॒मिन्द्रो॒ वज्रे॑ण मह॒ता व॒धेन॑ ।
स्कन्धां॑सीव॒ कुलि॑शेना॒ विवृ॒क्णाऽहि॑: शयत उप॒पृक् पृ॑थि॒व्याः
॥५॥aha̍n vṛ̱traṃ vṛ̍tra̱tara̱ṃ vya̍ṃsa̱mindro̱ vajre̍ṇa maha̱tā va̱dhena̍ |
skandhā̍ṃsīva̱ kuli̍śenā̱ vivṛ̱kṇā'hi̍: śayata upa̱pṛk pṛ̍thi̱vyāḥ
अ॒यो॒द्धेव॑ दु॒र्मद॒ आ हि जु॒ह्वे म॑हावी॒रं तु॑विबा॒धमृ॑जी॒षम् ।
नाता॑रीदस्य॒ समृ॑तिं व॒धानां॒ सं रु॒जाना॑: पिपिष॒ इन्द्र॑शत्रुः
॥६॥a̱yo̱ddheva̍ du̱rmada̱ ā hi ju̱hve ma̍hāvī̱raṃ tu̍vibā̱dhamṛ̍jī̱ṣam |
nātā̍rīdasya̱ samṛ̍tiṃ va̱dhānā̱ṃ saṃ ru̱jānā̍: pipiṣa̱ indra̍śatruḥ
अ॒पाद॑ह॒स्तो अ॑पृतन्य॒दिन्द्र॒मास्य॒ वज्र॒मधि॒ सानौ॑ जघान ।
वृष्णो॒ वध्रि॑: प्रति॒मानं॒ बुभू॑षन् पुरु॒त्रा वृ॒त्रो अ॑शय॒द्व्य॑ व्य॑स्तः
॥७॥a̱pāda̍ha̱sto a̍pṛtanya̱dindra̱māsya̱ vajra̱madhi̱ sānau̍ jaghāna |
vṛṣṇo̱ vadhri̍: prati̱māna̱ṃ bubhū̍ṣan puru̱trā vṛ̱tro a̍śaya̱dvya̍ vya̍staḥ
न॒दं न भि॒न्नम॑मु॒या शया॑नं॒ मनो॒ रुहा॑णा॒ अति॑ य॒न्त्याप॑: ।
याश्चि॑द् वृ॒त्रो म॑हि॒ना प॒र्यति॑ष्ठ॒त् तासा॒महि॑: पत्सुत॒:शीर्ब॑भूव
॥८॥na̱daṃ na bhi̱nnama̍mu̱yā śayā̍na̱ṃ mano̱ ruhā̍ṇā̱ ati̍ ya̱ntyāpa̍: |
yāści̍d vṛ̱tro ma̍hi̱nā pa̱ryati̍ṣṭha̱t tāsā̱mahi̍: patsuta̱:śīrba̍bhūva
नी॒चाव॑या अभवद् वृ॒त्रपु॒त्रेन्द्रो॑ अस्या॒ अव॒ वध॑र्जभार ।
उत्त॑रा॒ सूरध॑रः पु॒त्र आ॑सी॒द् दानु॑: शये स॒हव॑त्सा॒ न धे॒नुः
॥९॥nī̱cāva̍yā abhavad vṛ̱trapu̱trendro̍ asyā̱ ava̱ vadha̍rjabhāra |
utta̍rā̱ sūradha̍raḥ pu̱tra ā̍sī̱d dānu̍: śaye sa̱hava̍tsā̱ na dhe̱nuḥ
अति॑ष्ठन्तीनामनिवेश॒नानां॒ काष्ठा॑नां॒ मध्ये॒ निहि॑तं॒ शरी॑रम् ।
वृ॒त्रस्य॑ नि॒ण्यं वि च॑र॒न्त्यापो॑ दी॒र्घं तम॒ आश॑य॒दिन्द्र॑शत्रुः
