अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
११ कुत्स आङ्गिरसः। अग्निः, औषसोऽग्निर्वा । त्रिष्टुप्
द्वे विरू॑पे चरत॒: स्वर्थे॑ अ॒न्यान्या॑ व॒त्समुप॑ धापयेते ।
हरि॑र॒न्यस्यां॒ भव॑ति स्व॒धावा॑ञ् छु॒क्रो अ॒न्यस्यां॑ ददृशे सु॒वर्चा॑:
॥१॥dve virū̍pe carata̱: svarthe̍ a̱nyānyā̍ va̱tsamupa̍ dhāpayete |
hari̍ra̱nyasyā̱ṃ bhava̍ti sva̱dhāvā̍ñ chu̱kro a̱nyasyā̍ṃ dadṛśe su̱varcā̍:
दशे॒मं त्वष्टु॑र्जनयन्त॒ गर्भ॒मत॑न्द्रासो युव॒तयो॒ विभृ॑त्रम् ।
ति॒ग्मानी॑कं॒ स्वय॑शसं॒ जने॑षु वि॒रोच॑मानं॒ परि॑ षीं नयन्ति
॥२॥daśe̱maṃ tvaṣṭu̍rjanayanta̱ garbha̱mata̍ndrāso yuva̱tayo̱ vibhṛ̍tram |
ti̱gmānī̍ka̱ṃ svaya̍śasa̱ṃ jane̍ṣu vi̱roca̍māna̱ṃ pari̍ ṣīṃ nayanti
त्रीणि॒ जाना॒ परि॑ भूषन्त्यस्य समु॒द्र एकं॑ दि॒व्येक॑म॒प्सु ।
पूर्वा॒मनु॒ प्र दिशं॒ पार्थि॑वानामृ॒तून् प्र॒शास॒द् वि द॑धावनु॒ष्ठु
॥३॥trīṇi̱ jānā̱ pari̍ bhūṣantyasya samu̱dra eka̍ṃ di̱vyeka̍ma̱psu |
pūrvā̱manu̱ pra diśa̱ṃ pārthi̍vānāmṛ̱tūn pra̱śāsa̱d vi da̍dhāvanu̱ṣṭhu
क इ॒मं वो॑ नि॒ण्यमा चि॑केत व॒त्सो मा॒तॄर्ज॑नयत स्व॒धाभि॑: ।
ब॒ह्वी॒नां गर्भो॑ अ॒पसा॑मु॒पस्था॑न्म॒हान् क॒विर्निश्च॑रति स्व॒धावा॑न्
॥४॥ka i̱maṃ vo̍ ni̱ṇyamā ci̍keta va̱tso mā̱tṝrja̍nayata sva̱dhābhi̍: |
ba̱hvī̱nāṃ garbho̍ a̱pasā̍mu̱pasthā̍nma̱hān ka̱virniśca̍rati sva̱dhāvā̍n
आ॒विष्ट्यो॑ वर्धते॒ चारु॑रासु जि॒ह्माना॑मू॒र्ध्वः स्वय॑शा उ॒पस्थे॑ ।
उ॒भे त्वष्टु॑र्बिभ्यतु॒र्जाय॑मानात् प्रती॒ची सिं॒हं प्रति॑ जोषयेते
॥५॥ā̱viṣṭyo̍ vardhate̱ cāru̍rāsu ji̱hmānā̍mū̱rdhvaḥ svaya̍śā u̱pasthe̍ |
u̱bhe tvaṣṭu̍rbibhyatu̱rjāya̍mānāt pratī̱cī si̱ṃhaṃ prati̍ joṣayete
उ॒भे भ॒द्रे जो॑षयेते॒ न मेने॒ गावो॒ न वा॒श्रा उप॑ तस्थु॒रेवै॑: ।
स दक्षा॑णां॒ दक्ष॑पतिर्बभूवा॒ञ्जन्ति॒ यं द॑क्षिण॒तो ह॒विर्भि॑:
