अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
२५ कक्षीवान् दैर्घतमस औशिजः। अश्विनौ। त्रिष्टुप्।
नास॑त्याभ्यां ब॒र्हिरि॑व॒ प्र वृ॑ञ्जे॒ स्तोमाँ॑ इयर्म्य॒भ्रिये॑व॒ वात॑: ।
यावर्भ॑गाय विम॒दाय॑ जा॒यां से॑ना॒जुवा॑ न्यू॒हतू॒ रथे॑न
॥१॥nāsa̍tyābhyāṃ ba̱rhiri̍va̱ pra vṛ̍ñje̱ stomā̍m̐ iyarmya̱bhriye̍va̱ vāta̍: |
yāvarbha̍gāya vima̱dāya̍ jā̱yāṃ se̍nā̱juvā̍ nyū̱hatū̱ rathe̍na
वी॒ळु॒पत्म॑भिराशु॒हेम॑भिर्वा दे॒वानां॑ वा जू॒तिभि॒: शाश॑दाना ।
तद् रास॑भो नासत्या स॒हस्र॑मा॒जा य॒मस्य॑ प्र॒धने॑ जिगाय
॥२॥vī̱l̤u̱patma̍bhirāśu̱hema̍bhirvā de̱vānā̍ṃ vā jū̱tibhi̱: śāśa̍dānā |
tad rāsa̍bho nāsatyā sa̱hasra̍mā̱jā ya̱masya̍ pra̱dhane̍ jigāya
तुग्रो॑ ह भु॒ज्युम॑श्विनोदमे॒घे र॒यिं न कश्चि॑न्ममृ॒वाँ अवा॑हाः ।
तमू॑हथुर्नौ॒भिरा॑त्म॒न्वती॑भिरन्तरिक्ष॒प्रुद्भि॒रपो॑दकाभिः
॥३॥tugro̍ ha bhu̱jyuma̍śvinodame̱ghe ra̱yiṃ na kaści̍nmamṛ̱vām̐ avā̍hāḥ |
tamū̍hathurnau̱bhirā̍tma̱nvatī̍bhirantarikṣa̱prudbhi̱rapo̍dakābhiḥ
ति॒स्रः क्षप॒स्त्रिरहा॑ति॒व्रज॑द्भि॒र्नास॑त्या भु॒ज्युमू॑हथुः पतं॒गैः ।
स॒मु॒द्रस्य॒ धन्व॑न्ना॒र्द्रस्य॑ पा॒रे त्रि॒भी रथै॑: श॒तप॑द्भि॒: षळ॑श्वैः
॥४॥ti̱sraḥ kṣapa̱strirahā̍ti̱vraja̍dbhi̱rnāsa̍tyā bhu̱jyumū̍hathuḥ pata̱ṃgaiḥ |
sa̱mu̱drasya̱ dhanva̍nnā̱rdrasya̍ pā̱re tri̱bhī rathai̍: śa̱tapa̍dbhi̱: ṣal̤a̍śvaiḥ
अ॒ना॒र॒म्भ॒णे तद॑वीरयेथामनास्था॒ने अ॑ग्रभ॒णे स॑मु॒द्रे ।
यद॑श्विना ऊ॒हथु॑र्भु॒ज्युमस्तं॑ श॒तारि॑त्रां॒ नाव॑मातस्थि॒वांस॑म्
॥५॥a̱nā̱ra̱mbha̱ṇe tada̍vīrayethāmanāsthā̱ne a̍grabha̱ṇe sa̍mu̱dre |
yada̍śvinā ū̱hathu̍rbhu̱jyumasta̍ṃ śa̱tāri̍trā̱ṃ nāva̍mātasthi̱vāṃsa̍m
यम॑श्विना द॒दथु॑: श्वे॒तमश्व॑म॒घाश्वा॑य॒ शश्व॒दित् स्व॒स्ति ।
तद् वां दा॒त्रं महि॑ की॒र्तेन्यं॑ भूत् पै॒द्वो वा॒जी सद॒मिद्धव्यो॑ अ॒र्यः
॥६॥yama̍śvinā da̱dathu̍: śve̱tamaśva̍ma̱ghāśvā̍ya̱ śaśva̱dit sva̱sti |
