skipLink.label

उदाहरणानि

शीघ्र मार्गाः

पूर्ण पृष्ठसूची

सूक्तम् 91 — विश्वस्य (15 मन्त्राः)

RV 10.91 — ऋग्वेद शाकल संहिता, मण्डल 10, सूक्तम् 91 (विश्वस्य), 15 मन्त्राः। स्वरचिह्नित पाठः। IAST

MD
अध्ययनम्
अनुक्रमणिका
मूलम्
सूक्त 91

१५ अरुणो वैतहव्यः। अग्निः। जगती, १५ त्रिष्टुप्।

सं जा॑गृ॒वद्भि॒र्जर॑माण इध्यते॒ दमे॒ दमू॑ना इ॒षय॑न्नि॒ळस्प॒दे ।

विश्व॑स्य॒ होता॑ ह॒विषो॒ वरे॑ण्यो वि॒भुर्वि॒भावा॑ सु॒षखा॑ सखीय॒ते

॥१॥

saṃ jā̍gṛ̱vadbhi̱rjara̍māṇa idhyate̱ dame̱ damū̍nā i̱ṣaya̍nni̱l̤aspa̱de |

viśva̍sya̱ hotā̍ ha̱viṣo̱ vare̍ṇyo vi̱bhurvi̱bhāvā̍ su̱ṣakhā̍ sakhīya̱te

स द॑र्शत॒श्रीरति॑थिर्गृ॒हेगृ॑हे॒ वने॑वने शिश्रिये तक्व॒वीरि॑व ।

जनं॑जनं॒ जन्यो॒ नाति॑ मन्यते॒ विश॒ आ क्षे॑ति वि॒श्यो॒३ विशं॑विशम्

॥२॥

sa da̍rśata̱śrīrati̍thirgṛ̱hegṛ̍he̱ vane̍vane śiśriye takva̱vīri̍va |

jana̍ṃjana̱ṃ janyo̱ nāti̍ manyate̱ viśa̱ ā kṣe̍ti vi̱śyo̱3 viśa̍ṃviśam

सु॒दक्षो॒ दक्षै॒: क्रतु॑नासि सु॒क्रतु॒रग्ने॑ क॒विः काव्ये॑नासि विश्व॒वित् ।

वसु॒र्वसू॑नां क्षयसि॒ त्वमेक॒ इद्द्यावा॑ च॒ यानि॑ पृथि॒वी च॒ पुष्य॑तः

॥३॥

su̱dakṣo̱ dakṣai̱: kratu̍nāsi su̱kratu̱ragne̍ ka̱viḥ kāvye̍nāsi viśva̱vit |

vasu̱rvasū̍nāṃ kṣayasi̱ tvameka̱ iddyāvā̍ ca̱ yāni̍ pṛthi̱vī ca̱ puṣya̍taḥ

प्र॒जा॒नन्न॑ग्ने॒ तव॒ योनि॑मृ॒त्विय॒मिळा॑यास्प॒दे घृ॒तव॑न्त॒मास॑दः ।

आ ते॑ चिकित्र उ॒षसा॑मि॒वेत॑योऽरे॒पस॒: सूर्य॑स्येव र॒श्मय॑:

॥४॥

pra̱jā̱nanna̍gne̱ tava̱ yoni̍mṛ̱tviya̱mil̤ā̍yāspa̱de ghṛ̱tava̍nta̱māsa̍daḥ |

ā te̍ cikitra u̱ṣasā̍mi̱veta̍yo're̱pasa̱: sūrya̍syeva ra̱śmaya̍:

तव॒ श्रियो॑ व॒र्ष्य॑स्येव वि॒द्युत॑श्चि॒त्राश्चि॑कित्र उ॒षसां॒ न के॒तव॑: ।

यदोष॑धीर॒भिसृ॑ष्टो॒ वना॑नि च॒ परि॑ स्व॒यं चि॑नु॒षे अन्न॑मा॒स्ये॑

॥५॥

tava̱ śriyo̍ va̱rṣya̍syeva vi̱dyuta̍ści̱trāści̍kitra u̱ṣasā̱ṃ na ke̱tava̍: |

yadoṣa̍dhīra̱bhisṛ̍ṣṭo̱ vanā̍ni ca̱ pari̍ sva̱yaṃ ci̍nu̱ṣe anna̍mā̱sye̍

तमोष॑धीर्दधिरे॒ गर्भ॑मृ॒त्वियं॒ तमापो॑ अ॒ग्निं ज॑नयन्त मा॒तर॑: ।

तमित्स॑मा॒नं व॒निन॑श्च वी॒रुधो॒ऽन्तर्व॑तीश्च॒ सुव॑ते च वि॒श्वहा॑

॥६॥

tamoṣa̍dhīrdadhire̱ garbha̍mṛ̱tviya̱ṃ tamāpo̍ a̱gniṃ ja̍nayanta mā̱tara̍: |

tamitsa̍mā̱naṃ va̱nina̍śca vī̱rudho̱'ntarva̍tīśca̱ suva̍te ca vi̱śvahā̍

वातो॑पधूत इषि॒तो वशाँ॒ अनु॑ तृ॒षु यदन्ना॒ वेवि॑षद्वि॒तिष्ठ॑से ।

आ ते॑ यतन्ते र॒थ्यो॒३ यथा॒ पृथ॒क्छर्धां॑स्यग्ने अ॒जरा॑णि॒ धक्ष॑तः

॥७॥

vāto̍padhūta iṣi̱to vaśā̱m̐ anu̍ tṛ̱ṣu yadannā̱ vevi̍ṣadvi̱tiṣṭha̍se |

ā te̍ yatante ra̱thyo̱3 yathā̱ pṛtha̱kchardhā̍ṃsyagne a̱jarā̍ṇi̱ dhakṣa̍taḥ

मे॒धा॒का॒रं वि॒दथ॑स्य प्र॒साध॑नम॒ग्निं होता॑रं परि॒भूत॑मं म॒तिम् ।

तमिदर्भे॑ ह॒विष्या स॑मा॒नमित्तमिन्म॒हे वृ॑णते॒ नान्यं त्वत्

॥८॥

me̱dhā̱kā̱raṃ vi̱datha̍sya pra̱sādha̍nama̱gniṃ hotā̍raṃ pari̱bhūta̍maṃ ma̱tim |

tamidarbhe̍ ha̱viṣyā sa̍mā̱namittaminma̱he vṛ̍ṇate̱ nānyaṃ tvat

त्वामिदत्र॑ वृणते त्वा॒यवो॒ होता॑रमग्ने वि॒दथे॑षु वे॒धस॑: ।

यद्दे॑व॒यन्तो॒ दध॑ति॒ प्रयां॑सि ते ह॒विष्म॑न्तो॒ मन॑वो वृ॒क्तब॑र्हिषः

॥९॥

tvāmidatra̍ vṛṇate tvā̱yavo̱ hotā̍ramagne vi̱dathe̍ṣu ve̱dhasa̍: |

yadde̍va̱yanto̱ dadha̍ti̱ prayā̍ṃsi te ha̱viṣma̍nto̱ mana̍vo vṛ̱ktaba̍rhiṣaḥ

तवा॑ग्ने हो॒त्रं तव॑ पो॒त्रमृ॒त्वियं॒ तव॑ ने॒ष्ट्रं त्वम॒ग्निदृ॑ताय॒तः ।

तव॑ प्रशा॒स्त्रं त्वम॑ध्वरीयसि ब्र॒ह्मा चासि॑ गृ॒हप॑तिश्च नो॒ दमे॑

॥१०॥

