अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
३० विरूप आङ्गिरस: । अग्नि: । गायत्री ।
स॒मिधा॒ग्निं दु॑वस्यत घृ॒तैर्बो॑धय॒ताति॑थिम् । आस्मि॑न्ह॒व्या जु॑होतन
॥१॥sa̱midhā̱gniṃ du̍vasyata ghṛ̱tairbo̍dhaya̱tāti̍thim | āsmi̍nha̱vyā ju̍hotana
अग्ने॒ स्तोमं॑ जुषस्व मे॒ वर्ध॑स्वा॒नेन॒ मन्म॑ना । प्रति॑ सू॒क्तानि॑ हर्य नः
॥२॥agne̱ stoma̍ṃ juṣasva me̱ vardha̍svā̱nena̱ manma̍nā | prati̍ sū̱ktāni̍ harya naḥ
अ॒ग्निं दू॒तं पु॒रो द॑धे हव्य॒वाह॒मुप॑ ब्रुवे । दे॒वाँ आ सा॑दयादि॒ह
॥३॥a̱gniṃ dū̱taṃ pu̱ro da̍dhe havya̱vāha̱mupa̍ bruve | de̱vām̐ ā sā̍dayādi̱ha
उत्ते॑ बृ॒हन्तो॑ अ॒र्चय॑: समिधा॒नस्य॑ दीदिवः । अग्ने॑ शु॒क्रास॑ ईरते
॥४॥utte̍ bṛ̱hanto̍ a̱rcaya̍: samidhā̱nasya̍ dīdivaḥ | agne̍ śu̱krāsa̍ īrate
उप॑ त्वा जु॒ह्वो॒३ मम॑ घृ॒ताची॑र्यन्तु हर्यत । अग्ने॑ ह॒व्या जु॑षस्व नः
॥५॥upa̍ tvā ju̱hvo̱3 mama̍ ghṛ̱tācī̍ryantu haryata | agne̍ ha̱vyā ju̍ṣasva naḥ
म॒न्द्रं होता॑रमृ॒त्विजं॑ चि॒त्रभा॑नुं वि॒भाव॑सुम् । अ॒ग्निमी॑ळे॒ स उ॑ श्रवत्
॥६॥ma̱ndraṃ hotā̍ramṛ̱tvija̍ṃ ci̱trabhā̍nuṃ vi̱bhāva̍sum | a̱gnimī̍l̤e̱ sa u̍ śravat
प्र॒त्नं होता॑र॒मीड्यं॒ जुष्ट॑म॒ग्निं क॒विक्र॑तुम् । अ॒ध्व॒राणा॑मभि॒श्रिय॑म्
॥७॥pra̱tnaṃ hotā̍ra̱mīḍya̱ṃ juṣṭa̍ma̱gniṃ ka̱vikra̍tum | a̱dhva̱rāṇā̍mabhi̱śriya̍m
जु॒षा॒णो अ॑ङ्गिरस्तमे॒मा ह॒व्यान्या॑नु॒षक् । अग्ने॑ य॒ज्ञं न॑य ऋतु॒था
॥८॥ju̱ṣā̱ṇo a̍ṅgirastame̱mā ha̱vyānyā̍nu̱ṣak | agne̍ ya̱jñaṃ na̍ya ṛtu̱thā
स॒मि॒धा॒न उ॑ सन्त्य॒ शुक्र॑शोच इ॒हा व॑ह । चि॒कि॒त्वान्दैव्यं॒ जन॑म्
॥९॥sa̱mi̱dhā̱na u̍ santya̱ śukra̍śoca i̱hā va̍ha | ci̱ki̱tvāndaivya̱ṃ jana̍m
विप्रं॒ होता॑रम॒द्रुहं॑ धू॒मके॑तुं वि॒भाव॑सुम् । य॒ज्ञानां॑ के॒तुमी॑महे