॥६॥u̱bhe bha̱dre jo̍ṣayete̱ na mene̱ gāvo̱ na vā̱śrā upa̍ tasthu̱revai̍: |
sa dakṣā̍ṇā̱ṃ dakṣa̍patirbabhūvā̱ñjanti̱ yaṃ da̍kṣiṇa̱to ha̱virbhi̍:
उद् यं॑यमीति सवि॒तेव॑ बा॒हू उ॒भे सिचौ॑ यतते भी॒म ऋ॒ञ्जन् ।
उच्छु॒क्रमत्क॑मजते सि॒मस्मा॒न्नवा॑ मा॒तृभ्यो॒ वस॑ना जहाति
॥७॥ud ya̍ṃyamīti savi̱teva̍ bā̱hū u̱bhe sicau̍ yatate bhī̱ma ṛ̱ñjan |
ucchu̱kramatka̍majate si̱masmā̱nnavā̍ mā̱tṛbhyo̱ vasa̍nā jahāti
त्वे॒षं रू॒पं कृ॑णुत॒ उत्त॑रं॒ यत् सं॑पृञ्चा॒नः सद॑ने॒ गोभि॑र॒द्भिः ।
क॒विर्बु॒ध्नं परि॑ मर्मृज्यते॒ धीः सा दे॒वता॑ता॒ समि॑तिर्बभूव
॥८॥tve̱ṣaṃ rū̱paṃ kṛ̍ṇuta̱ utta̍ra̱ṃ yat sa̍ṃpṛñcā̱naḥ sada̍ne̱ gobhi̍ra̱dbhiḥ |
ka̱virbu̱dhnaṃ pari̍ marmṛjyate̱ dhīḥ sā de̱vatā̍tā̱ sami̍tirbabhūva
उ॒रु ते॒ ज्रय॒: पर्ये॑ति बु॒ध्नं वि॒रोच॑मानं महि॒षस्य॒ धाम॑ ।
विश्वे॑भिरग्ने॒ स्वय॑शोभिरि॒द्धो ऽद॑ब्धेभिः पा॒युभि॑: पाह्य॒स्मान्
॥९॥u̱ru te̱ jraya̱: parye̍ti bu̱dhnaṃ vi̱roca̍mānaṃ mahi̱ṣasya̱ dhāma̍ |
viśve̍bhiragne̱ svaya̍śobhiri̱ddho 'da̍bdhebhiḥ pā̱yubhi̍: pāhya̱smān
धन्व॒न्त्स्रोत॑: कृणुते गा॒तुमू॒र्मिं शु॒क्रैरू॒र्मिभि॑र॒भि न॑क्षति॒ क्षाम् ।
विश्वा॒ सना॑नि ज॒ठरे॑षु धत्ते॒ ऽन्तर्नवा॑सु चरति प्र॒सूषु॑
॥१०॥dhanva̱ntsrota̍: kṛṇute gā̱tumū̱rmiṃ śu̱krairū̱rmibhi̍ra̱bhi na̍kṣati̱ kṣām |
viśvā̱ sanā̍ni ja̱ṭhare̍ṣu dhatte̱ 'ntarnavā̍su carati pra̱sūṣu̍
ए॒वा नो॑ अग्ने स॒मिधा॑ वृधा॒नो रे॒वत् पा॑वक॒ श्रव॑से॒ वि भा॑हि ।
तन्नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो मामहन्ता॒मदि॑ति॒: सिन्धु॑: पृथि॒वी उ॒त द्यौः
॥११॥e̱vā no̍ agne sa̱midhā̍ vṛdhā̱no re̱vat pā̍vaka̱ śrava̍se̱ vi bhā̍hi |
tanno̍ mi̱tro varu̍ṇo māmahantā̱madi̍ti̱: sindhu̍: pṛthi̱vī u̱ta dyauḥ