tavā̍gne ho̱traṃ tava̍ po̱tramṛ̱tviya̱ṃ tava̍ ne̱ṣṭraṃ tvama̱gnidṛ̍tāya̱taḥ |

tava̍ praśā̱straṃ tvama̍dhvarīyasi bra̱hmā cāsi̍ gṛ̱hapa̍tiśca no̱ dame̍

यस्तुभ्य॑मग्ने अ॒मृता॑य॒ मर्त्य॑: स॒मिधा॒ दाश॑दु॒त वा॑ ह॒विष्कृ॑ति ।

तस्य॒ होता॑ भवसि॒ यासि॑ दू॒त्य१मुप॑ ब्रूषे॒ यज॑स्यध्वरी॒यसि॑

॥११॥

yastubhya̍magne a̱mṛtā̍ya̱ martya̍: sa̱midhā̱ dāśa̍du̱ta vā̍ ha̱viṣkṛ̍ti |

tasya̱ hotā̍ bhavasi̱ yāsi̍ dū̱tya1mupa̍ brūṣe̱ yaja̍syadhvarī̱yasi̍

इ॒मा अ॑स्मै म॒तयो॒ वाचो॑ अ॒स्मदाँ ऋचो॒ गिर॑: सुष्टु॒तय॒: सम॑ग्मत ।

व॒सू॒यवो॒ वस॑वे जा॒तवे॑दसे वृ॒द्धासु॑ चि॒द्वर्ध॑नो॒ यासु॑ चा॒कन॑त्

॥१२॥

i̱mā a̍smai ma̱tayo̱ vāco̍ a̱smadām̐ ṛco̱ gira̍: suṣṭu̱taya̱: sama̍gmata |

va̱sū̱yavo̱ vasa̍ve jā̱tave̍dase vṛ̱ddhāsu̍ ci̱dvardha̍no̱ yāsu̍ cā̱kana̍t

इ॒मां प्र॒त्नाय॑ सुष्टु॒तिं नवी॑यसीं वो॒चेय॑मस्मा उश॒ते शृ॒णोतु॑ नः ।

भू॒या अन्त॑रा हृ॒द्य॑स्य नि॒स्पृशे॑ जा॒येव॒ पत्य॑ उश॒ती सु॒वासा॑:

॥१३॥

i̱māṃ pra̱tnāya̍ suṣṭu̱tiṃ navī̍yasīṃ vo̱ceya̍masmā uśa̱te śṛ̱ṇotu̍ naḥ |

bhū̱yā anta̍rā hṛ̱dya̍sya ni̱spṛśe̍ jā̱yeva̱ patya̍ uśa̱tī su̱vāsā̍:

यस्मि॒न्नश्वा॑स ऋष॒भास॑ उ॒क्षणो॑ व॒शा मे॒षा अ॑वसृ॒ष्टास॒ आहु॑ताः ।

की॒ला॒ल॒पे सोम॑पृष्ठाय वे॒धसे॑ हृ॒दा म॒तिं ज॑नये॒ चारु॑म॒ग्नये॑

॥१४॥

yasmi̱nnaśvā̍sa ṛṣa̱bhāsa̍ u̱kṣaṇo̍ va̱śā me̱ṣā a̍vasṛ̱ṣṭāsa̱ āhu̍tāḥ |

kī̱lā̱la̱pe soma̍pṛṣṭhāya ve̱dhase̍ hṛ̱dā ma̱tiṃ ja̍naye̱ cāru̍ma̱gnaye̍

अहा॑व्यग्ने ह॒विरा॒स्ये॑ ते स्रु॒ची॑व घृ॒तं च॒म्वी॑व॒ सोम॑: ।

वा॒ज॒सनिं॑ र॒यिम॒स्मे सु॒वीरं॑ प्रश॒स्तं धे॑हि य॒शसं॑ बृ॒हन्त॑म्

॥१५॥

ahā̍vyagne ha̱virā̱sye̍ te sru̱cī̍va ghṛ̱taṃ ca̱mvī̍va̱ soma̍: |

vā̱ja̱sani̍ṃ ra̱yima̱sme su̱vīra̍ṃ praśa̱staṃ dhe̍hi ya̱śasa̍ṃ bṛ̱hanta̍m