अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
२० कण्वो घौरः। अग्निः, १३-१४ यूपो वा। प्रगाथः – विषमा बृहत्यः, समाः सतोबृहंत्यः (१३ उपरिष्टाद् बृहती। ऐ० ब्रा० २-२ चरणच्छेदः)
प्र वो॑ य॒ह्वं पु॑रू॒णां वि॒शां दे॑वय॒तीना॑म् ।
अ॒ग्निं सू॒क्तेभि॒र्वचो॑भिरीमहे॒ यं सी॒मिद॒न्य ईळ॑ते
॥१॥pra vo̍ ya̱hvaṃ pu̍rū̱ṇāṃ vi̱śāṃ de̍vaya̱tīnā̍m |
a̱gniṃ sū̱ktebhi̱rvaco̍bhirīmahe̱ yaṃ sī̱mida̱nya īl̤a̍te
जना॑सो अ॒ग्निं द॑धिरे सहो॒वृधं॑ ह॒विष्म॑न्तो विधेम ते ।
स त्वं नो॑ अ॒द्य सु॒मना॑ इ॒हावि॒ता भवा॒ वाजे॑षु सन्त्य
॥२॥janā̍so a̱gniṃ da̍dhire saho̱vṛdha̍ṃ ha̱viṣma̍nto vidhema te |
sa tvaṃ no̍ a̱dya su̱manā̍ i̱hāvi̱tā bhavā̱ vāje̍ṣu santya
प्र त्वा॑ दू॒तं वृ॑णीमहे॒ होता॑रं वि॒श्ववे॑दसम् ।
म॒हस्ते॑ स॒तो वि च॑रन्त्य॒र्चयो॑ दि॒वि स्पृ॑शन्ति भा॒नव॑:
॥३॥pra tvā̍ dū̱taṃ vṛ̍ṇīmahe̱ hotā̍raṃ vi̱śvave̍dasam |
ma̱haste̍ sa̱to vi ca̍rantya̱rcayo̍ di̱vi spṛ̍śanti bhā̱nava̍:
दे॒वास॑स्त्वा॒ वरु॑णो मि॒त्रो अ॑र्य॒मा सं दू॒तं प्र॒त्नमि॑न्धते ।
विश्वं॒ सो अ॑ग्ने जयति॒ त्वया॒ धनं॒ यस्ते॑ द॒दाश॒ मर्त्य॑:
॥४॥de̱vāsa̍stvā̱ varu̍ṇo mi̱tro a̍rya̱mā saṃ dū̱taṃ pra̱tnami̍ndhate |
viśva̱ṃ so a̍gne jayati̱ tvayā̱ dhana̱ṃ yaste̍ da̱dāśa̱ martya̍:
म॒न्द्रो होता॑ गृ॒हप॑ति॒रग्ने॑ दू॒तो वि॒शाम॑सि ।
त्वे विश्वा॒ संग॑तानि व्र॒ता ध्रु॒वा यानि॑ दे॒वा अकृ॑ण्वत
॥५॥ma̱ndro hotā̍ gṛ̱hapa̍ti̱ragne̍ dū̱to vi̱śāma̍si |
tve viśvā̱ saṃga̍tāni vra̱tā dhru̱vā yāni̍ de̱vā akṛ̍ṇvata
त्वे इद॑ग्ने सु॒भगे॑ यविष्ठ्य॒ विश्व॒मा हू॑यते ह॒विः ।
स त्वं नो॑ अ॒द्य सु॒मना॑ उ॒ताप॒रं यक्षि॑ दे॒वान्त्सु॒वीर्या॑
॥६॥tve ida̍gne su̱bhage̍ yaviṣṭhya̱ viśva̱mā hū̍yate ha̱viḥ |
sa tvaṃ no̍ a̱dya su̱manā̍ u̱tāpa̱raṃ yakṣi̍ de̱vāntsu̱vīryā̍
तं घे॑मि॒त्था न॑म॒स्विन॒ उप॑ स्व॒राज॑मासते ।
