अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
२२ दीर्घतमा औचथ्यः। अश्वः। त्रिष्टुप्, ३-६ जगती।
मा नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो अर्य॒मायुरिन्द्र॑ ऋभु॒क्षा म॒रुत॒: परि॑ ख्यन् ।
यद् वा॒जिनो॑ दे॒वजा॑तस्य॒ सप्ते॑: प्रव॒क्ष्यामो॑ वि॒दथे॑ वी॒र्या॑णि
॥१॥mā no̍ mi̱tro varu̍ṇo arya̱māyurindra̍ ṛbhu̱kṣā ma̱ruta̱: pari̍ khyan |
yad vā̱jino̍ de̱vajā̍tasya̱ sapte̍: prava̱kṣyāmo̍ vi̱dathe̍ vī̱ryā̍ṇi
यन्नि॒र्णिजा॒ रेक्ण॑सा॒ प्रावृ॑तस्य रा॒तिं गृ॑भी॒तां मु॑ख॒तो नय॑न्ति ।
सुप्रा॑ङ॒जो मेम्य॑द् विश्वरू॑प इन्द्रापू॒ष्णोः प्रि॒यमप्ये॑ति॒ पाथ॑:
॥२॥yanni̱rṇijā̱ rekṇa̍sā̱ prāvṛ̍tasya rā̱tiṃ gṛ̍bhī̱tāṃ mu̍kha̱to naya̍nti |
suprā̍ṅa̱jo memya̍d viśvarū̍pa indrāpū̱ṣṇoḥ pri̱yamapye̍ti̱ pātha̍:
ए॒ष च्छाग॑: पु॒रो अश्वे॑न वा॒जिना॑ पू॒ष्णो भा॒गो नी॑यते वि॒श्वदे॑व्यः ।
अ॒भि॒प्रियं॒ यत्पु॑रो॒ळाश॒मर्व॑ता॒ त्वष्टेदे॑नं सौश्रव॒साय॑ जिन्वति
॥३॥e̱ṣa cchāga̍: pu̱ro aśve̍na vā̱jinā̍ pū̱ṣṇo bhā̱go nī̍yate vi̱śvade̍vyaḥ |
a̱bhi̱priya̱ṃ yatpu̍ro̱l̤āśa̱marva̍tā̱ tvaṣṭede̍naṃ sauśrava̱sāya̍ jinvati
यद्ध॑वि॒ष्य॑मृतु॒शो दे॑व॒यानं॒ त्रिर्मानु॑षा॒: पर्यश्वं॒ नय॑न्ति ।
अत्रा॑ पू॒ष्णः प्र॑थ॒मो भा॒ग ए॑ति य॒ज्ञं दे॒वेभ्य॑: प्रतिवे॒दय॑न्न॒जः
॥४॥yaddha̍vi̱ṣya̍mṛtu̱śo de̍va̱yāna̱ṃ trirmānu̍ṣā̱: paryaśva̱ṃ naya̍nti |
atrā̍ pū̱ṣṇaḥ pra̍tha̱mo bhā̱ga e̍ti ya̱jñaṃ de̱vebhya̍: prative̱daya̍nna̱jaḥ
होता॑ध्व॒र्युराव॑या अग्निमि॒न्धो ग्रा॑वग्रा॒भ उ॒त शंस्ता॒ सुवि॑प्रः ।
तेन॑ य॒ज्ञेन॒ स्व॑रंकृतेन॒ स्वि॑ष्टेन व॒क्षणा॒ आ पृ॑णध्वम्
॥५॥hotā̍dhva̱ryurāva̍yā agnimi̱ndho grā̍vagrā̱bha u̱ta śaṃstā̱ suvi̍praḥ |
tena̍ ya̱jñena̱ sva̍raṃkṛtena̱ svi̍ṣṭena va̱kṣaṇā̱ ā pṛ̍ṇadhvam
