skipLink.label

उदाहरणानि

शीघ्र मार्गाः

पूर्ण पृष्ठसूची

सूक्तम् 89 — इन्द्र (18 मन्त्राः)

RV 10.89 — ऋग्वेद शाकल संहिता, मण्डल 10, सूक्तम् 89 (इन्द्र), 18 मन्त्राः। स्वरचिह्नित पाठः। IAST

MD
अध्ययनम्
अनुक्रमणिका
मूलम्
सूक्त 89

१८ रेणुर्वैश्वामित्रः। इन्द्रः, ५ इन्द्रासोमौ। त्रिष्टुप्।

इन्द्रं॑ स्तवा॒ नृत॑मं॒ यस्य॑ म॒ह्ना वि॑बबा॒धे रो॑च॒ना वि ज्मो अन्ता॑न् ।

आ यः प॒प्रौ च॑र्षणी॒धृद्वरो॑भि॒: प्र सिन्धु॑भ्यो रिरिचा॒नो म॑हि॒त्वा

॥१॥

indra̍ṃ stavā̱ nṛta̍ma̱ṃ yasya̍ ma̱hnā vi̍babā̱dhe ro̍ca̱nā vi jmo antā̍n |

ā yaḥ pa̱prau ca̍rṣaṇī̱dhṛdvaro̍bhi̱: pra sindhu̍bhyo riricā̱no ma̍hi̱tvā

स सूर्य॒: पर्यु॒रू वरां॒स्येन्द्रो॑ ववृत्या॒द्रथ्ये॑व च॒क्रा ।

अति॑ष्ठन्तमप॒स्यं१ न सर्गं॑ कृ॒ष्णा तमां॑सि॒ त्विष्या॑ जघान

॥२॥

sa sūrya̱: paryu̱rū varā̱ṃsyendro̍ vavṛtyā̱drathye̍va ca̱krā |

ati̍ṣṭhantamapa̱syaṃ1 na sarga̍ṃ kṛ̱ṣṇā tamā̍ṃsi̱ tviṣyā̍ jaghāna

स॒मा॒नम॑स्मा॒ अन॑पावृदर्च क्ष्म॒या दि॒वो अस॑मं॒ ब्रह्म॒ नव्य॑म् ।

वि यः पृ॒ष्ठेव॒ जनि॑मान्य॒र्य इन्द्र॑श्चि॒काय॒ न सखा॑यमी॒षे

॥३॥

sa̱mā̱nama̍smā̱ ana̍pāvṛdarca kṣma̱yā di̱vo asa̍ma̱ṃ brahma̱ navya̍m |

vi yaḥ pṛ̱ṣṭheva̱ jani̍mānya̱rya indra̍ści̱kāya̱ na sakhā̍yamī̱ṣe

इन्द्रा॑य॒ गिरो॒ अनि॑शितसर्गा अ॒पः प्रेर॑यं॒ सग॑रस्य बु॒ध्नात् ।

यो अक्षे॑णेव च॒क्रिया॒ शची॑भि॒र्विष्व॑क्त॒स्तम्भ॑ पृथि॒वीमु॒त द्याम्

॥४॥

indrā̍ya̱ giro̱ ani̍śitasargā a̱paḥ prera̍ya̱ṃ saga̍rasya bu̱dhnāt |

yo akṣe̍ṇeva ca̱kriyā̱ śacī̍bhi̱rviṣva̍kta̱stambha̍ pṛthi̱vīmu̱ta dyām

आपा॑न्तमन्युस्तृ॒पल॑प्रभर्मा॒ धुनि॒: शिमी॑वा॒ञ्छरु॑माँ ऋजी॒षी ।

सोमो॒ विश्वा॑न्यत॒सा वना॑नि॒ नार्वागिन्द्रं॑ प्रति॒माना॑नि देभुः

॥५॥

āpā̍ntamanyustṛ̱pala̍prabharmā̱ dhuni̱: śimī̍vā̱ñcharu̍mām̐ ṛjī̱ṣī |

somo̱ viśvā̍nyata̱sā vanā̍ni̱ nārvāgindra̍ṃ prati̱mānā̍ni debhuḥ

न यस्य॒ द्यावा॑पृथि॒वी न धन्व॒ नान्तरि॑क्षं॒ नाद्र॑य॒: सोमो॑ अक्षाः ।