॥१०॥vipra̱ṃ hotā̍rama̱druha̍ṃ dhū̱make̍tuṃ vi̱bhāva̍sum | ya̱jñānā̍ṃ ke̱tumī̍mahe
अग्ने॒ नि पा॑हि न॒स्त्वं प्रति॑ ष्म देव॒ रीष॑तः । भि॒न्धि द्वेष॑: सहस्कृत
॥११॥agne̱ ni pā̍hi na̱stvaṃ prati̍ ṣma deva̱ rīṣa̍taḥ | bhi̱ndhi dveṣa̍: sahaskṛta
अ॒ग्निः प्र॒त्नेन॒ मन्म॑ना॒ शुम्भा॑नस्त॒न्वं१ स्वाम् । क॒विर्विप्रे॑ण वावृधे
॥१२॥a̱gniḥ pra̱tnena̱ manma̍nā̱ śumbhā̍nasta̱nvaṃ1 svām | ka̱virvipre̍ṇa vāvṛdhe
ऊ॒र्जो नपा॑त॒मा हु॑वे॒ऽग्निं पा॑व॒कशो॑चिषम् । अ॒स्मिन्य॒ज्ञे स्व॑ध्व॒रे
॥१३॥ū̱rjo napā̍ta̱mā hu̍ve̱'gniṃ pā̍va̱kaśo̍ciṣam | a̱sminya̱jñe sva̍dhva̱re
स नो॑ मित्रमह॒स्त्वमग्ने॑ शु॒क्रेण॑ शो॒चिषा॑ । दे॒वैरा स॑त्सि ब॒र्हिषि॑
॥१४॥sa no̍ mitramaha̱stvamagne̍ śu̱kreṇa̍ śo̱ciṣā̍ | de̱vairā sa̍tsi ba̱rhiṣi̍
यो अ॒ग्निं त॒न्वो॒३ दमे॑ दे॒वं मर्त॑: सप॒र्यति॑ । तस्मा॒ इद्दी॑दय॒द्वसु॑
॥१५॥yo a̱gniṃ ta̱nvo̱3 dame̍ de̱vaṃ marta̍: sapa̱ryati̍ | tasmā̱ iddī̍daya̱dvasu̍
अ॒ग्निर्मू॒र्धा दि॒वः क॒कुत्पति॑: पृथि॒व्या अ॒यम् । अ॒पां रेतां॑सि जिन्वति
॥१६॥a̱gnirmū̱rdhā di̱vaḥ ka̱kutpati̍: pṛthi̱vyā a̱yam | a̱pāṃ retā̍ṃsi jinvati
उद॑ग्ने॒ शुच॑य॒स्तव॑ शु॒क्रा भ्राज॑न्त ईरते । तव॒ ज्योतीं॑ष्य॒र्चय॑:
॥१७॥uda̍gne̱ śuca̍ya̱stava̍ śu̱krā bhrāja̍nta īrate | tava̱ jyotī̍ṃṣya̱rcaya̍:
ईशि॑षे॒ वार्य॑स्य॒ हि दा॒त्रस्या॑ग्ने॒ स्व॑र्पतिः । स्तो॒ता स्यां॒ तव॒ शर्म॑णि
॥१८॥īśi̍ṣe̱ vārya̍sya̱ hi dā̱trasyā̍gne̱ sva̍rpatiḥ | sto̱tā syā̱ṃ tava̱ śarma̍ṇi
त्वाम॑ग्ने मनी॒षिण॒स्त्वां हि॑न्वन्ति॒ चित्ति॑भिः । त्वां व॑र्धन्तु नो॒ गिर॑:
॥१९॥tvāma̍gne manī̱ṣiṇa̱stvāṃ hi̍nvanti̱ citti̍bhiḥ | tvāṃ va̍rdhantu no̱ gira̍:
अद॑ब्धस्य स्व॒धाव॑तो दू॒तस्य॒ रेभ॑त॒: सदा॑ । अ॒ग्नेः स॒ख्यं वृ॑णीमहे
