skipLink.label

उदाहरणानि

शीघ्र मार्गाः

पूर्ण पृष्ठसूची

सूक्तम् 113 — इद (20 मन्त्राः)

RV 1.113 — ऋग्वेद शाकल संहिता, मण्डल 1, सूक्तम् 113 (इद), 20 मन्त्राः। स्वरचिह्नित पाठः। IAST

MD
अध्ययनम्
अनुक्रमणिका
मूलम्
सूक्त 113

२० कुत्स आङ्गिरसः। १उषाः (उत्तरार्धस्य) रात्रिश्च, २-२० उषाः। त्रिष्टुप्।

इ॒दं श्रेष्ठं॒ ज्योति॑षां॒ ज्योति॒रागा॑च्चि॒त्रः प्र॑के॒तो अ॑जनिष्ट॒ विभ्वा॑ ।

यथा॒ प्रसू॑ता सवि॒तुः स॒वायँ॑ ए॒वा रात्र्यु॒षसे॒ योनि॑मारैक्

॥१॥

i̱daṃ śreṣṭha̱ṃ jyoti̍ṣā̱ṃ jyoti̱rāgā̍cci̱traḥ pra̍ke̱to a̍janiṣṭa̱ vibhvā̍ |

yathā̱ prasū̍tā savi̱tuḥ sa̱vāya̍m̐ e̱vā rātryu̱ṣase̱ yoni̍māraik

रुश॑द्वत्सा॒ रुश॑ती श्वे॒त्यागा॒दारै॑गु कृ॒ष्णा सद॑नान्यस्याः ।

स॒मा॒नब॑न्धू अ॒मृते॑ अनू॒ची द्यावा॒ वर्णं॑ चरत आमिना॒ने

॥२॥

ruśa̍dvatsā̱ ruśa̍tī śve̱tyāgā̱dārai̍gu kṛ̱ṣṇā sada̍nānyasyāḥ |

sa̱mā̱naba̍ndhū a̱mṛte̍ anū̱cī dyāvā̱ varṇa̍ṃ carata āminā̱ne

स॒मा॒नो अध्वा॒ स्वस्रो॑रन॒न्तस्तम॒न्यान्या॑ चरतो दे॒वशि॑ष्टे ।

न मे॑थेते॒ न त॑स्थतुः सु॒मेके॒ नक्तो॒षासा॒ सम॑नसा॒ विरू॑पे

॥३॥

sa̱mā̱no adhvā̱ svasro̍rana̱ntastama̱nyānyā̍ carato de̱vaśi̍ṣṭe |

na me̍thete̱ na ta̍sthatuḥ su̱meke̱ nakto̱ṣāsā̱ sama̍nasā̱ virū̍pe

भास्व॑ती ने॒त्री सू॒नृता॑ना॒मचे॑ति चि॒त्रा वि दुरो॑ न आवः ।

प्रार्प्या॒ जग॒द्व्यु॑ नो रा॒यो अ॑ख्यदु॒षा अ॑जीग॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑

॥४॥

bhāsva̍tī ne̱trī sū̱nṛtā̍nā̱mace̍ti ci̱trā vi duro̍ na āvaḥ |

prārpyā̱ jaga̱dvyu̍ no rā̱yo a̍khyadu̱ṣā a̍jīga̱rbhuva̍nāni̱ viśvā̍

जि॒ह्म॒श्ये॒ ३ चरि॑तवे म॒घोन्या॑भो॒गय॑ इ॒ष्टये॑ रा॒य उ॑ त्वम् ।

द॒भ्रं पश्य॑द्भ्य उर्वि॒या वि॒चक्ष॑ उ॒षा अ॑जीग॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑

॥५॥

ji̱hma̱śye̱ 3 cari̍tave ma̱ghonyā̍bho̱gaya̍ i̱ṣṭaye̍ rā̱ya u̍ tvam |

da̱bhraṃ paśya̍dbhya urvi̱yā vi̱cakṣa̍ u̱ṣā a̍jīga̱rbhuva̍nāni̱ viśvā̍

क्ष॒त्राय॑ त्वं॒ श्रव॑से त्वं मही॒या इ॒ष्टये॑ त्व॒मर्थ॑मिव त्वमि॒त्यै ।

विस॑दृशा जीवि॒ताभि॑प्र॒चक्ष॑ उ॒षा अ॑जीग॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑

॥६॥

kṣa̱trāya̍ tva̱ṃ śrava̍se tvaṃ mahī̱yā i̱ṣṭaye̍ tva̱martha̍miva tvami̱tyai |

visa̍dṛśā jīvi̱tābhi̍pra̱cakṣa̍ u̱ṣā a̍jīga̱rbhuva̍nāni̱ viśvā̍

ए॒षा दि॒वो दु॑हि॒ता प्रत्य॑दर्शि व्यु॒च्छन्ती॑ युव॒तिः शु॒क्रवा॑साः ।

विश्व॒स्येशा॑ना॒ पार्थि॑वस्य॒ वस्व॒ उषो॑ अ॒द्येह सु॑भगे॒ व्यु॑च्छ

॥७॥

e̱ṣā di̱vo du̍hi̱tā pratya̍darśi vyu̱cchantī̍ yuva̱tiḥ śu̱kravā̍sāḥ |

viśva̱syeśā̍nā̱ pārthi̍vasya̱ vasva̱ uṣo̍ a̱dyeha su̍bhage̱ vyu̍ccha

प॒रा॒य॒ती॒नामन्वे॑ति॒ पाथ॑ आयती॒नां प्र॑थ॒मा शश्व॑तीनाम् ।

व्यु॒च्छन्ती॑ जी॒वमु॑दी॒रय॑न्त्यु॒षा मृ॒तं कं च॒न बो॒धय॑न्ती

॥८॥

pa̱rā̱ya̱tī̱nāmanve̍ti̱ pātha̍ āyatī̱nāṃ pra̍tha̱mā śaśva̍tīnām |

vyu̱cchantī̍ jī̱vamu̍dī̱raya̍ntyu̱ṣā mṛ̱taṃ kaṃ ca̱na bo̱dhaya̍ntī

उषो॒ यद॒ग्निं स॒मिधे॑ च॒कर्थ॒ वि यदाव॒श्चक्ष॑सा॒ सूर्य॑स्य ।

यन्मानु॑षान् य॒क्ष्यमा॑णाँ॒ अजी॑ग॒स्तद् दे॒वेषु॑ चकृषे भ॒द्रमप्न॑:

॥९॥

uṣo̱ yada̱gniṃ sa̱midhe̍ ca̱kartha̱ vi yadāva̱ścakṣa̍sā̱ sūrya̍sya |

yanmānu̍ṣān ya̱kṣyamā̍ṇā̱m̐ ajī̍ga̱stad de̱veṣu̍ cakṛṣe bha̱dramapna̍:

किया॒त्या यत् स॒मया॒ भवा॑ति॒ या व्यू॒षुर्याश्च॑ नू॒नं व्यु॒च्छान् ।

अनु॒ पूर्वा॑: कृपते वावशा॒ना प्र॒दीध्या॑ना॒ जोष॑म॒न्याभि॑रेति

॥१०॥

kiyā̱tyā yat sa̱mayā̱ bhavā̍ti̱ yā vyū̱ṣuryāśca̍ nū̱naṃ vyu̱cchān |

anu̱ pūrvā̍: kṛpate vāvaśā̱nā pra̱dīdhyā̍nā̱ joṣa̍ma̱nyābhi̍reti

ई॒युष्टे ये पूर्व॑तरा॒मप॑श्यन् व्यु॒च्छन्ती॑मु॒षसं॒ मर्त्या॑सः ।

अ॒स्माभि॑रू॒ नु प्र॑ति॒चक्ष्या॑भू॒दो ते य॑न्ति॒ ये अ॑प॒रीषु॒ पश्या॑न्

॥११॥

ī̱yuṣṭe ye pūrva̍tarā̱mapa̍śyan vyu̱cchantī̍mu̱ṣasa̱ṃ martyā̍saḥ |

a̱smābhi̍rū̱ nu pra̍ti̱cakṣyā̍bhū̱do te ya̍nti̱ ye a̍pa̱rīṣu̱ paśyā̍n

या॒व॒यद् द्वे॑षा ऋत॒पा ऋ॑ते॒जाः सु॑म्ना॒वरी॑ सू॒नृता॑ ई॒रय॑न्ती ।

सु॒म॒ङ्ग॒लीर्बिभ्र॑ती दे॒ववी॑तिमि॒हाद्योष॒: श्रेष्ठ॑तमा॒ व्यु॑च्छ

॥१२॥

yā̱va̱yad dve̍ṣā ṛta̱pā ṛ̍te̱jāḥ su̍mnā̱varī̍ sū̱nṛtā̍ ī̱raya̍ntī |

su̱ma̱ṅga̱līrbibhra̍tī de̱vavī̍timi̱hādyoṣa̱: śreṣṭha̍tamā̱ vyu̍ccha

शश्व॑त् पु॒रोषा व्यु॑वास दे॒व्यथो॑ अ॒द्येदं व्या॑वो म॒घोनी॑ ।

अथो॒ व्यु॑च्छा॒दुत्त॑राँ॒ अनु॒ द्यून॒जरा॒मृता॑ चरति स्व॒धाभि॑:

॥१३॥

śaśva̍t pu̱roṣā vyu̍vāsa de̱vyatho̍ a̱dyedaṃ vyā̍vo ma̱ghonī̍ |

atho̱ vyu̍cchā̱dutta̍rā̱m̐ anu̱ dyūna̱jarā̱mṛtā̍ carati sva̱dhābhi̍:

व्य १ ञ्जिभि॑र्दि॒व आता॑स्वद्यौ॒दप॑ कृ॒ष्णां नि॒र्णिजं॑ दे॒व्या॑वः ।

प्र॒बो॒धय॑न्त्यरु॒णेभि॒रश्वै॒रोषा या॑ति सु॒युजा॒ रथे॑न

॥१४॥

vya 1 ñjibhi̍rdi̱va ātā̍svadyau̱dapa̍ kṛ̱ṣṇāṃ ni̱rṇija̍ṃ de̱vyā̍vaḥ |

pra̱bo̱dhaya̍ntyaru̱ṇebhi̱raśvai̱roṣā yā̍ti su̱yujā̱ rathe̍na

आ॒वह॑न्ती॒ पोष्या॒ वार्या॑णि चि॒त्रं के॒तुं कृ॑णुते॒ चेकि॑ताना ।

ई॒युषी॑णामुप॒मा शश्व॑तीनां विभाती॒नां प्र॑थ॒मोषा व्य॑श्वैत्

॥१५॥

ā̱vaha̍ntī̱ poṣyā̱ vāryā̍ṇi ci̱traṃ ke̱tuṃ kṛ̍ṇute̱ ceki̍tānā |

ī̱yuṣī̍ṇāmupa̱mā śaśva̍tīnāṃ vibhātī̱nāṃ pra̍tha̱moṣā vya̍śvait

उदी॑र्ध्वं जी॒वो असु॑र्न॒ आगा॒दप॒ प्रागा॒त् तम॒ आ ज्योति॑रेति ।

आरै॒क् पन्थां॒ यात॑वे॒ सूर्या॒याग॑न्म॒ यत्र॑ प्रति॒रन्त॒ आयु॑:

॥१६॥

udī̍rdhvaṃ jī̱vo asu̍rna̱ āgā̱dapa̱ prāgā̱t tama̱ ā jyoti̍reti |

ārai̱k panthā̱ṃ yāta̍ve̱ sūryā̱yāga̍nma̱ yatra̍ prati̱ranta̱ āyu̍:

स्यूम॑ना वा॒च उदि॑यर्ति॒ वह्नि॒: स्तवा॑नो रे॒भ उ॒षसो॑ विभा॒तीः ।

अ॒द्या तदु॑च्छ गृण॒ते म॑घोन्य॒स्मे आयु॒र्नि दि॑दीहि प्र॒जाव॑त्

॥१७॥

syūma̍nā vā̱ca udi̍yarti̱ vahni̱: stavā̍no re̱bha u̱ṣaso̍ vibhā̱tīḥ |

a̱dyā tadu̍ccha gṛṇa̱te ma̍ghonya̱sme āyu̱rni di̍dīhi pra̱jāva̍t

या गोम॑तीरु॒षस॒: सर्व॑वीरा व्यु॒च्छन्ति॑ दा॒शुषे॒ मर्त्या॑य ।

वा॒योरि॑व सू॒नृता॑नामुद॒र्के ता अ॑श्व॒दा अ॑श्नवत् सोम॒सुत्वा॑

॥१८॥

yā goma̍tīru̱ṣasa̱: sarva̍vīrā vyu̱cchanti̍ dā̱śuṣe̱ martyā̍ya |

vā̱yori̍va sū̱nṛtā̍nāmuda̱rke tā a̍śva̱dā a̍śnavat soma̱sutvā̍

मा॒ता दे॒वाना॒मदि॑ते॒रनी॑कं य॒ज्ञस्य॑ के॒तुर्बृ॑ह॒ती वि भा॑हि ।

प्र॒श॒स्ति॒कृद्ब्र ब्रह्म॑णे नो॒ व्यु १ च्छा नो॒ जने॑ जनय विश्ववारे

॥१९॥

mā̱tā de̱vānā̱madi̍te̱ranī̍kaṃ ya̱jñasya̍ ke̱turbṛ̍ha̱tī vi bhā̍hi |

pra̱śa̱sti̱kṛdbra brahma̍ṇe no̱ vyu 1 cchā no̱ jane̍ janaya viśvavāre

यच्चि॒त्रमप्न॑ उ॒षसो॒ वह॑न्तीजा॒नाय॑ शशमा॒नाय॑ भ॒द्रम् ।

तन्नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो मामहन्ता॒मदि॑ति॒: सिन्धु॑: पृथि॒वी उ॒त द्यौः

॥२०॥

yacci̱tramapna̍ u̱ṣaso̱ vaha̍ntījā̱nāya̍ śaśamā̱nāya̍ bha̱dram |

tanno̍ mi̱tro varu̍ṇo māmahantā̱madi̍ti̱: sindhu̍: pṛthi̱vī u̱ta dyauḥ