यू॒प॒व्र॒स्का उ॒त ये यू॑पवा॒हाश्च॒षालं॒ ये अ॑श्वयू॒पाय॒ तक्ष॑ति ।
ये चार्व॑ते॒ पच॑नं स॒म्भर॑न्त्यु॒तो तेषा॑म॒भिगू॑र्तिर्न इन्वतु
॥६॥yū̱pa̱vra̱skā u̱ta ye yū̍pavā̱hāśca̱ṣāla̱ṃ ye a̍śvayū̱pāya̱ takṣa̍ti |
ye cārva̍te̱ paca̍naṃ sa̱mbhara̍ntyu̱to teṣā̍ma̱bhigū̍rtirna invatu
उप॒ प्रागा॑त् सु॒मन्मे॑ऽधायि॒ मन्म॑ दे॒वाना॒माशा॒ उप॑ वी॒तपृ॑ष्ठः ।
अन्वे॑नं॒ विप्रा॒ ऋष॑यो मदन्ति दे॒वानां॑ पु॒ष्टे च॑कृमा सु॒बन्धु॑म्
॥७॥upa̱ prāgā̍t su̱manme̍'dhāyi̱ manma̍ de̱vānā̱māśā̱ upa̍ vī̱tapṛ̍ṣṭhaḥ |
anve̍na̱ṃ viprā̱ ṛṣa̍yo madanti de̱vānā̍ṃ pu̱ṣṭe ca̍kṛmā su̱bandhu̍m
यद् वा॒जिनो॒ दाम॑ सं॒दान॒मर्व॑तो॒ या शी॑र्ष॒ण्या॑ रश॒ना रज्जु॑रस्य ।
यद् वा॑ घास्य॒ प्रभृ॑तमा॒स्ये॒ ३ तृणं॒ सर्वा॒ ता ते॒ अपि॑ दे॒वेष्व॑स्तु
॥८॥yad vā̱jino̱ dāma̍ sa̱ṃdāna̱marva̍to̱ yā śī̍rṣa̱ṇyā̍ raśa̱nā rajju̍rasya |
yad vā̍ ghāsya̱ prabhṛ̍tamā̱sye̱ 3 tṛṇa̱ṃ sarvā̱ tā te̱ api̍ de̱veṣva̍stu
यदश्व॑स्य क्र॒विषो॒ मक्षि॒काश॒ यद् वा स्वरौ॒ स्वधि॑तौ रि॒प्तमस्ति॑ ।
यद्धस्त॑योः शमि॒तुर्यन्न॒खेषु॒ सर्वा॒ ता ते॒ अपि॑ दे॒वेष्व॑स्तु
॥९॥yadaśva̍sya kra̱viṣo̱ makṣi̱kāśa̱ yad vā svarau̱ svadhi̍tau ri̱ptamasti̍ |
yaddhasta̍yoḥ śami̱turyanna̱kheṣu̱ sarvā̱ tā te̱ api̍ de̱veṣva̍stu
यदूव॑ध्यमु॒दर॑स्याप॒वाति॒ य आ॒मस्य॑ क्र॒विषो॑ ग॒न्धो अस्ति॑ ।
सु॒कृ॒ता तच्छ॑मि॒तार॑: कृण्वन्तू॒त मेधं॑ शृत॒पाकं॑ पचन्तु
॥१०॥yadūva̍dhyamu̱dara̍syāpa̱vāti̱ ya ā̱masya̍ kra̱viṣo̍ ga̱ndho asti̍ |
su̱kṛ̱tā taccha̍mi̱tāra̍: kṛṇvantū̱ta medha̍ṃ śṛta̱pāka̍ṃ pacantu
यत् ते॒ गात्रा॑द॒ग्निना॑ प॒च्यमा॑नाद॒भि शूलं॒ निह॑तस्याव॒धाव॑ति ।
मा तद् भूम्या॒मा श्रि॑ष॒न्मा तृणे॑षु दे॒वेभ्य॒स्तदु॒शद्भ्यो॑ रा॒तम॑स्तु
॥११॥yat te̱ gātrā̍da̱gninā̍ pa̱cyamā̍nāda̱bhi śūla̱ṃ niha̍tasyāva̱dhāva̍ti |
