अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
२५ कक्षीवान् दैर्घतमस औशिजः। अश्विनौ। त्रिष्टुप्।
मध्व॒: सोम॑स्याश्विना॒ मदा॑य प्र॒त्नो होता वि॑वासते वाम् ।
ब॒र्हिष्म॑ती रा॒तिर्विश्रि॑ता॒ गीरि॒षा या॑तं नास॒त्योप॒ वाजै॑:
॥१॥madhva̱: soma̍syāśvinā̱ madā̍ya pra̱tno hotā vi̍vāsate vām |
ba̱rhiṣma̍tī rā̱tirviśri̍tā̱ gīri̱ṣā yā̍taṃ nāsa̱tyopa̱ vājai̍:
यो वा॑मश्विना॒ मन॑सो॒ जवी॑या॒न् रथ॒: स्वश्वो॒ विश॑ आ॒जिगा॑ति ।
येन॒ गच्छ॑थः सु॒कृतो॑ दुरो॒णं तेन॑ नरा व॒र्तिर॒स्मभ्यं॑ यातम्
॥२॥yo vā̍maśvinā̱ mana̍so̱ javī̍yā̱n ratha̱: svaśvo̱ viśa̍ ā̱jigā̍ti |
yena̱ gaccha̍thaḥ su̱kṛto̍ duro̱ṇaṃ tena̍ narā va̱rtira̱smabhya̍ṃ yātam
ऋषिं॑ नरा॒वंह॑स॒: पाञ्च॑जन्यमृ॒बीसा॒दत्रिं॑ मुञ्चथो ग॒णेन॑ ।
मि॒नन्ता॒ दस्यो॒रशि॑वस्य मा॒या अ॑नुपू॒र्वं वृ॑षणा चो॒दय॑न्ता
॥३॥ṛṣi̍ṃ narā̱vaṃha̍sa̱: pāñca̍janyamṛ̱bīsā̱datri̍ṃ muñcatho ga̱ṇena̍ |
mi̱nantā̱ dasyo̱raśi̍vasya mā̱yā a̍nupū̱rvaṃ vṛ̍ṣaṇā co̱daya̍ntā
अश्वं॒ न गू॒ह्लम॑श्विना दु॒रेवी॒र्ऋषिं॑ नरा वृषणा रे॒भम॒प्सु ।
सं तं रि॑णीथो॒ विप्रु॑तं॒ दंसो॑भि॒र्न वां॑ जूर्यन्ति पू॒र्व्या कृ॒तानि॑
॥४॥aśva̱ṃ na gū̱hlama̍śvinā du̱revī̱rṛṣi̍ṃ narā vṛṣaṇā re̱bhama̱psu |
saṃ taṃ ri̍ṇītho̱ vipru̍ta̱ṃ daṃso̍bhi̱rna vā̍ṃ jūryanti pū̱rvyā kṛ̱tāni̍
सु॒षु॒प्वांसं॒ न निर्ऋ॑तेरु॒पस्थे॒ सूर्यं॒ न द॑स्रा॒ तम॑सि क्षि॒यन्त॑म् ।
शु॒भे रु॒क्मं न द॑र्श॒तं निखा॑त॒मुदू॑पथुरश्विना॒ वन्द॑नाय
॥५॥su̱ṣu̱pvāṃsa̱ṃ na nirṛ̍teru̱pasthe̱ sūrya̱ṃ na da̍srā̱ tama̍si kṣi̱yanta̍m |
śu̱bhe ru̱kmaṃ na da̍rśa̱taṃ nikhā̍ta̱mudū̍pathuraśvinā̱ vanda̍nāya
तद् वां नरा॒ शंस्यं॑ पज्रि॒येण॑ क॒क्षीव॑ता नासत्या॒ परि॑ज्मन् ।
श॒फादश्व॑स्य वा॒जिनो॒ जना॑य श॒तं कु॒म्भाँ अ॑सिञ्चतं॒ मधू॑नाम्
॥६॥tad vāṃ narā̱ śaṃsya̍ṃ pajri̱yeṇa̍ ka̱kṣīva̍tā nāsatyā̱ pari̍jman |
