अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
१४ अर्बुदः काद्रवेयः सर्पः। ग्रावाणः। जगती, ५, ७, १४ त्रिष्टुप्।
प्रैते व॑दन्तु॒ प्र व॒यं व॑दाम॒ ग्राव॑भ्यो॒ वाचं॑ वदता॒ वद॑द्भ्यः ।
यद॑द्रयः पर्वताः सा॒कमा॒शव॒: श्लोकं॒ घोषं॒ भर॒थेन्द्रा॑य सो॒मिन॑:
॥१॥praite va̍dantu̱ pra va̱yaṃ va̍dāma̱ grāva̍bhyo̱ vāca̍ṃ vadatā̱ vada̍dbhyaḥ |
yada̍drayaḥ parvatāḥ sā̱kamā̱śava̱: śloka̱ṃ ghoṣa̱ṃ bhara̱thendrā̍ya so̱mina̍:
ए॒ते व॑दन्ति श॒तव॑त्स॒हस्र॑वद॒भि क्र॑न्दन्ति॒ हरि॑तेभिरा॒सभि॑: ।
वि॒ष्ट्वी ग्रावा॑णः सु॒कृत॑: सुकृ॒त्यया॒ होतु॑श्चि॒त्पूर्वे॑ हवि॒रद्य॑माशत
॥२॥e̱te va̍danti śa̱tava̍tsa̱hasra̍vada̱bhi kra̍ndanti̱ hari̍tebhirā̱sabhi̍: |
vi̱ṣṭvī grāvā̍ṇaḥ su̱kṛta̍: sukṛ̱tyayā̱ hotu̍ści̱tpūrve̍ havi̱radya̍māśata
ए॒ते व॑द॒न्त्यवि॑दन्न॒ना मधु॒ न्यू॑ङ्खयन्ते॒ अधि॑ प॒क्व आमि॑षि ।
वृ॒क्षस्य॒ शाखा॑मरु॒णस्य॒ बप्स॑त॒स्ते सूभ॑र्वा वृष॒भाः प्रेम॑राविषुः
॥३॥e̱te va̍da̱ntyavi̍danna̱nā madhu̱ nyū̍ṅkhayante̱ adhi̍ pa̱kva āmi̍ṣi |
vṛ̱kṣasya̱ śākhā̍maru̱ṇasya̱ bapsa̍ta̱ste sūbha̍rvā vṛṣa̱bhāḥ prema̍rāviṣuḥ
बृ॒हद्व॑दन्ति मदि॒रेण॑ म॒न्दिनेन्द्रं॒ क्रोश॑न्तोऽविदन्न॒ना मधु॑ ।
सं॒रभ्या॒ धीरा॒: स्वसृ॑भिरनर्तिषुराघो॒षय॑न्तः पृथि॒वीमु॑प॒ब्दिभि॑:
॥४॥bṛ̱hadva̍danti madi̱reṇa̍ ma̱ndinendra̱ṃ krośa̍nto'vidanna̱nā madhu̍ |
sa̱ṃrabhyā̱ dhīrā̱: svasṛ̍bhiranartiṣurāgho̱ṣaya̍ntaḥ pṛthi̱vīmu̍pa̱bdibhi̍:
सु॒प॒र्णा वाच॑मक्र॒तोप॒ द्यव्या॑ख॒रे कृष्णा॑ इषि॒रा अ॑नर्तिषुः ।
न्य१ङ्नि य॒न्त्युप॑रस्य निष्कृ॒तं पु॒रू रेतो॑ दधिरे सूर्य॒श्वित॑:
॥५॥su̱pa̱rṇā vāca̍makra̱topa̱ dyavyā̍kha̱re kṛṣṇā̍ iṣi̱rā a̍nartiṣuḥ |
nya1ṅni ya̱ntyupa̍rasya niṣkṛ̱taṃ pu̱rū reto̍ dadhire sūrya̱śvita̍:
उ॒ग्रा इ॑व प्र॒वह॑न्तः स॒माय॑मुः सा॒कं यु॒क्ता वृष॑णो॒ बिभ्र॑तो॒ धुर॑: ।
यच्छ्व॒सन्तो॑ जग्रसा॒ना अरा॑विषुः शृ॒ण्व ए॑षां प्रो॒थथो॒ अर्व॑तामिव
॥६॥u̱grā i̍va pra̱vaha̍ntaḥ sa̱māya̍muḥ sā̱kaṃ yu̱ktā vṛṣa̍ṇo̱ bibhra̍to̱ dhura̍: |
yacchva̱santo̍ jagrasā̱nā arā̍viṣuḥ śṛ̱ṇva e̍ṣāṃ pro̱thatho̱ arva̍tāmiva
दशा॑वनिभ्यो॒ दश॑कक्ष्येभ्यो॒ दश॑योक्त्रेभ्यो॒ दश॑योजनेभ्यः ।
दशा॑भीशुभ्यो अर्चता॒जरे॑भ्यो॒ दश॒ धुरो॒ दश॑ यु॒क्ता वह॑द्भ्यः
॥७॥daśā̍vanibhyo̱ daśa̍kakṣyebhyo̱ daśa̍yoktrebhyo̱ daśa̍yojanebhyaḥ |