॥२०॥ada̍bdhasya sva̱dhāva̍to dū̱tasya̱ rebha̍ta̱: sadā̍ | a̱gneḥ sa̱khyaṃ vṛ̍ṇīmahe
अ॒ग्निः शुचि॑व्रततम॒: शुचि॒र्विप्र॒: शुचि॑: क॒विः । शुची॑ रोचत॒ आहु॑तः
॥२१॥a̱gniḥ śuci̍vratatama̱: śuci̱rvipra̱: śuci̍: ka̱viḥ | śucī̍ rocata̱ āhu̍taḥ
उ॒त त्वा॑ धी॒तयो॒ मम॒ गिरो॑ वर्धन्तु वि॒श्वहा॑ । अग्ने॑ स॒ख्यस्य॑ बोधि नः
॥२२॥u̱ta tvā̍ dhī̱tayo̱ mama̱ giro̍ vardhantu vi̱śvahā̍ | agne̍ sa̱khyasya̍ bodhi naḥ
यद॑ग्ने॒ स्याम॒हं त्वं त्वं वा॑ घा॒ स्या अ॒हम् । स्युष्टे॑ स॒त्या इ॒हाशिष॑:
॥२३॥yada̍gne̱ syāma̱haṃ tvaṃ tvaṃ vā̍ ghā̱ syā a̱ham | syuṣṭe̍ sa̱tyā i̱hāśiṣa̍:
वसु॒र्वसु॑पति॒र्हि क॒मस्य॑ग्ने वि॒भाव॑सुः । स्याम॑ ते सुम॒तावपि॑
॥२४॥vasu̱rvasu̍pati̱rhi ka̱masya̍gne vi̱bhāva̍suḥ | syāma̍ te suma̱tāvapi̍
अग्ने॑ धृ॒तव्र॑ताय ते समु॒द्राये॑व॒ सिन्ध॑वः । गिरो॑ वा॒श्रास॑ ईरते
॥२५॥agne̍ dhṛ̱tavra̍tāya te samu̱drāye̍va̱ sindha̍vaḥ | giro̍ vā̱śrāsa̍ īrate
युवा॑नं वि॒श्पतिं॑ क॒विं वि॒श्वादं॑ पुरु॒वेप॑सम् । अ॒ग्निं शु॑म्भामि॒ मन्म॑भिः
॥२६॥yuvā̍naṃ vi̱śpati̍ṃ ka̱viṃ vi̱śvāda̍ṃ puru̱vepa̍sam | a̱gniṃ śu̍mbhāmi̱ manma̍bhiḥ
य॒ज्ञानां॑ र॒थ्ये॑ व॒यं ति॒ग्मज॑म्भाय वी॒ळवे॑ । स्तोमै॑रिषेमा॒ग्नये॑
॥२७॥ya̱jñānā̍ṃ ra̱thye̍ va̱yaṃ ti̱gmaja̍mbhāya vī̱l̤ave̍ | stomai̍riṣemā̱gnaye̍
अ॒यम॑ग्ने॒ त्वे अपि॑ जरि॒ता भू॑तु सन्त्य । तस्मै॑ पावक मृळय
॥२८॥a̱yama̍gne̱ tve api̍ jari̱tā bhū̍tu santya | tasmai̍ pāvaka mṛl̤aya
धीरो॒ ह्यस्य॑द्म॒सद्विप्रो॒ न जागृ॑वि॒: सदा॑ । अग्ने॑ दी॒दय॑सि॒ द्यवि॑
॥२९॥dhīro̱ hyasya̍dma̱sadvipro̱ na jāgṛ̍vi̱: sadā̍ | agne̍ dī̱daya̍si̱ dyavi̍
पु॒राग्ने॑ दुरि॒तेभ्य॑: पु॒रा मृ॒ध्रेभ्य॑: कवे । प्र ण॒ आयु॑र्वसो तिर
॥३०॥pu̱rāgne̍ duri̱tebhya̍: pu̱rā mṛ̱dhrebhya̍: kave | pra ṇa̱ āyu̍rvaso tira