śa̱phādaśva̍sya vā̱jino̱ janā̍ya śa̱taṃ ku̱mbhām̐ a̍siñcata̱ṃ madhū̍nām
यु॒वं न॑रा स्तुव॒ते कृ॑ष्णि॒याय॑ विष्णा॒प्वं॑ ददथु॒र्विश्व॑काय ।
घोषा॑यै चित् पितृ॒षदे॑ दुरो॒णे पतिं॒ जूर्य॑न्त्या अश्विनावदत्तम्
॥७॥yu̱vaṃ na̍rā stuva̱te kṛ̍ṣṇi̱yāya̍ viṣṇā̱pva̍ṃ dadathu̱rviśva̍kāya |
ghoṣā̍yai cit pitṛ̱ṣade̍ duro̱ṇe pati̱ṃ jūrya̍ntyā aśvināvadattam
यु॒वं श्यावा॑य॒ रुश॑तीमदत्तं म॒हः क्षो॒णस्या॑श्विना॒ कण्वा॑य ।
प्र॒वाच्यं॒ तद्वृ॑षणा कृ॒तं वां॒ यन्ना॑र्ष॒दाय॒ श्रवो॑ अ॒ध्यध॑त्तम्
॥८॥yu̱vaṃ śyāvā̍ya̱ ruśa̍tīmadattaṃ ma̱haḥ kṣo̱ṇasyā̍śvinā̱ kaṇvā̍ya |
pra̱vācya̱ṃ tadvṛ̍ṣaṇā kṛ̱taṃ vā̱ṃ yannā̍rṣa̱dāya̱ śravo̍ a̱dhyadha̍ttam
पु॒रू वर्पां॑स्यश्विना॒ दधा॑ना॒ नि पे॒दव॑ ऊहथुरा॒शुमश्व॑म् ।
स॒ह॒स्र॒सां वा॒जिन॒मप्र॑तीतमहि॒हनं॑ श्रव॒स्यं १ तरु॑त्रम्
॥९॥pu̱rū varpā̍ṃsyaśvinā̱ dadhā̍nā̱ ni pe̱dava̍ ūhathurā̱śumaśva̍m |
sa̱ha̱sra̱sāṃ vā̱jina̱mapra̍tītamahi̱hana̍ṃ śrava̱syaṃ 1 taru̍tram
ए॒तानि॑ वां श्रव॒स्या॑ सुदानू॒ ब्रह्मा॑ङ्गू॒षं सद॑नं॒ रोद॑स्योः ।
यद् वां॑ प॒ज्रासो॑ अश्विना॒ हव॑न्ते या॒तमि॒षा च॑ वि॒दुषे॑ च॒ वाज॑म्
॥१०॥e̱tāni̍ vāṃ śrava̱syā̍ sudānū̱ brahmā̍ṅgū̱ṣaṃ sada̍na̱ṃ roda̍syoḥ |
yad vā̍ṃ pa̱jrāso̍ aśvinā̱ hava̍nte yā̱tami̱ṣā ca̍ vi̱duṣe̍ ca̱ vāja̍m
सू॒नोर्माने॑नाश्विना गृणा॒ना वाजं॒ विप्रा॑य भुरणा॒ रद॑न्ता ।
अ॒गस्त्ये॒ ब्रह्म॑णा वावृधा॒ना सं वि॒श्पलां॑ नासत्यारिणीतम्
॥११॥sū̱normāne̍nāśvinā gṛṇā̱nā vāja̱ṃ viprā̍ya bhuraṇā̱ rada̍ntā |
a̱gastye̱ brahma̍ṇā vāvṛdhā̱nā saṃ vi̱śpalā̍ṃ nāsatyāriṇītam
कुह॒ यान्ता॑ सुष्टु॒तिं का॒व्यस्य॒ दिवो॑ नपाता वृषणा शयु॒त्रा ।
हिर॑ण्यस्येव क॒लशं॒ निखा॑त॒मुदू॑पथुर्दश॒मे अ॑श्वि॒नाह॑न्
॥१२॥kuha̱ yāntā̍ suṣṭu̱tiṃ kā̱vyasya̱ divo̍ napātā vṛṣaṇā śayu̱trā |
hira̍ṇyasyeva ka̱laśa̱ṃ nikhā̍ta̱mudū̍pathurdaśa̱me a̍śvi̱nāha̍n
यु॒वं च्यवा॑नमश्विना॒ जर॑न्तं॒ पुन॒र्युवा॑नं चक्रथु॒: शची॑भिः ।