॥१०॥ati̍ṣṭhantīnāmaniveśa̱nānā̱ṃ kāṣṭhā̍nā̱ṃ madhye̱ nihi̍ta̱ṃ śarī̍ram |
vṛ̱trasya̍ ni̱ṇyaṃ vi ca̍ra̱ntyāpo̍ dī̱rghaṃ tama̱ āśa̍ya̱dindra̍śatruḥ
दा॒सप॑त्नी॒रहि॑गोपा अतिष्ठ॒न् निरु॑द्धा॒ आप॑: प॒णिने॑व॒ गाव॑: ।
अ॒पां बिल॒मपि॑हितं॒ यदासी॑द् वृ॒त्रं ज॑घ॒न्वाँ अप॒ तद् व॑वार
॥११॥dā̱sapa̍tnī̱rahi̍gopā atiṣṭha̱n niru̍ddhā̱ āpa̍: pa̱ṇine̍va̱ gāva̍: |
a̱pāṃ bila̱mapi̍hita̱ṃ yadāsī̍d vṛ̱traṃ ja̍gha̱nvām̐ apa̱ tad va̍vāra
अश्व्यो॒ वारो॑ अभव॒स्तदि॑न्द्र सृ॒के यत् त्वा॑ प्र॒त्यह॑न् देव एक॑: ।
अज॑यो॒ गा अज॑यः शूर॒ सोम॒मवा॑सृज॒: सर्त॑वे स॒प्त सिन्धू॑न्
॥१२॥aśvyo̱ vāro̍ abhava̱stadi̍ndra sṛ̱ke yat tvā̍ pra̱tyaha̍n deva eka̍: |
aja̍yo̱ gā aja̍yaḥ śūra̱ soma̱mavā̍sṛja̱: sarta̍ve sa̱pta sindhū̍n
नास्मै॑ वि॒द्युन्न त॑न्य॒तुः सि॑षेध॒ न यां मिह॒मकि॑रद् ध्रा॒दुनिं॑ च ।
इन्द्र॑श्च॒ यद् यु॑यु॒धाते॒ अहि॑श्चो॒ताप॒रीभ्यो॑ म॒घवा॒ वि जि॑ग्ये
॥१३॥nāsmai̍ vi̱dyunna ta̍nya̱tuḥ si̍ṣedha̱ na yāṃ miha̱maki̍rad dhrā̱duni̍ṃ ca |
indra̍śca̱ yad yu̍yu̱dhāte̱ ahi̍śco̱tāpa̱rībhyo̍ ma̱ghavā̱ vi ji̍gye
अहे॑र्या॒तारं॒ कम॑पश्य इन्द्र हृ॒दि यत्ते॑ ज॒घ्नुषो॒ भीरग॑च्छत् ।
नव॑ च॒ यन् न॑व॒तिं च॒ स्रव॑न्तीः श्ये॒नो न भी॒तो अत॑रो॒ रजां॑सि
॥१४॥ahe̍ryā̱tāra̱ṃ kama̍paśya indra hṛ̱di yatte̍ ja̱ghnuṣo̱ bhīraga̍cchat |
nava̍ ca̱ yan na̍va̱tiṃ ca̱ srava̍ntīḥ śye̱no na bhī̱to ata̍ro̱ rajā̍ṃsi
इन्द्रो॑ या॒तोऽव॑सितस्य॒ राजा॒ शम॑स्य च शृ॒ङ्गिणो॒ वज्र॑बाहुः ।
सेदु॒ राजा॑ क्षयति चर्षणी॒नाम॒रान् न ने॒मिः परि॒ ता ब॑भूव
॥१५॥indro̍ yā̱to'va̍sitasya̱ rājā̱ śama̍sya ca śṛ̱ṅgiṇo̱ vajra̍bāhuḥ |
sedu̱ rājā̍ kṣayati carṣaṇī̱nāma̱rān na ne̱miḥ pari̱ tā ba̍bhūva