होत्रा॑भिर॒ग्निं मनु॑ष॒: समि॑न्धते तिति॒र्वांसो॒ अति॒ स्रिध॑:
॥७॥taṃ ghe̍mi̱tthā na̍ma̱svina̱ upa̍ sva̱rāja̍māsate |
hotrā̍bhira̱gniṃ manu̍ṣa̱: sami̍ndhate titi̱rvāṃso̱ ati̱ sridha̍:
घ्नन्तो॑ वृ॒त्रम॑तर॒न् रोद॑सी अ॒प उ॒रु क्षया॑य चक्रिरे ।
भुव॒त् कण्वे॒ वृषा॑ द्यु॒म्न्याहु॑त॒: क्रन्द॒दश्वो॒ गवि॑ष्टिषु
॥८॥ghnanto̍ vṛ̱trama̍tara̱n roda̍sī a̱pa u̱ru kṣayā̍ya cakrire |
bhuva̱t kaṇve̱ vṛṣā̍ dyu̱mnyāhu̍ta̱: kranda̱daśvo̱ gavi̍ṣṭiṣu
सं सी॑दस्व म॒हाँ अ॑सि॒ शोच॑स्व देव॒वीत॑मः ।
वि धू॒मम॑ग्ने अरु॒षं मि॑येध्य सृ॒ज प्र॑शस्त दर्श॒तम्
॥९॥saṃ sī̍dasva ma̱hām̐ a̍si̱ śoca̍sva deva̱vīta̍maḥ |
vi dhū̱mama̍gne aru̱ṣaṃ mi̍yedhya sṛ̱ja pra̍śasta darśa̱tam
यं त्वा॑ दे॒वासो॒ मन॑वे द॒धुरि॒ह यजि॑ष्ठं हव्यवाहन ।
यं कण्वो॒ मेध्या॑तिथिर्धन॒स्पृतं॒ यं वृषा॒ यमु॑पस्तु॒तः
॥१०॥yaṃ tvā̍ de̱vāso̱ mana̍ve da̱dhuri̱ha yaji̍ṣṭhaṃ havyavāhana |
yaṃ kaṇvo̱ medhyā̍tithirdhana̱spṛta̱ṃ yaṃ vṛṣā̱ yamu̍pastu̱taḥ
यम॒ग्निं मेध्या॑तिथि॒: कण्व॑ ई॒ध ऋ॒तादधि॑ ।
तस्य॒ प्रेषो॑ दीदियु॒स्तमि॒मा ऋच॒स् तम॒ग्निं व॑र्धयामसि
॥११॥yama̱gniṃ medhyā̍tithi̱: kaṇva̍ ī̱dha ṛ̱tādadhi̍ |
tasya̱ preṣo̍ dīdiyu̱stami̱mā ṛca̱s tama̱gniṃ va̍rdhayāmasi
रा॒यस्पू॑र्धि स्वधा॒वोऽस्ति॒ हि ते ऽग्ने॑ दे॒वेष्वाप्य॑म् ।
त्वं वाज॑स्य॒ श्रुत्य॑स्य राजसि॒ स नो॑ मृळ म॒हाँ अ॑सि
॥१२॥rā̱yaspū̍rdhi svadhā̱vo'sti̱ hi te 'gne̍ de̱veṣvāpya̍m |
tvaṃ vāja̍sya̱ śrutya̍sya rājasi̱ sa no̍ mṛl̤a ma̱hām̐ a̍si
ऊ॒र्ध्व ऊ॒ षु ण॑ ऊ॒तये॒ तिष्ठा॑ दे॒वो न स॑वि॒ता ।
ऊ॒र्ध्वो वाज॑स्य॒ सनि॑ता॒ यद॒ञ्जिभि॑र्वा॒घद्भि॑र्वि॒ह्वया॑महे
॥१३॥ū̱rdhva ū̱ ṣu ṇa̍ ū̱taye̱ tiṣṭhā̍ de̱vo na sa̍vi̱tā |
ū̱rdhvo vāja̍sya̱ sani̍tā̱ yada̱ñjibhi̍rvā̱ghadbhi̍rvi̱hvayā̍mahe
ऊ॒र्ध्वो न॑: पा॒ह्यंह॑सो॒ नि के॒तुना॒ विश्वं॒ सम॒त्रिणं॑ दह ।