mā tad bhūmyā̱mā śri̍ṣa̱nmā tṛṇe̍ṣu de̱vebhya̱stadu̱śadbhyo̍ rā̱tama̍stu
ये वा॒जिनं॑ परि॒पश्य॑न्ति प॒क्वं य ई॑मा॒हुः सु॑र॒भिर्निर्ह॒रेति॑ ।
ये चार्व॑तो मांसभि॒क्षामु॒पास॑त उ॒तो तेषा॑म॒भिगू॑र्तिर्न इन्वतु
॥१२॥ye vā̱jina̍ṃ pari̱paśya̍nti pa̱kvaṃ ya ī̍mā̱huḥ su̍ra̱bhirnirha̱reti̍ |
ye cārva̍to māṃsabhi̱kṣāmu̱pāsa̍ta u̱to teṣā̍ma̱bhigū̍rtirna invatu
यन्नीक्ष॑णं मां॒स्पच॑न्या उ॒खाया॒ या पात्रा॑णि यू॒ष्ण आ॒सेच॑नानि ।
ऊ॒ष्म॒ण्या॑पि॒धाना॑ चरू॒णाम॒ङ्काः सू॒नाः परि॑ भूष॒न्त्यश्व॑म्
॥१३॥yannīkṣa̍ṇaṃ mā̱ṃspaca̍nyā u̱khāyā̱ yā pātrā̍ṇi yū̱ṣṇa ā̱seca̍nāni |
ū̱ṣma̱ṇyā̍pi̱dhānā̍ carū̱ṇāma̱ṅkāḥ sū̱nāḥ pari̍ bhūṣa̱ntyaśva̍m
नि॒क्रम॑णं नि॒षद॑नं वि॒वर्त॑नं॒ यच्च॒ पड्बी॑श॒मर्व॑तः ।
यच्च॑ प॒पौ यच्च॑ घा॒सिं ज॒घास॒ सर्वा॒ ता ते॒ अपि॑ दे॒वेष्व॑स्तु
॥१४॥ni̱krama̍ṇaṃ ni̱ṣada̍naṃ vi̱varta̍na̱ṃ yacca̱ paḍbī̍śa̱marva̍taḥ |
yacca̍ pa̱pau yacca̍ ghā̱siṃ ja̱ghāsa̱ sarvā̱ tā te̱ api̍ de̱veṣva̍stu
मा त्वा॒ग्निर्ध्व॑नयीद्धू॒मग॑न्धि॒र्मोखा भ्राज॑न्त्य॒भि वि॑क्त॒ जघ्रि॑: ।
इ॒ष्टं वी॒तम॒भिगू॑र्तं॒ वष॑ट्कृतं॒ तं दे॒वास॒: प्रति॑ गृभ्ण॒न्त्यश्व॑म्
॥१५॥mā tvā̱gnirdhva̍nayīddhū̱maga̍ndhi̱rmokhā bhrāja̍ntya̱bhi vi̍kta̱ jaghri̍: |
i̱ṣṭaṃ vī̱tama̱bhigū̍rta̱ṃ vaṣa̍ṭkṛta̱ṃ taṃ de̱vāsa̱: prati̍ gṛbhṇa̱ntyaśva̍m
यदश्वा॑य॒ वास॑ उपस्तृ॒णन्त्य॑धीवा॒सं या हिर॑ण्यान्यस्मै ।
सं॒दान॒मर्व॑न्तं॒ पड्बी॑शं प्रि॒या दे॒वेष्वा या॑मयन्ति
॥१६॥yadaśvā̍ya̱ vāsa̍ upastṛ̱ṇantya̍dhīvā̱saṃ yā hira̍ṇyānyasmai |
sa̱ṃdāna̱marva̍nta̱ṃ paḍbī̍śaṃ pri̱yā de̱veṣvā yā̍mayanti
यत् ते॑ सा॒दे मह॑सा॒ शूकृ॑तस्य॒ पार्ष्ण्या॑ वा॒ कश॑या वा तु॒तोद॑ ।
स्रु॒चेव॒ ता ह॒विषो॑ अध्व॒रेषु॒ सर्वा॒ ता ते॒ ब्रह्म॑णा सूदयामि
