अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
(२३) इन्द्रः, ७,१३,२३ ऐन्द्रो वृषाकपिः, २-६,९-१०,१५-१८ इन्द्राणी। इन्द्रः। पंक्तिः।
वि हि सोतो॒रसृ॑क्षत॒ नेन्द्रं॑ दे॒वम॑मंसत ।
यत्राम॑दद्वृ॒षाक॑पिर॒र्यः पु॒ष्टेषु॒ मत्स॑खा॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥१॥vi hi soto̱rasṛ̍kṣata̱ nendra̍ṃ de̱vama̍maṃsata |
yatrāma̍dadvṛ̱ṣāka̍pira̱ryaḥ pu̱ṣṭeṣu̱ matsa̍khā̱ viśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
परा॒ ही॑न्द्र॒ धाव॑सि वृ॒षाक॑पे॒रति॒ व्यथि॑: ।
नो अह॒ प्र वि॑न्दस्य॒न्यत्र॒ सोम॑पीतये॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥२॥parā̱ hī̍ndra̱ dhāva̍si vṛ̱ṣāka̍pe̱rati̱ vyathi̍: |
no aha̱ pra vi̍ndasya̱nyatra̱ soma̍pītaye̱ viśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
किम॒यं त्वां वृ॒षाक॑पिश्च॒कार॒ हरि॑तो मृ॒गः ।
यस्मा॑ इर॒स्यसीदु॒ न्व१र्यो वा॑ पुष्टि॒मद्वसु॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥३॥kima̱yaṃ tvāṃ vṛ̱ṣāka̍piśca̱kāra̱ hari̍to mṛ̱gaḥ |
yasmā̍ ira̱syasīdu̱ nva1ryo vā̍ puṣṭi̱madvasu̱ viśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
यमि॒मं त्वं वृ॒षाक॑पिं प्रि॒यमि॑न्द्राभि॒रक्ष॑सि ।
श्वा न्व॑स्य जम्भिष॒दपि॒ कर्णे॑ वराह॒युर्विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥४॥yami̱maṃ tvaṃ vṛ̱ṣāka̍piṃ pri̱yami̍ndrābhi̱rakṣa̍si |
śvā nva̍sya jambhiṣa̱dapi̱ karṇe̍ varāha̱yurviśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
प्रि॒या त॒ष्टानि॑ मे क॒पिर्व्य॑क्ता॒ व्य॑दूदुषत् ।
शिरो॒ न्व॑स्य राविषं॒ न सु॒गं दु॒ष्कृते॑ भुवं॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥५॥pri̱yā ta̱ṣṭāni̍ me ka̱pirvya̍ktā̱ vya̍dūduṣat |
śiro̱ nva̍sya rāviṣa̱ṃ na su̱gaṃ du̱ṣkṛte̍ bhuva̱ṃ viśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
न मत्स्त्री सु॑भ॒सत्त॑रा॒ न सु॒याशु॑तरा भुवत् ।
न मत्प्रति॑च्यवीयसी॒ न सक्थ्युद्य॑मीयसी॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥६॥na matstrī su̍bha̱satta̍rā̱ na su̱yāśu̍tarā bhuvat |
na matprati̍cyavīyasī̱ na sakthyudya̍mīyasī̱ viśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
उ॒वे अ॑म्ब सुलाभिके॒ यथे॑वा॒ङ्ग भ॑वि॒ष्यति॑ ।
भ॒सन्मे॑ अम्ब॒ सक्थि॑ मे॒ शिरो॑ मे॒ वी॑व हृष्यति॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥७॥u̱ve a̍mba sulābhike̱ yathe̍vā̱ṅga bha̍vi̱ṣyati̍ |
bha̱sanme̍ amba̱ sakthi̍ me̱ śiro̍ me̱ vī̍va hṛṣyati̱ viśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
किं सु॑बाहो स्वङ्गुरे॒ पृथु॑ष्टो॒ पृथु॑जाघने ।