कृ॒धी न॑ ऊ॒र्ध्वाञ्च॒रथा॑य जी॒वसे॑ वि॒दा दे॒वेषु॑ नो॒ दुव॑:
॥१४॥ū̱rdhvo na̍: pā̱hyaṃha̍so̱ ni ke̱tunā̱ viśva̱ṃ sama̱triṇa̍ṃ daha |
kṛ̱dhī na̍ ū̱rdhvāñca̱rathā̍ya jī̱vase̍ vi̱dā de̱veṣu̍ no̱ duva̍:
पा॒हि नो॑ अग्ने र॒क्षस॑: पा॒हि धू॒र्तेररा॑व्णः ।
पा॒हि रीष॑त उ॒त वा॒ जिघां॑सतो॒ बृह॑द्भानो॒ यवि॑ष्ठ्य
॥१५॥pā̱hi no̍ agne ra̱kṣasa̍: pā̱hi dhū̱rterarā̍vṇaḥ |
pā̱hi rīṣa̍ta u̱ta vā̱ jighā̍ṃsato̱ bṛha̍dbhāno̱ yavi̍ṣṭhya
घ॒नेव॒ विष्व॒ग्वि ज॒ह्यरा॑व्ण॒स् तपु॑र्जम्भ॒ यो अ॑स्म॒ध्रुक् ।
यो मर्त्य॒: शिशी॑ते॒ अत्य॒क्तुभि॒र्मा न॒: स रि॒पुरी॑शत
॥१६॥gha̱neva̱ viṣva̱gvi ja̱hyarā̍vṇa̱s tapu̍rjambha̱ yo a̍sma̱dhruk |
yo martya̱: śiśī̍te̱ atya̱ktubhi̱rmā na̱: sa ri̱purī̍śata
अ॒ग्निर्व॑व्ने सु॒वीर्य॑म॒ग्निः कण्वा॑य॒ सौभ॑गम् ।
अ॒ग्निः प्राव॑न् मि॒त्रोत मेध्या॑तिथिम॒ग्निः सा॒ता उ॑पस्तु॒तम्
॥१७॥a̱gnirva̍vne su̱vīrya̍ma̱gniḥ kaṇvā̍ya̱ saubha̍gam |
a̱gniḥ prāva̍n mi̱trota medhyā̍tithima̱gniḥ sā̱tā u̍pastu̱tam
अ॒ग्निना॑ तु॒र्वशं॒ यदुं॑ परा॒वत॑ उ॒ग्रादे॑वं हवामहे ।
अ॒ग्निर्न॑य॒न्नव॑वास्त्वं बृ॒हद्र॑थं तु॒र्वीतिं॒ दस्य॑वे॒ सह॑:
॥१८॥a̱gninā̍ tu̱rvaśa̱ṃ yadu̍ṃ parā̱vata̍ u̱grāde̍vaṃ havāmahe |
a̱gnirna̍ya̱nnava̍vāstvaṃ bṛ̱hadra̍thaṃ tu̱rvīti̱ṃ dasya̍ve̱ saha̍:
नि त्वाम॑ग्ने॒ मनु॑र्दधे॒ ज्योति॒र्जना॑य॒ शश्व॑ते ।
दी॒देथ॒ कण्व॑ ऋ॒तजा॑त उक्षि॒तो यं न॑म॒स्यन्ति॑ कृ॒ष्टय॑:
॥१९॥ni tvāma̍gne̱ manu̍rdadhe̱ jyoti̱rjanā̍ya̱ śaśva̍te |
dī̱detha̱ kaṇva̍ ṛ̱tajā̍ta ukṣi̱to yaṃ na̍ma̱syanti̍ kṛ̱ṣṭaya̍:
त्वे॒षासो॑ अ॒ग्नेरम॑वन्तो अ॒र्चयो॑ भी॒मासो॒ न प्रती॑तये ।
र॒क्ष॒स्विन॒: सद॒मिद् या॑तु॒माव॑तो॒ विश्वं॒ सम॒त्रिणं॑ दह
॥२०॥tve̱ṣāso̍ a̱gnerama̍vanto a̱rcayo̍ bhī̱māso̱ na pratī̍taye |
ra̱kṣa̱svina̱: sada̱mid yā̍tu̱māva̍to̱ viśva̱ṃ sama̱triṇa̍ṃ daha