॥१७॥yat te̍ sā̱de maha̍sā̱ śūkṛ̍tasya̱ pārṣṇyā̍ vā̱ kaśa̍yā vā tu̱toda̍ |
sru̱ceva̱ tā ha̱viṣo̍ adhva̱reṣu̱ sarvā̱ tā te̱ brahma̍ṇā sūdayāmi
चतु॑स्त्रिंशद् वा॒जिनो॑ दे॒वब॑न्धो॒र्वङ्क्री॒रश्व॑स्य॒ स्वधि॑ति॒: समे॑ति ।
अच्छि॑द्रा॒ गात्रा॑ व॒युना॑ कृणोत॒ परु॑ष्परुरनु॒घुष्या॒ वि श॑स्त
॥१८॥catu̍striṃśad vā̱jino̍ de̱vaba̍ndho̱rvaṅkrī̱raśva̍sya̱ svadhi̍ti̱: same̍ti |
acchi̍drā̱ gātrā̍ va̱yunā̍ kṛṇota̱ paru̍ṣparuranu̱ghuṣyā̱ vi śa̍sta
एक॒स्त्वष्टु॒रश्व॑स्या विश॒स्ता द्वा य॒न्तारा॑ भवत॒स्तथ॑ ऋ॒तुः ।
या ते॒ गात्रा॑णामृतु॒था कृ॒णोमि॒ ताता॒ पिण्डा॑नां॒ प्र जु॑होम्य॒ग्नौ
॥१९॥eka̱stvaṣṭu̱raśva̍syā viśa̱stā dvā ya̱ntārā̍ bhavata̱statha̍ ṛ̱tuḥ |
yā te̱ gātrā̍ṇāmṛtu̱thā kṛ̱ṇomi̱ tātā̱ piṇḍā̍nā̱ṃ pra ju̍homya̱gnau
मा त्वा॑ तपत् प्रि॒य आ॒त्मापि॒यन्तं॒ मा स्वधि॑तिस्त॒न्व १ आ ति॑ष्ठिपत्ते ।
मा ते॑ गृ॒ध्नुर॑विश॒स्ताति॒हाय॑ छि॒द्रा गात्रा॑ण्य॒सिना॒ मिथू॑ कः
॥२०॥mā tvā̍ tapat pri̱ya ā̱tmāpi̱yanta̱ṃ mā svadhi̍tista̱nva 1 ā ti̍ṣṭhipatte |
mā te̍ gṛ̱dhnura̍viśa̱stāti̱hāya̍ chi̱drā gātrā̍ṇya̱sinā̱ mithū̍ kaḥ
न वा उ॑ ए॒तन्म्रि॑यसे॒ न रि॑ष्यसि दे॒वाँ इदे॑षि प॒थिभि॑: सु॒गेभि॑: ।
हरी॑ ते॒ युञ्जा॒ पृष॑ती अभूता॒मुपा॑स्थाद् वा॒जी धु॒रि रास॑भस्य
॥२१॥na vā u̍ e̱tanmri̍yase̱ na ri̍ṣyasi de̱vām̐ ide̍ṣi pa̱thibhi̍: su̱gebhi̍: |
harī̍ te̱ yuñjā̱ pṛṣa̍tī abhūtā̱mupā̍sthād vā̱jī dhu̱ri rāsa̍bhasya
सु॒गव्यं॑ नो वा॒जी स्वश्व्यं॑ पुं॒सः पु॒त्राँ उ॒त वि॑श्वा॒पुषं॑ र॒यिम् ।
अ॒ना॒गा॒स्त्वं नो॒ अदि॑तिः कृणोतु क्ष॒त्रं नो॒ अश्वो॑ वनतां ह॒विष्मा॑न्
॥२२॥su̱gavya̍ṃ no vā̱jī svaśvya̍ṃ pu̱ṃsaḥ pu̱trām̐ u̱ta vi̍śvā̱puṣa̍ṃ ra̱yim |
a̱nā̱gā̱stvaṃ no̱ adi̍tiḥ kṛṇotu kṣa̱traṃ no̱ aśvo̍ vanatāṃ ha̱viṣmā̍n