tad vāṃ dā̱traṃ mahi̍ kī̱rtenya̍ṃ bhūt pai̱dvo vā̱jī sada̱middhavyo̍ a̱ryaḥ
यु॒वं न॑रा स्तुव॒ते प॑ज्रि॒याय॑ क॒क्षीव॑ते अरदतं॒ पुरं॑धिम् ।
का॒रो॒त॒राच्छ॒फादश्व॑स्य॒ वृष्ण॑: श॒तं कु॒म्भाँ अ॑सिञ्चतं॒ सुरा॑याः
॥७॥yu̱vaṃ na̍rā stuva̱te pa̍jri̱yāya̍ ka̱kṣīva̍te aradata̱ṃ pura̍ṃdhim |
kā̱ro̱ta̱rāccha̱phādaśva̍sya̱ vṛṣṇa̍: śa̱taṃ ku̱mbhām̐ a̍siñcata̱ṃ surā̍yāḥ
हि॒मेना॒ग्निं घ्रं॒सम॑वारयेथां पितु॒मती॒मूर्ज॑मस्मा अधत्तम् ।
ऋ॒बीसे॒ अत्रि॑मश्वि॒नाव॑नीत॒मुन्नि॑न्यथु॒: सर्व॑गणं स्व॒स्ति
॥८॥hi̱menā̱gniṃ ghra̱ṃsama̍vārayethāṃ pitu̱matī̱mūrja̍masmā adhattam |
ṛ̱bīse̱ atri̍maśvi̱nāva̍nīta̱munni̍nyathu̱: sarva̍gaṇaṃ sva̱sti
परा॑व॒तं ना॑सत्यानुदेथामु॒च्चाबु॑ध्नं चक्रथुर्जि॒ह्मबा॑रम् ।
क्षर॒न्नापो॒ न पा॒यना॑य रा॒ये स॒हस्रा॑य॒ तृष्य॑ते॒ गोत॑मस्य
॥९॥parā̍va̱taṃ nā̍satyānudethāmu̱ccābu̍dhnaṃ cakrathurji̱hmabā̍ram |
kṣara̱nnāpo̱ na pā̱yanā̍ya rā̱ye sa̱hasrā̍ya̱ tṛṣya̍te̱ gota̍masya
जु॒जु॒रुषो॑ नासत्यो॒त व॒व्रिं प्रामु॑ञ्चतं द्रा॒पिमि॑व॒ च्यवा॑नात् ।
प्राति॑रतं जहि॒तस्यायु॑र्द॒स्रादित् पति॑मकृणुतं क॒नीना॑म्
॥१०॥ju̱ju̱ruṣo̍ nāsatyo̱ta va̱vriṃ prāmu̍ñcataṃ drā̱pimi̍va̱ cyavā̍nāt |
prāti̍rataṃ jahi̱tasyāyu̍rda̱srādit pati̍makṛṇutaṃ ka̱nīnā̍m
तद् वां नरा॒ शंस्यं॒ राध्यं॑ चाभिष्टि॒मन्ना॑सत्या॒ वरू॑थम् ।
यद् वि॒द्वांसा॑ नि॒धिमि॒वाप॑गूह्ल॒मुद् द॑र्श॒तादू॒पथु॒र्वन्द॑नाय
॥११॥tad vāṃ narā̱ śaṃsya̱ṃ rādhya̍ṃ cābhiṣṭi̱mannā̍satyā̱ varū̍tham |
yad vi̱dvāṃsā̍ ni̱dhimi̱vāpa̍gūhla̱mud da̍rśa̱tādū̱pathu̱rvanda̍nāya
तद् वां नरा स॒नये॒ दंस॑ उ॒ग्रमा॒विष्कृ॑णोमि तन्य॒तुर्न वृ॒ष्टिम् ।
द॒ध्यङ् ह॒ यन्मध्वा॑थर्व॒णो वा॒मश्व॑स्य शी॒र्ष्णा प्र यदी॑मु॒वाच॑
॥१२॥tad vāṃ narā sa̱naye̱ daṃsa̍ u̱gramā̱viṣkṛ̍ṇomi tanya̱turna vṛ̱ṣṭim |
da̱dhyaṅ ha̱ yanmadhvā̍tharva̱ṇo vā̱maśva̍sya śī̱rṣṇā pra yadī̍mu̱vāca̍
अजो॑हवीन्नासत्या क॒रा वां॑ म॒हे याम॑न् पुरुभुजा॒ पुरं॑धिः ।
