अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
३३ वशोऽश्व्य: । इन्द्र:; २१ -२४ कानीत: पृथुश्रवा:; २५-२८ , ३२ वायु: । गायत्री , १ पादनिचृत् ; ५ ककुप् ,७ बृहती , ८ अनुष्टुप् , ९ सतोबृहती, ११-१२ विपरीतोत्तर: प्रगाथ: = ( बृहती, विपरीता ), १३ द्विपदा जगती , १४ बृहती पिपीलिकमध्या, १५ ककुम्न्यंकुशिरा, १६ विराट्, १७ जगती, १८ उपरिष्टाद् बृहती ,१९ बृहती , २० विषमपदा बृहती ; २१ ,२४ पंक्ति:; २२ संस्तारपंक्ति: , २४ -२८ ; प्रगाथ: = ( बृहती , सतोबृहती ), ३० द्विपदा विराट् , ३१ उष्णिक् , ३२ पंक्ति: ।
त्वाव॑तः पुरूवसो व॒यमि॑न्द्र प्रणेतः । स्मसि॑ स्थातर्हरीणाम्
॥१॥tvāva̍taḥ purūvaso va̱yami̍ndra praṇetaḥ | smasi̍ sthātarharīṇām
त्वां हि स॒त्यम॑द्रिवो वि॒द्म दा॒तार॑मि॒षाम् । वि॒द्म दा॒तारं॑ रयी॒णाम्
॥२॥tvāṃ hi sa̱tyama̍drivo vi̱dma dā̱tāra̍mi̱ṣām | vi̱dma dā̱tāra̍ṃ rayī̱ṇām
आ यस्य॑ ते महि॒मानं॒ शत॑मूते॒ शत॑क्रतो । गी॒र्भिर्गृ॒णन्ति॑ का॒रव॑:
॥३॥ā yasya̍ te mahi̱māna̱ṃ śata̍mūte̱ śata̍krato | gī̱rbhirgṛ̱ṇanti̍ kā̱rava̍:
सु॒नी॒थो घा॒ स मर्त्यो॒ यं म॒रुतो॒ यम॑र्य॒मा । मि॒त्रः पान्त्य॒द्रुह॑:
॥४॥su̱nī̱tho ghā̱ sa martyo̱ yaṃ ma̱ruto̱ yama̍rya̱mā | mi̱traḥ pāntya̱druha̍:
दधा॑नो॒ गोम॒दश्व॑वत्सु॒वीर्य॑मादि॒त्यजू॑त एधते । सदा॑ रा॒या पु॑रु॒स्पृहा॑
॥५॥dadhā̍no̱ goma̱daśva̍vatsu̱vīrya̍mādi̱tyajū̍ta edhate | sadā̍ rā̱yā pu̍ru̱spṛhā̍
तमिन्द्रं॒ दान॑मीमहे शवसा॒नमभी॑र्वम् । ईशा॑नं रा॒य ई॑महे
॥६॥tamindra̱ṃ dāna̍mīmahe śavasā̱namabhī̍rvam | īśā̍naṃ rā̱ya ī̍mahe
तस्मि॒न्हि सन्त्यू॒तयो॒ विश्वा॒ अभी॑रव॒: सचा॑ । तमा व॑हन्तु॒ सप्त॑यः पुरू॒वसुं॒ मदा॑य॒ हर॑यः सु॒तम्
॥७॥tasmi̱nhi santyū̱tayo̱ viśvā̱ abhī̍rava̱: sacā̍ | tamā va̍hantu̱ sapta̍yaḥ purū̱vasu̱ṃ madā̍ya̱ hara̍yaḥ su̱tam
यस्ते॒ मदो॒ वरे॑ण्यो॒ य इ॑न्द्र वृत्र॒हन्त॑मः । य आ॑द॒दिः स्व१र्नृभि॒र्यः पृत॑नासु दु॒ष्टर॑:
॥८॥yaste̱ mado̱ vare̍ṇyo̱ ya i̍ndra vṛtra̱hanta̍maḥ | ya ā̍da̱diḥ sva1rnṛbhi̱ryaḥ pṛta̍nāsu du̱ṣṭara̍:
यो दु॒ष्टरो॑ विश्ववार श्र॒वाय्यो॒ वाजे॒ष्वस्ति॑ तरु॒ता । स न॑: शविष्ठ॒ सव॒ना व॑सो गहि ग॒मेम॒ गोम॑ति व्र॒जे
॥९॥yo du̱ṣṭaro̍ viśvavāra śra̱vāyyo̱ vāje̱ṣvasti̍ taru̱tā | sa na̍: śaviṣṭha̱ sava̱nā va̍so gahi ga̱mema̱ goma̍ti vra̱je
ग॒व्यो षु णो॒ यथा॑ पु॒राऽश्व॒योत र॑थ॒या । व॒रि॒व॒स्य म॑हामह
॥१०॥ga̱vyo ṣu ṇo̱ yathā̍ pu̱rā'śva̱yota ra̍tha̱yā | va̱ri̱va̱sya ma̍hāmaha
न॒हि ते॑ शूर॒ राध॒सोऽन्तं॑ वि॒न्दामि॑ स॒त्रा । द॒श॒स्या नो॑ मघव॒न्नू चि॑दद्रिवो॒ धियो॒ वाजे॑भिराविथ
॥११॥na̱hi te̍ śūra̱ rādha̱so'nta̍ṃ vi̱ndāmi̍ sa̱trā | da̱śa̱syā no̍ maghava̱nnū ci̍dadrivo̱ dhiyo̱ vāje̍bhirāvitha
य ऋ॒ष्वः श्रा॑व॒यत्स॑खा॒ विश्वेत्स वे॑द॒ जनि॑मा पुरुष्टु॒तः । तं विश्वे॒ मानु॑षा यु॒गेन्द्रं॑ हवन्ते तवि॒षं य॒तस्रु॑चः
॥१२॥ya ṛ̱ṣvaḥ śrā̍va̱yatsa̍khā̱ viśvetsa ve̍da̱ jani̍mā puruṣṭu̱taḥ | taṃ viśve̱ mānu̍ṣā yu̱gendra̍ṃ havante tavi̱ṣaṃ ya̱tasru̍caḥ
स नो॒ वाजे॑ष्ववि॒ता पु॑रू॒वसु॑: पुरस्था॒ता म॒घवा॑ वृत्र॒हा भु॑वत्
॥१३॥sa no̱ vāje̍ṣvavi̱tā pu̍rū̱vasu̍: purasthā̱tā ma̱ghavā̍ vṛtra̱hā bhu̍vat
अ॒भि वो॑ वी॒रमन्ध॑सो॒ मदे॑षु गाय गि॒रा म॒हा विचे॑तसम् । इन्द्रं॒ नाम॒ श्रुत्यं॑ शा॒किनं॒ वचो॒ यथा॑
॥१४॥a̱bhi vo̍ vī̱ramandha̍so̱ made̍ṣu gāya gi̱rā ma̱hā vice̍tasam | indra̱ṃ nāma̱ śrutya̍ṃ śā̱kina̱ṃ vaco̱ yathā̍
द॒दी रेक्ण॑स्त॒न्वे॑ द॒दिर्वसु॑ द॒दिर्वाजे॑षु पुरुहूत वा॒जिन॑म् । नू॒नमथ॑
॥१५॥da̱dī rekṇa̍sta̱nve̍ da̱dirvasu̍ da̱dirvāje̍ṣu puruhūta vā̱jina̍m | nū̱namatha̍
विश्वे॑षामिर॒ज्यन्तं॒ वसू॑नां सास॒ह्वांसं॑ चिद॒स्य वर्प॑सः । कृ॒प॒य॒तो नू॒नमत्यथ॑
॥१६॥viśve̍ṣāmira̱jyanta̱ṃ vasū̍nāṃ sāsa̱hvāṃsa̍ṃ cida̱sya varpa̍saḥ | kṛ̱pa̱ya̱to nū̱namatyatha̍
म॒हः सु वो॒ अर॑मिषे॒ स्तवा॑महे मी॒ळ्हुषे॑ अरंग॒माय॒ जग्म॑ये ।
य॒ज्ञेभि॑र्गी॒र्भिर्वि॒श्वम॑नुषां म॒रुता॑मियक्षसि॒ गाये॑ त्वा॒ नम॑सा गि॒रा