किं शू॑रपत्नि न॒स्त्वम॒भ्य॑मीषि वृ॒षाक॑पिं॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥८॥kiṃ su̍bāho svaṅgure̱ pṛthu̍ṣṭo̱ pṛthu̍jāghane |
kiṃ śū̍rapatni na̱stvama̱bhya̍mīṣi vṛ̱ṣāka̍pi̱ṃ viśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
अ॒वीरा॑मिव॒ माम॒यं श॒रारु॑र॒भि म॑न्यते ।
उ॒ताहम॑स्मि वी॒रिणीन्द्र॑पत्नी म॒रुत्स॑खा॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥९॥a̱vīrā̍miva̱ māma̱yaṃ śa̱rāru̍ra̱bhi ma̍nyate |
u̱tāhama̍smi vī̱riṇīndra̍patnī ma̱rutsa̍khā̱ viśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
सं॒हो॒त्रं स्म॑ पु॒रा नारी॒ सम॑नं॒ वाव॑ गच्छति ।
वे॒धा ऋ॒तस्य॑ वी॒रिणीन्द्र॑पत्नी महीयते॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥१०॥sa̱ṃho̱traṃ sma̍ pu̱rā nārī̱ sama̍na̱ṃ vāva̍ gacchati |
ve̱dhā ṛ̱tasya̍ vī̱riṇīndra̍patnī mahīyate̱ viśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
इ॒न्द्रा॒णीमा॒सु नारि॑षु सु॒भगा॑म॒हम॑श्रवम् ।
न॒ह्य॑स्या अप॒रं च॒न ज॒रसा॒ मर॑ते॒ पति॒र्विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥११॥i̱ndrā̱ṇīmā̱su nāri̍ṣu su̱bhagā̍ma̱hama̍śravam |
na̱hya̍syā apa̱raṃ ca̱na ja̱rasā̱ mara̍te̱ pati̱rviśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
नाहमि॑न्द्राणि रारण॒ सख्यु॑र्वृ॒षाक॑पेॠ॒ते ।
यस्ये॒दमप्यं॑ ह॒विः प्रि॒यं दे॒वेषु॒ गच्छ॑ति॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥१२॥nāhami̍ndrāṇi rāraṇa̱ sakhyu̍rvṛ̱ṣāka̍peṝ̱te |
yasye̱damapya̍ṃ ha̱viḥ pri̱yaṃ de̱veṣu̱ gaccha̍ti̱ viśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
वृषा॑कपायि॒ रेव॑ति॒ सुपु॑त्र॒ आदु॒ सुस्नु॑षे ।
घस॑त्त॒ इन्द्र॑ उ॒क्षण॑: प्रि॒यं का॑चित्क॒रं ह॒विर्विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥१३॥vṛṣā̍kapāyi̱ reva̍ti̱ supu̍tra̱ ādu̱ susnu̍ṣe |
ghasa̍tta̱ indra̍ u̱kṣaṇa̍: pri̱yaṃ kā̍citka̱raṃ ha̱virviśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
उ॒क्ष्णो हि मे॒ पञ्च॑दश सा॒कं पच॑न्ति विंश॒तिम् ।
उ॒ताहम॑द्मि॒ पीव॒ इदु॒भा कु॒क्षी पृ॑णन्ति मे॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥१४॥u̱kṣṇo hi me̱ pañca̍daśa sā̱kaṃ paca̍nti viṃśa̱tim |
u̱tāhama̍dmi̱ pīva̱ idu̱bhā ku̱kṣī pṛ̍ṇanti me̱ viśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
वृ॒ष॒भो न ति॒ग्मशृ॑ङ्गो॒ऽन्तर्यू॒थेषु॒ रोरु॑वत् ।
म॒न्थस्त॑ इन्द्र॒ शं हृ॒दे यं ते॑ सु॒नोति॑ भाव॒युर्विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥१५॥vṛ̱ṣa̱bho na ti̱gmaśṛ̍ṅgo̱'ntaryū̱theṣu̱ roru̍vat |
ma̱nthasta̍ indra̱ śaṃ hṛ̱de yaṃ te̍ su̱noti̍ bhāva̱yurviśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