यद॑स्य म॒न्युर॑धिनी॒यमा॑नः शृ॒णाति॑ वी॒ळु रु॒जति॑ स्थि॒राणि॑

॥६॥

na yasya̱ dyāvā̍pṛthi̱vī na dhanva̱ nāntari̍kṣa̱ṃ nādra̍ya̱: somo̍ akṣāḥ |

yada̍sya ma̱nyura̍dhinī̱yamā̍naḥ śṛ̱ṇāti̍ vī̱l̤u ru̱jati̍ sthi̱rāṇi̍

ज॒घान॑ वृ॒त्रं स्वधि॑ति॒र्वने॑व रु॒रोज॒ पुरो॒ अर॑द॒न्न सिन्धू॑न् ।

बि॒भेद॑ गि॒रिं नव॒मिन्न कु॒म्भमा गा इन्द्रो॑ अकृणुत स्व॒युग्भि॑:

॥७॥

ja̱ghāna̍ vṛ̱traṃ svadhi̍ti̱rvane̍va ru̱roja̱ puro̱ ara̍da̱nna sindhū̍n |

bi̱bheda̍ gi̱riṃ nava̱minna ku̱mbhamā gā indro̍ akṛṇuta sva̱yugbhi̍:

त्वं ह॒ त्यदृ॑ण॒या इ॑न्द्र॒ धीरो॒ऽसिर्न पर्व॑ वृजि॒ना शृ॑णासि ।

प्र ये मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्य॒ धाम॒ युजं॒ न जना॑ मि॒नन्ति॑ मि॒त्रम्

॥८॥

tvaṃ ha̱ tyadṛ̍ṇa̱yā i̍ndra̱ dhīro̱'sirna parva̍ vṛji̱nā śṛ̍ṇāsi |

pra ye mi̱trasya̱ varu̍ṇasya̱ dhāma̱ yuja̱ṃ na janā̍ mi̱nanti̍ mi̱tram

प्र ये मि॒त्रं प्रार्य॒मणं॑ दु॒रेवा॒: प्र सं॒गिर॒: प्र वरु॑णं मि॒नन्ति॑ ।

न्य१मित्रे॑षु व॒धमि॑न्द्र॒ तुम्रं॒ वृष॒न्वृषा॑णमरु॒षं शि॑शीहि

॥९॥

pra ye mi̱traṃ prārya̱maṇa̍ṃ du̱revā̱: pra sa̱ṃgira̱: pra varu̍ṇaṃ mi̱nanti̍ |

nya1mitre̍ṣu va̱dhami̍ndra̱ tumra̱ṃ vṛṣa̱nvṛṣā̍ṇamaru̱ṣaṃ śi̍śīhi

इन्द्रो॑ दि॒व इन्द्र॑ ईशे पृथि॒व्या इन्द्रो॑ अ॒पामिन्द्र॒ इत्पर्व॑तानाम् ।

इन्द्रो॑ वृ॒धामिन्द्र॒ इन्मेधि॑राणा॒मिन्द्र॒: क्षेमे॒ योगे॒ हव्य॒ इन्द्र॑:

॥१०॥

indro̍ di̱va indra̍ īśe pṛthi̱vyā indro̍ a̱pāmindra̱ itparva̍tānām |

indro̍ vṛ̱dhāmindra̱ inmedhi̍rāṇā̱mindra̱: kṣeme̱ yoge̱ havya̱ indra̍:

प्राक्तुभ्य॒ इन्द्र॒: प्र वृ॒धो अह॑भ्य॒: प्रान्तरि॑क्षा॒त्प्र स॑मु॒द्रस्य॑ धा॒सेः ।

प्र वात॑स्य॒ प्रथ॑स॒: प्र ज्मो अन्ता॒त्प्र सिन्धु॑भ्यो रिरिचे॒ प्र क्षि॒तिभ्य॑:

॥११॥

prāktubhya̱ indra̱: pra vṛ̱dho aha̍bhya̱: prāntari̍kṣā̱tpra sa̍mu̱drasya̍ dhā̱seḥ |

pra vāta̍sya̱ pratha̍sa̱: pra jmo antā̱tpra sindhu̍bhyo ririce̱ pra kṣi̱tibhya̍:

प्र शोशु॑चत्या उ॒षसो॒ न के॒तुर॑सि॒न्वा ते॑ वर्ततामिन्द्र हे॒तिः ।

अश्मे॑व विध्य दि॒व आ सृ॑जा॒नस्तपि॑ष्ठेन॒ हेष॑सा॒ द्रोघ॑मित्रान्

॥१२॥

pra śośu̍catyā u̱ṣaso̱ na ke̱tura̍si̱nvā te̍ vartatāmindra he̱tiḥ |

aśme̍va vidhya di̱va ā sṛ̍jā̱nastapi̍ṣṭhena̱ heṣa̍sā̱ drogha̍mitrān

अन्वह॒ मासा॒ अन्विद्वना॒न्यन्वोष॑धी॒रनु॒ पर्व॑तासः ।

अन्विन्द्रं॒ रोद॑सी वावशा॒ने अन्वापो॑ अजिहत॒ जाय॑मानम्

॥१३॥

anvaha̱ māsā̱ anvidvanā̱nyanvoṣa̍dhī̱ranu̱ parva̍tāsaḥ |

anvindra̱ṃ roda̍sī vāvaśā̱ne anvāpo̍ ajihata̱ jāya̍mānam

कर्हि॑ स्वि॒त्सा त॑ इन्द्र चे॒त्यास॑द॒घस्य॒ यद्भि॒नदो॒ रक्ष॒ एष॑त् ।

मि॒त्र॒क्रुवो॒ यच्छस॑ने॒ न गाव॑: पृथि॒व्या आ॒पृग॑मु॒या शय॑न्ते

॥१४॥

karhi̍ svi̱tsā ta̍ indra ce̱tyāsa̍da̱ghasya̱ yadbhi̱nado̱ rakṣa̱ eṣa̍t |

mi̱tra̱kruvo̱ yacchasa̍ne̱ na gāva̍: pṛthi̱vyā ā̱pṛga̍mu̱yā śaya̍nte

श॒त्रू॒यन्तो॑ अ॒भि ये न॑स्तत॒स्रे महि॒ व्राध॑न्त ओग॒णास॑ इन्द्र ।

अ॒न्धेना॒मित्रा॒स्तम॑सा सचन्तां सुज्यो॒तिषो॑ अ॒क्तव॒स्ताँ अ॒भि ष्यु॑:

॥१५॥

śa̱trū̱yanto̍ a̱bhi ye na̍stata̱sre mahi̱ vrādha̍nta oga̱ṇāsa̍ indra |

a̱ndhenā̱mitrā̱stama̍sā sacantāṃ sujyo̱tiṣo̍ a̱ktava̱stām̐ a̱bhi ṣyu̍:

पु॒रूणि॒ हि त्वा॒ सव॑ना॒ जना॑नां॒ ब्रह्मा॑णि॒ मन्द॑न्गृण॒तामृषी॑णाम् ।

इ॒मामा॒घोष॒न्नव॑सा॒ सहू॑तिं ति॒रो विश्वाँ॒ अर्च॑तो याह्य॒र्वाङ्

॥१६॥

pu̱rūṇi̱ hi tvā̱ sava̍nā̱ janā̍nā̱ṃ brahmā̍ṇi̱ manda̍ngṛṇa̱tāmṛṣī̍ṇām |

i̱māmā̱ghoṣa̱nnava̍sā̱ sahū̍tiṃ ti̱ro viśvā̱m̐ arca̍to yāhya̱rvāṅ

ए॒वा ते॑ व॒यमि॑न्द्र भुञ्जती॒नां वि॒द्याम॑ सुमती॒नां नवा॑नाम् ।

वि॒द्याम॒ वस्तो॒रव॑सा गृ॒णन्तो॑ वि॒श्वामि॑त्रा उ॒त त॑ इन्द्र नू॒नम्

॥१७॥

e̱vā te̍ va̱yami̍ndra bhuñjatī̱nāṃ vi̱dyāma̍ sumatī̱nāṃ navā̍nām |

vi̱dyāma̱ vasto̱rava̍sā gṛ̱ṇanto̍ vi̱śvāmi̍trā u̱ta ta̍ indra nū̱nam

शु॒नं हु॑वेम म॒घवा॑न॒मिन्द्र॑म॒स्मिन्भरे॒ नृत॑मं॒ वाज॑सातौ ।

शृ॒ण्वन्त॑मु॒ग्रमू॒तये॑ स॒मत्सु॒ घ्नन्तं॑ वृ॒त्राणि॑ सं॒जितं॒ धना॑नाम्

॥१८॥

śu̱naṃ hu̍vema ma̱ghavā̍na̱mindra̍ma̱sminbhare̱ nṛta̍ma̱ṃ vāja̍sātau |

śṛ̱ṇvanta̍mu̱gramū̱taye̍ sa̱matsu̱ ghnanta̍ṃ vṛ̱trāṇi̍ sa̱ṃjita̱ṃ dhanā̍nām