॥१७॥ma̱haḥ su vo̱ ara̍miṣe̱ stavā̍mahe mī̱l̤huṣe̍ araṃga̱māya̱ jagma̍ye |
ya̱jñebhi̍rgī̱rbhirvi̱śvama̍nuṣāṃ ma̱rutā̍miyakṣasi̱ gāye̍ tvā̱ nama̍sā gi̱rā
ये पा॒तय॑न्ते॒ अज्म॑भिर्गिरी॒णां स्नुभि॑रेषाम् । य॒ज्ञं म॑हि॒ष्वणी॑नां सु॒म्नं तु॑वि॒ष्वणी॑नां॒ प्राध्व॒रे
॥१८॥ye pā̱taya̍nte̱ ajma̍bhirgirī̱ṇāṃ snubhi̍reṣām | ya̱jñaṃ ma̍hi̱ṣvaṇī̍nāṃ su̱mnaṃ tu̍vi̱ṣvaṇī̍nā̱ṃ prādhva̱re
प्र॒भ॒ङ्गं दु॑र्मती॒नामिन्द्र॑ शवि॒ष्ठा भ॑र । र॒यिम॒स्मभ्यं॒ युज्यं॑ चोदयन्मते॒ ज्येष्ठं॑ चोदयन्मते
॥१९॥pra̱bha̱ṅgaṃ du̍rmatī̱nāmindra̍ śavi̱ṣṭhā bha̍ra | ra̱yima̱smabhya̱ṃ yujya̍ṃ codayanmate̱ jyeṣṭha̍ṃ codayanmate
सनि॑त॒: सुस॑नित॒रुग्र॒ चित्र॒ चेति॑ष्ठ॒ सूनृ॑त । प्रा॒सहा॑ सम्रा॒ट् सहु॑रिं॒ सह॑न्तं भु॒ज्युं वाजे॑षु॒ पूर्व्य॑म्
॥२०॥sani̍ta̱: susa̍nita̱rugra̱ citra̱ ceti̍ṣṭha̱ sūnṛ̍ta | prā̱sahā̍ samrā̱ṭ sahu̍ri̱ṃ saha̍ntaṃ bhu̱jyuṃ vāje̍ṣu̱ pūrvya̍m
आ स ए॑तु॒ य ईव॒दाँ अदे॑वः पू॒र्तमा॑द॒दे । यथा॑ चि॒द्वशो॑ अ॒श्व्यः पृ॑थु॒श्रव॑सि कानी॒ते॒३ऽस्या व्युष्या॑द॒दे
॥२१॥ā sa e̍tu̱ ya īva̱dām̐ ade̍vaḥ pū̱rtamā̍da̱de | yathā̍ ci̱dvaśo̍ a̱śvyaḥ pṛ̍thu̱śrava̍si kānī̱te̱3'syā vyuṣyā̍da̱de
ष॒ष्टिं स॒हस्राश्व्य॑स्या॒युता॑सन॒मुष्ट्रा॑नां विंश॒तिं श॒ता ।
दश॒ श्यावी॑नां श॒ता दश॒ त्र्य॑रुषीणां॒ दश॒ गवां॑ स॒हस्रा॑
॥२२॥ṣa̱ṣṭiṃ sa̱hasrāśvya̍syā̱yutā̍sana̱muṣṭrā̍nāṃ viṃśa̱tiṃ śa̱tā |
daśa̱ śyāvī̍nāṃ śa̱tā daśa̱ trya̍ruṣīṇā̱ṃ daśa̱ gavā̍ṃ sa̱hasrā̍
दश॑ श्या॒वा ऋ॒धद्र॑यो वी॒तवा॑रास आ॒शव॑: । म॒थ्रा ने॒मिं नि वा॑वृतुः
॥२३॥daśa̍ śyā̱vā ṛ̱dhadra̍yo vī̱tavā̍rāsa ā̱śava̍: | ma̱thrā ne̱miṃ ni vā̍vṛtuḥ
दाना॑सः पृथु॒श्रव॑सः कानी॒तस्य॑ सु॒राध॑सः । रथं॑ हिर॒ण्ययं॒ दद॒न्मंहि॑ष्ठः सू॒रिर॑भू॒द्वर्षि॑ष्ठमकृत॒ श्रव॑:
॥२४॥dānā̍saḥ pṛthu̱śrava̍saḥ kānī̱tasya̍ su̱rādha̍saḥ | ratha̍ṃ hira̱ṇyaya̱ṃ dada̱nmaṃhi̍ṣṭhaḥ sū̱rira̍bhū̱dvarṣi̍ṣṭhamakṛta̱ śrava̍:
आ नो॑ वायो म॒हे तने॑ या॒हि म॒खाय॒ पाज॑से । व॒यं हि ते॑ चकृ॒मा भूरि॑ दा॒वने॑ स॒द्यश्चि॒न्महि॑ दा॒वने॑
॥२५॥ā no̍ vāyo ma̱he tane̍ yā̱hi ma̱khāya̱ pāja̍se | va̱yaṃ hi te̍ cakṛ̱mā bhūri̍ dā̱vane̍ sa̱dyaści̱nmahi̍ dā̱vane̍
यो अश्वे॑भि॒र्वह॑ते॒ वस्त॑ उ॒स्रास्त्रिः स॒प्त स॑प्तती॒नाम् ।
ए॒भिः सोमे॑भिः सोम॒सुद्भि॑: सोमपा दा॒नाय॑ शुक्रपूतपाः
॥२६॥yo aśve̍bhi̱rvaha̍te̱ vasta̍ u̱srāstriḥ sa̱pta sa̍ptatī̱nām |
e̱bhiḥ some̍bhiḥ soma̱sudbhi̍: somapā dā̱nāya̍ śukrapūtapāḥ
यो म॑ इ॒मं चि॑दु॒ त्मनाम॑न्दच्चि॒त्रं दा॒वने॑ । अ॒र॒ट्वे अक्षे॒ नहु॑षे सु॒कृत्व॑नि सु॒कृत्त॑राय सु॒क्रतु॑:
॥२७॥yo ma̍ i̱maṃ ci̍du̱ tmanāma̍ndacci̱traṃ dā̱vane̍ | a̱ra̱ṭve akṣe̱ nahu̍ṣe su̱kṛtva̍ni su̱kṛtta̍rāya su̱kratu̍:
उ॒च॒थ्ये॒३ वपु॑षि॒ यः स्व॒राळु॒त वा॑यो घृत॒स्नाः । अश्वे॑षितं॒ रजे॑षितं॒ शुने॑षितं॒ प्राज्म॒ तदि॒दं नु तत्
॥२८॥u̱ca̱thye̱3 vapu̍ṣi̱ yaḥ sva̱rāl̤u̱ta vā̍yo ghṛta̱snāḥ | aśve̍ṣita̱ṃ raje̍ṣita̱ṃ śune̍ṣita̱ṃ prājma̱ tadi̱daṃ nu tat
अध॑ प्रि॒यमि॑षि॒राय॑ ष॒ष्टिं स॒हस्रा॑सनम् । अश्वा॑ना॒मिन्न वृष्णा॑म्
॥२९॥adha̍ pri̱yami̍ṣi̱rāya̍ ṣa̱ṣṭiṃ sa̱hasrā̍sanam | aśvā̍nā̱minna vṛṣṇā̍m
गावो॒ न यू॒थमुप॑ यन्ति॒ वध्र॑य॒ उप॒ मा य॑न्ति॒ वध्र॑यः
॥३०॥gāvo̱ na yū̱thamupa̍ yanti̱ vadhra̍ya̱ upa̱ mā ya̍nti̱ vadhra̍yaḥ
अध॒ यच्चार॑थे ग॒णे श॒तमुष्ट्राँ॒ अचि॑क्रदत् । अध॒ श्वित्ने॑षु विंश॒तिं श॒ता
॥३१॥adha̱ yaccāra̍the ga̱ṇe śa̱tamuṣṭrā̱m̐ aci̍kradat | adha̱ śvitne̍ṣu viṃśa̱tiṃ śa̱tā
श॒तं दा॒से ब॑ल्बू॒थे विप्र॒स्तरु॑क्ष॒ आ द॑दे । ते ते॑ वायवि॒मे जना॒ मद॒न्तीन्द्र॑गोपा॒ मद॑न्ति दे॒वगो॑पाः
॥३२॥śa̱taṃ dā̱se ba̍lbū̱the vipra̱staru̍kṣa̱ ā da̍de | te te̍ vāyavi̱me janā̱ mada̱ntīndra̍gopā̱ mada̍nti de̱vago̍pāḥ
अध॒ स्या योष॑णा म॒ही प्र॑ती॒ची वश॑म॒श्व्यम् । अधि॑रुक्मा॒ वि नी॑यते
॥३३॥adha̱ syā yoṣa̍ṇā ma̱hī pra̍tī̱cī vaśa̍ma̱śvyam | adhi̍rukmā̱ vi nī̍yate