श्रु॒तं तच्छासु॑रिव वध्रिम॒त्या हिर॑ण्यहस्तमश्विनावदत्तम्
॥१३॥ajo̍havīnnāsatyā ka̱rā vā̍ṃ ma̱he yāma̍n purubhujā̱ pura̍ṃdhiḥ |
śru̱taṃ tacchāsu̍riva vadhrima̱tyā hira̍ṇyahastamaśvināvadattam
आ॒स्नो वृक॑स्य॒ वर्ति॑काम॒भीके॑ यु॒वं न॑रा नासत्यामुमुक्तम् ।
उ॒तो क॒विं पु॑रुभुजा यु॒वं ह॒ कृप॑माणमकृणुतं वि॒चक्षे॑
॥१४॥ā̱sno vṛka̍sya̱ varti̍kāma̱bhīke̍ yu̱vaṃ na̍rā nāsatyāmumuktam |
u̱to ka̱viṃ pu̍rubhujā yu̱vaṃ ha̱ kṛpa̍māṇamakṛṇutaṃ vi̱cakṣe̍
च॒रित्रं॒ हि वेरि॒वाच्छे॑दि प॒र्णमा॒जा खे॒लस्य॒ परि॑तक्म्यायाम् ।
स॒द्यो जङ्घा॒माय॑सीं वि॒श्पला॑यै॒ धने॑ हि॒ते सर्त॑वे॒ प्रत्य॑धत्तम्
॥१५॥ca̱ritra̱ṃ hi veri̱vācche̍di pa̱rṇamā̱jā khe̱lasya̱ pari̍takmyāyām |
sa̱dyo jaṅghā̱māya̍sīṃ vi̱śpalā̍yai̱ dhane̍ hi̱te sarta̍ve̱ pratya̍dhattam
श॒तं मे॒षान् वृ॒क्ये॑ चक्षदा॒नमृ॒ज्राश्वं॒ तं पि॒तान्धं च॑कार ।
तस्मा॑ अ॒क्षी ना॑सत्या वि॒चक्ष॒ आध॑त्तं दस्रा भिषजावन॒र्वन्
॥१६॥śa̱taṃ me̱ṣān vṛ̱kye̍ cakṣadā̱namṛ̱jrāśva̱ṃ taṃ pi̱tāndhaṃ ca̍kāra |
tasmā̍ a̱kṣī nā̍satyā vi̱cakṣa̱ ādha̍ttaṃ dasrā bhiṣajāvana̱rvan
आ वां॒ रथं॑ दुहि॒ता सूर्य॑स्य॒ कार्ष्मे॑वातिष्ठ॒दर्व॑ता॒ जय॑न्ती ।
विश्वे॑ दे॒वा अन्व॑मन्यन्त हृ॒द्भिः समु॑ श्रि॒या ना॑सत्या सचेथे
॥१७॥ā vā̱ṃ ratha̍ṃ duhi̱tā sūrya̍sya̱ kārṣme̍vātiṣṭha̱darva̍tā̱ jaya̍ntī |
viśve̍ de̱vā anva̍manyanta hṛ̱dbhiḥ samu̍ śri̱yā nā̍satyā sacethe
यदया॑तं॒ दिवो॑दासाय व॒र्तिर्भ॒रद्वा॑जायाश्विना॒ हय॑न्ता ।
रे॒वदु॑वाह सच॒नो रथो॑ वां वृष॒भश्च॑ शिंशु॒मार॑श्च यु॒क्ता
॥१८॥yadayā̍ta̱ṃ divo̍dāsāya va̱rtirbha̱radvā̍jāyāśvinā̱ haya̍ntā |
re̱vadu̍vāha saca̱no ratho̍ vāṃ vṛṣa̱bhaśca̍ śiṃśu̱māra̍śca yu̱ktā
र॒यिं सु॑क्ष॒त्रं स्व॑प॒त्यमायु॑: सु॒वीर्यं॑ नासत्या॒ वह॑न्ता ।
आ ज॒ह्नावीं॒ सम॑न॒सोप॒ वाजै॒स्त्रिरह्नो॑ भा॒गं दध॑तीमयातम्