यु॒वो रथं॑ दुहि॒ता सूर्य॑स्य स॒ह श्रि॒या ना॑सत्यावृणीत
॥१३॥yu̱vaṃ cyavā̍namaśvinā̱ jara̍nta̱ṃ puna̱ryuvā̍naṃ cakrathu̱: śacī̍bhiḥ |
yu̱vo ratha̍ṃ duhi̱tā sūrya̍sya sa̱ha śri̱yā nā̍satyāvṛṇīta
यु॒वं तुग्रा॑य पू॒र्व्येभि॒रेवै॑: पुनर्म॒न्याव॑भवतं युवाना ।
यु॒वं भु॒ज्युमर्ण॑सो॒ निः स॑मु॒द्राद् विभि॑रूहथुर्ऋज्रेभि॒रश्वै॑:
॥१४॥yu̱vaṃ tugrā̍ya pū̱rvyebhi̱revai̍: punarma̱nyāva̍bhavataṃ yuvānā |
yu̱vaṃ bhu̱jyumarṇa̍so̱ niḥ sa̍mu̱drād vibhi̍rūhathurṛjrebhi̱raśvai̍:
अजो॑हवीदश्विना तौ॒ग्र्यो वां॒ प्रोह्ल॑: समु॒द्रम॑व्य॒थिर्ज॑ग॒न्वान् ।
निष्टमू॑हथुः सु॒युजा॒ रथे॑न॒ मनो॑जवसा वृषणा स्व॒स्ति
॥१५॥ajo̍havīdaśvinā tau̱gryo vā̱ṃ prohla̍: samu̱drama̍vya̱thirja̍ga̱nvān |
niṣṭamū̍hathuḥ su̱yujā̱ rathe̍na̱ mano̍javasā vṛṣaṇā sva̱sti
अजो॑हवीदश्विना॒ वर्ति॑का वामा॒स्नो यत्सी॒ममु॑ञ्चतं॒ वृक॑स्य ।
वि ज॒युषा॑ ययथु॒: सान्वद्रे॑र्जा॒तं वि॒ष्वाचो॑ अहतं वि॒षेण॑
॥१६॥ajo̍havīdaśvinā̱ varti̍kā vāmā̱sno yatsī̱mamu̍ñcata̱ṃ vṛka̍sya |
vi ja̱yuṣā̍ yayathu̱: sānvadre̍rjā̱taṃ vi̱ṣvāco̍ ahataṃ vi̱ṣeṇa̍
श॒तं मे॒षान् वृ॒क्ये॑ मामहा॒नं तम॒: प्रणी॑त॒मशि॑वेन पि॒त्रा ।
आक्षी ऋ॒ज्राश्वे॑ अश्विनावधत्तं॒ ज्योति॑र॒न्धाय॑ चक्रथुर्वि॒चक्षे॑
॥१७॥śa̱taṃ me̱ṣān vṛ̱kye̍ māmahā̱naṃ tama̱: praṇī̍ta̱maśi̍vena pi̱trā |
ākṣī ṛ̱jrāśve̍ aśvināvadhatta̱ṃ jyoti̍ra̱ndhāya̍ cakrathurvi̱cakṣe̍
शु॒नम॒न्धाय॒ भर॑मह्वय॒त् सा वृ॒कीर॑श्विना वृषणा॒ नरेति॑ ।
जा॒रः क॒नीन॑ इव चक्षदा॒न ऋ॒ज्राश्व॑: श॒तमेकं॑ च मे॒षान्
॥१८॥śu̱nama̱ndhāya̱ bhara̍mahvaya̱t sā vṛ̱kīra̍śvinā vṛṣaṇā̱ nareti̍ |
jā̱raḥ ka̱nīna̍ iva cakṣadā̱na ṛ̱jrāśva̍: śa̱tameka̍ṃ ca me̱ṣān
म॒ही वा॑मू॒तिर॑श्विना मयो॒भूरु॒त स्रा॒मं धि॑ष्ण्या॒ सं रि॑णीथः ।
अथा॑ यु॒वामिद॑ह्वय॒त् पुरं॑धि॒राग॑च्छतं सीं वृषणा॒ववो॑भिः