daśā̍bhīśubhyo arcatā̱jare̍bhyo̱ daśa̱ dhuro̱ daśa̍ yu̱ktā vaha̍dbhyaḥ
ते अद्र॑यो॒ दश॑यन्त्रास आ॒शव॒स्तेषा॑मा॒धानं॒ पर्ये॑ति हर्य॒तम् ।
त ऊ॑ सु॒तस्य॑ सो॒म्यस्यान्ध॑सों॒ऽशोः पी॒यूषं॑ प्रथ॒मस्य॑ भेजिरे
॥८॥te adra̍yo̱ daśa̍yantrāsa ā̱śava̱steṣā̍mā̱dhāna̱ṃ parye̍ti harya̱tam |
ta ū̍ su̱tasya̍ so̱myasyāndha̍so̱ṃ'śoḥ pī̱yūṣa̍ṃ pratha̱masya̍ bhejire
ते सो॒मादो॒ हरी॒ इन्द्र॑स्य निंसतें॒ऽशुं दु॒हन्तो॒ अध्या॑सते॒ गवि॑ ।
तेभि॑र्दु॒ग्धं प॑पि॒वान्त्सो॒म्यं मध्विन्द्रो॑ वर्धते॒ प्रथ॑ते वृषा॒यते॑
॥९॥te so̱mādo̱ harī̱ indra̍sya niṃsate̱ṃ'śuṃ du̱hanto̱ adhyā̍sate̱ gavi̍ |
tebhi̍rdu̱gdhaṃ pa̍pi̱vāntso̱myaṃ madhvindro̍ vardhate̱ pratha̍te vṛṣā̱yate̍
वृषा॑ वो अं॒शुर्न किला॑ रिषाथ॒नेळा॑वन्त॒: सद॒मित्स्थ॒नाशि॑ताः ।
रै॒व॒त्येव॒ मह॑सा॒ चार॑वः स्थन॒ यस्य॑ ग्रावाणो॒ अजु॑षध्वमध्व॒रम्
॥१०॥vṛṣā̍ vo a̱ṃśurna kilā̍ riṣātha̱nel̤ā̍vanta̱: sada̱mitstha̱nāśi̍tāḥ |
rai̱va̱tyeva̱ maha̍sā̱ cāra̍vaḥ sthana̱ yasya̍ grāvāṇo̱ aju̍ṣadhvamadhva̱ram
तृ॒दि॒ला अतृ॑दिलासो॒ अद्र॑योऽश्रम॒णा अशृ॑थिता॒ अमृ॑त्यवः ।
अ॒ना॒तु॒रा अ॒जरा॒: स्थाम॑विष्णवः सुपी॒वसो॒ अतृ॑षिता॒ अतृ॑ष्णजः
॥११॥tṛ̱di̱lā atṛ̍dilāso̱ adra̍yo'śrama̱ṇā aśṛ̍thitā̱ amṛ̍tyavaḥ |
a̱nā̱tu̱rā a̱jarā̱: sthāma̍viṣṇavaḥ supī̱vaso̱ atṛ̍ṣitā̱ atṛ̍ṣṇajaḥ
ध्रु॒वा ए॒व व॑: पि॒तरो॑ यु॒गेयु॑गे॒ क्षेम॑कामास॒: सद॑सो॒ न यु॑ञ्जते ।
अ॒जु॒र्यासो॑ हरि॒षाचो॑ ह॒रिद्र॑व॒ आ द्यां रवे॑ण पृथि॒वीम॑शुश्रवुः
॥१२॥dhru̱vā e̱va va̍: pi̱taro̍ yu̱geyu̍ge̱ kṣema̍kāmāsa̱: sada̍so̱ na yu̍ñjate |
a̱ju̱ryāso̍ hari̱ṣāco̍ ha̱ridra̍va̱ ā dyāṃ rave̍ṇa pṛthi̱vīma̍śuśravuḥ
तदिद्व॑द॒न्त्यद्र॑यो वि॒मोच॑ने॒ याम॑न्नञ्ज॒स्पा इ॑व॒ घेदु॑प॒ब्दिभि॑: ।
वप॑न्तो॒ बीज॑मिव धान्या॒कृत॑: पृ॒ञ्चन्ति॒ सोमं॒ न मि॑नन्ति॒ बप्स॑तः
॥१३॥tadidva̍da̱ntyadra̍yo vi̱moca̍ne̱ yāma̍nnañja̱spā i̍va̱ ghedu̍pa̱bdibhi̍: |
vapa̍nto̱ bīja̍miva dhānyā̱kṛta̍: pṛ̱ñcanti̱ soma̱ṃ na mi̍nanti̱ bapsa̍taḥ
सु॒ते अ॑ध्व॒रे अधि॒ वाच॑मक्र॒ता ऽऽक्री॒ळयो॒ न मा॒तरं॑ तु॒दन्त॑: ।
वि षू मु॑ञ्चा सुषु॒वुषो॑ मनी॒षां वि व॑र्तन्ता॒मद्र॑य॒श्चाय॑मानाः
॥१४॥su̱te a̍dhva̱re adhi̱ vāca̍makra̱tā ''krī̱l̤ayo̱ na mā̱tara̍ṃ tu̱danta̍: |
vi ṣū mu̍ñcā suṣu̱vuṣo̍ manī̱ṣāṃ vi va̍rtantā̱madra̍ya̱ścāya̍mānāḥ