न सेशे॒ यस्य॒ रम्ब॑तेऽन्त॒रा स॒क्थ्या॒३ कपृ॑त् ।
सेदी॑शे॒ यस्य॑ रोम॒शं नि॑षे॒दुषो॑ वि॒जृम्भ॑ते॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥१६॥na seśe̱ yasya̱ ramba̍te'nta̱rā sa̱kthyā̱3 kapṛ̍t |
sedī̍śe̱ yasya̍ roma̱śaṃ ni̍ṣe̱duṣo̍ vi̱jṛmbha̍te̱ viśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
न सेशे॒ यस्य॑ रोम॒शं नि॑षे॒दुषो॑ वि॒जृम्भ॑ते ।
सेदी॑शे॒ यस्य॒ रम्ब॑तेऽन्त॒रा स॒क्थ्या॒३ कपृ॒द्विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥१७॥na seśe̱ yasya̍ roma̱śaṃ ni̍ṣe̱duṣo̍ vi̱jṛmbha̍te |
sedī̍śe̱ yasya̱ ramba̍te'nta̱rā sa̱kthyā̱3 kapṛ̱dviśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
अ॒यमि॑न्द्र वृ॒षाक॑पि॒: पर॑स्वन्तं ह॒तं वि॑दत् ।
अ॒सिं सू॒नां नवं॑ च॒रुमादेध॒स्यान॒ आचि॑तं॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥१८॥a̱yami̍ndra vṛ̱ṣāka̍pi̱: para̍svantaṃ ha̱taṃ vi̍dat |
a̱siṃ sū̱nāṃ nava̍ṃ ca̱rumādedha̱syāna̱ āci̍ta̱ṃ viśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
अ॒यमे॑मि वि॒चाक॑शद्विचि॒न्वन्दास॒मार्य॑म् ।
पिबा॑मि पाक॒सुत्व॑नो॒ऽभि धीर॑मचाकशं॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥१९॥a̱yame̍mi vi̱cāka̍śadvici̱nvandāsa̱mārya̍m |
pibā̍mi pāka̱sutva̍no̱'bhi dhīra̍macākaśa̱ṃ viśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
धन्व॑ च॒ यत्कृ॒न्तत्रं॑ च॒ कति॑ स्वि॒त्ता वि योज॑ना ।
नेदी॑यसो वृषाक॒पेऽस्त॒मेहि॑ गृ॒हाँ उप॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥२०॥dhanva̍ ca̱ yatkṛ̱ntatra̍ṃ ca̱ kati̍ svi̱ttā vi yoja̍nā |
nedī̍yaso vṛṣāka̱pe'sta̱mehi̍ gṛ̱hām̐ upa̱ viśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
पुन॒रेहि॑ वृषाकपे सुवि॒ता क॑ल्पयावहै ।
य ए॒ष स्व॑प्न॒नंश॒नोऽस्त॒मेषि॑ प॒था पुन॒र्विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥२१॥puna̱rehi̍ vṛṣākape suvi̱tā ka̍lpayāvahai |
ya e̱ṣa sva̍pna̱naṃśa̱no'sta̱meṣi̍ pa̱thā puna̱rviśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
यदुद॑ञ्चो वृषाकपे गृ॒हमि॒न्द्राज॑गन्तन ।
क्व१ स्य पु॑ल्व॒घो मृ॒गः कम॑गञ्जन॒योप॑नो॒ विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥२२॥yaduda̍ñco vṛṣākape gṛ̱hami̱ndrāja̍gantana |
kva1 sya pu̍lva̱gho mṛ̱gaḥ kama̍gañjana̱yopa̍no̱ viśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ
पर्शु॑र्ह॒ नाम॑ मान॒वी सा॒कं स॑सूव विंश॒तिम् ।
भ॒द्रं भ॑ल॒ त्यस्या॑ अभू॒द्यस्या॑ उ॒दर॒माम॑य॒द्विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः
॥२३॥parśu̍rha̱ nāma̍ māna̱vī sā̱kaṃ sa̍sūva viṃśa̱tim |
bha̱draṃ bha̍la̱ tyasyā̍ abhū̱dyasyā̍ u̱dara̱māma̍ya̱dviśva̍smā̱dindra̱ utta̍raḥ