॥१९॥ra̱yiṃ su̍kṣa̱traṃ sva̍pa̱tyamāyu̍: su̱vīrya̍ṃ nāsatyā̱ vaha̍ntā |
ā ja̱hnāvī̱ṃ sama̍na̱sopa̱ vājai̱strirahno̍ bhā̱gaṃ dadha̍tīmayātam
परि॑विष्टं जाहु॒षं वि॒श्वत॑: सीं सु॒गेभि॒र्नक्त॑मूहथू॒ रजो॑भिः ।
वि॒भि॒न्दुना॑ नासत्या॒ रथे॑न॒ वि पर्व॑ताँ अजर॒यू अ॑यातम्
॥२०॥pari̍viṣṭaṃ jāhu̱ṣaṃ vi̱śvata̍: sīṃ su̱gebhi̱rnakta̍mūhathū̱ rajo̍bhiḥ |
vi̱bhi̱ndunā̍ nāsatyā̱ rathe̍na̱ vi parva̍tām̐ ajara̱yū a̍yātam
एक॑स्या॒ वस्तो॑रावतं॒ रणा॑य॒ वश॑मश्विना स॒नये॑ स॒हस्रा॑ ।
निर॑हतं दु॒च्छुना॒ इन्द्र॑वन्ता पृथु॒श्रव॑सो वृषणा॒वरा॑तीः
॥२१॥eka̍syā̱ vasto̍rāvata̱ṃ raṇā̍ya̱ vaśa̍maśvinā sa̱naye̍ sa̱hasrā̍ |
nira̍hataṃ du̱cchunā̱ indra̍vantā pṛthu̱śrava̍so vṛṣaṇā̱varā̍tīḥ
श॒रस्य॑ चिदार्च॒त्कस्या॑व॒तादा नी॒चादु॒च्चा च॑क्रथु॒: पात॑वे॒ वाः ।
श॒यवे॑ चिन्नासत्या॒ शची॑भि॒र्जसु॑रये स्त॒र्यं॑ पिप्यथु॒र्गाम्
॥२२॥śa̱rasya̍ cidārca̱tkasyā̍va̱tādā nī̱cādu̱ccā ca̍krathu̱: pāta̍ve̱ vāḥ |
śa̱yave̍ cinnāsatyā̱ śacī̍bhi̱rjasu̍raye sta̱rya̍ṃ pipyathu̱rgām
अ॒व॒स्य॒ते स्तु॑व॒ते कृ॑ष्णि॒याय॑ ऋजूय॒ते ना॑सत्या॒ शची॑भिः ।
प॒शुं न न॒ष्टमि॑व॒ दर्श॑नाय विष्णा॒प्वं॑ ददथु॒र्विश्व॑काय
॥२३॥a̱va̱sya̱te stu̍va̱te kṛ̍ṣṇi̱yāya̍ ṛjūya̱te nā̍satyā̱ śacī̍bhiḥ |
pa̱śuṃ na na̱ṣṭami̍va̱ darśa̍nāya viṣṇā̱pva̍ṃ dadathu̱rviśva̍kāya
दश॒ रात्री॒रशि॑वेना॒ नव॒ द्यूनव॑नद्धं श्नथि॒तम॒प्स्व १न्तः ।
विप्रु॑तं रे॒भमु॒दनि॒ प्रवृ॑क्त॒मुन्नि॑न्यथु॒: सोम॑मिव स्रु॒वेण॑
॥२४॥daśa̱ rātrī̱raśi̍venā̱ nava̱ dyūnava̍naddhaṃ śnathi̱tama̱psva 1ntaḥ |
vipru̍taṃ re̱bhamu̱dani̱ pravṛ̍kta̱munni̍nyathu̱: soma̍miva sru̱veṇa̍
प्र वां॒ दंसां॑स्यश्विनाववोचम॒स्य पति॑: स्यां सु॒गव॑: सु॒वीर॑: ।
उ॒त पश्य॑न्नश्नु॒वन् दी॒र्घमायु॒रस्त॑मि॒वेज्ज॑रि॒माणं॑ जगम्याम्
॥२५॥pra vā̱ṃ daṃsā̍ṃsyaśvināvavocama̱sya pati̍: syāṃ su̱gava̍: su̱vīra̍: |
u̱ta paśya̍nnaśnu̱van dī̱rghamāyu̱rasta̍mi̱vejja̍ri̱māṇa̍ṃ jagamyām