॥१९॥ma̱hī vā̍mū̱tira̍śvinā mayo̱bhūru̱ta srā̱maṃ dhi̍ṣṇyā̱ saṃ ri̍ṇīthaḥ |
athā̍ yu̱vāmida̍hvaya̱t pura̍ṃdhi̱rāga̍cchataṃ sīṃ vṛṣaṇā̱vavo̍bhiḥ
अधे॑नुं दस्रा स्त॒र्यं१ विष॑क्ता॒मपि॑न्वतं श॒यवे॑ अश्विना॒ गाम् ।
यु॒वं शची॑भिर्विम॒दाय॑ जा॒यां न्यू॑हथुः पुरुमि॒त्रस्य॒ योषा॑म्
॥२०॥adhe̍nuṃ dasrā sta̱ryaṃ1 viṣa̍ktā̱mapi̍nvataṃ śa̱yave̍ aśvinā̱ gām |
yu̱vaṃ śacī̍bhirvima̱dāya̍ jā̱yāṃ nyū̍hathuḥ purumi̱trasya̱ yoṣā̍m
यवं॒ वृके॑णाश्विना॒ वप॒न्तेषं॑ दु॒हन्ता॒ मनु॑षाय दस्रा ।
अ॒भि दस्युं॒ बकु॑रेणा॒ धम॑न्तो॒रु ज्योति॑श्चक्रथु॒रार्या॑य
॥२१॥yava̱ṃ vṛke̍ṇāśvinā̱ vapa̱nteṣa̍ṃ du̱hantā̱ manu̍ṣāya dasrā |
a̱bhi dasyu̱ṃ baku̍reṇā̱ dhama̍nto̱ru jyoti̍ścakrathu̱rāryā̍ya
आ॒थ॒र्व॒णाया॑श्विना दधी॒चे ऽश्व्यं॒ शिर॒: प्रत्यै॑रयतम् ।
स वां॒ मधु॒ प्र वो॑चदृता॒यन् त्वा॒ष्ट्रं यद् द॑स्रावपिक॒क्ष्यं॑ वाम्
॥२२॥ā̱tha̱rva̱ṇāyā̍śvinā dadhī̱ce 'śvya̱ṃ śira̱: pratyai̍rayatam |
sa vā̱ṃ madhu̱ pra vo̍cadṛtā̱yan tvā̱ṣṭraṃ yad da̍srāvapika̱kṣya̍ṃ vām
सदा॑ कवी सुम॒तिमा च॑के वां॒ विश्वा॒ धियो॑ अश्विना॒ प्राव॑तं मे ।
अ॒स्मे र॒यिं ना॑सत्या बृ॒हन्त॑मपत्य॒साचं॒ श्रुत्यं॑ रराथाम्
॥२३॥sadā̍ kavī suma̱timā ca̍ke vā̱ṃ viśvā̱ dhiyo̍ aśvinā̱ prāva̍taṃ me |
a̱sme ra̱yiṃ nā̍satyā bṛ̱hanta̍mapatya̱sāca̱ṃ śrutya̍ṃ rarāthām
हिर॑ण्यहस्तमश्विना॒ ररा॑णा पु॒त्रं न॑रा वध्रिम॒त्या अ॑दत्तम् ।
त्रिधा॑ ह॒ श्याव॑मश्विना॒ विक॑स्त॒मुज्जी॒वस॑ ऐरयतं सुदानू
॥२४॥hira̍ṇyahastamaśvinā̱ rarā̍ṇā pu̱traṃ na̍rā vadhrima̱tyā a̍dattam |
tridhā̍ ha̱ śyāva̍maśvinā̱ vika̍sta̱mujjī̱vasa̍ airayataṃ sudānū
ए॒तानि॑ वामश्विना वी॒र्या॑णि॒ प्र पू॒र्व्याण्या॒यवो॑ऽवोचन् ।
ब्रह्म॑ कृ॒ण्वन्तो॑ वृषणा यु॒वभ्यां॑ सु॒वीरा॑सो वि॒दथ॒मा व॑देम
॥२५॥e̱tāni̍ vāmaśvinā vī̱ryā̍ṇi̱ pra pū̱rvyāṇyā̱yavo̍'vocan |
brahma̍ kṛ̱ṇvanto̍ vṛṣaṇā yu̱vabhyā̍ṃ su̱vīrā̍so vi̱datha̱mā va̍dema