अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
(४२) १-४० मेघातिथि: –काण्व: , आङ्गिरस: प्रियमेधश्च, ४१-४२ मेघातिथि: –काण्व: । इन्द्र:, ४१ -४२ विभिन्दु:।गायत्री,२८ अनुष्टुप् ।
इ॒दं व॑सो सु॒तमन्ध॒: पिबा॒ सुपू॑र्णमु॒दर॑म् । अना॑भयिन्ररि॒मा ते॑
॥१॥i̱daṃ va̍so su̱tamandha̱: pibā̱ supū̍rṇamu̱dara̍m | anā̍bhayinrari̱mā te̍
नृभि॑र्धू॒तः सु॒तो अश्नै॒रव्यो॒ वारै॒: परि॑पूतः । अश्वो॒ न नि॒क्तो न॒दीषु॑
॥२॥nṛbhi̍rdhū̱taḥ su̱to aśnai̱ravyo̱ vārai̱: pari̍pūtaḥ | aśvo̱ na ni̱kto na̱dīṣu̍
तं ते॒ यवं॒ यथा॒ गोभि॑: स्वा॒दुम॑कर्म श्री॒णन्त॑: । इन्द्र॑ त्वा॒स्मिन्त्स॑ध॒मादे॑
॥३॥taṃ te̱ yava̱ṃ yathā̱ gobhi̍: svā̱duma̍karma śrī̱ṇanta̍: | indra̍ tvā̱smintsa̍dha̱māde̍
इन्द्र॒ इत्सो॑म॒पा एक॒ इन्द्र॑: सुत॒पा वि॒श्वायु॑: । अ॒न्तर्दे॒वान्मर्त्याँ॑श्च
॥४॥indra̱ itso̍ma̱pā eka̱ indra̍: suta̱pā vi̱śvāyu̍: | a̱ntarde̱vānmartyā̍m̐śca
न यं शु॒क्रो न दुरा॑शी॒र्न तृ॒प्रा उ॑रु॒व्यच॑सम् । अ॒प॒स्पृ॒ण्व॒ते सु॒हार्द॑म्
॥५॥na yaṃ śu̱kro na durā̍śī̱rna tṛ̱prā u̍ru̱vyaca̍sam | a̱pa̱spṛ̱ṇva̱te su̱hārda̍m
गोभि॒र्यदी॑म॒न्ये अ॒स्मन्मृ॒गं न व्रा मृ॒गय॑न्ते । अ॒भि॒त्सर॑न्ति धे॒नुभि॑:
॥६॥gobhi̱ryadī̍ma̱nye a̱smanmṛ̱gaṃ na vrā mṛ̱gaya̍nte | a̱bhi̱tsara̍nti dhe̱nubhi̍:
त्रय॒ इन्द्र॑स्य॒ सोमा॑: सु॒तास॑: सन्तु दे॒वस्य॑ । स्वे क्षये॑ सुत॒पाव्न॑:
॥७॥traya̱ indra̍sya̱ somā̍: su̱tāsa̍: santu de̱vasya̍ | sve kṣaye̍ suta̱pāvna̍:
त्रय॒: कोशा॑सः श्चोतन्ति ति॒स्रश्च॒म्व१: सुपू॑र्णाः । स॒मा॒ने अधि॒ भार्म॑न्
॥८॥traya̱: kośā̍saḥ ścotanti ti̱sraśca̱mva1: supū̍rṇāḥ | sa̱mā̱ne adhi̱ bhārma̍n
शुचि॑रसि पुरुनि॒:ष्ठाः क्षी॒रैर्म॑ध्य॒त आशी॑र्तः । द॒ध्ना मन्दि॑ष्ठ॒: शूर॑स्य
॥९॥śuci̍rasi puruni̱:ṣṭhāḥ kṣī̱rairma̍dhya̱ta āśī̍rtaḥ | da̱dhnā mandi̍ṣṭha̱: śūra̍sya
इ॒मे त॑ इन्द्र॒ सोमा॑स्ती॒व्रा अ॒स्मे सु॒तास॑: । शु॒क्रा आ॒शिरं॑ याचन्ते
॥१०॥i̱me ta̍ indra̱ somā̍stī̱vrā a̱sme su̱tāsa̍: | śu̱krā ā̱śira̍ṃ yācante
ताँ आ॒शिरं॑ पुरो॒ळाश॒मिन्द्रे॒मं सोमं॑ श्रीणीहि । रे॒वन्तं॒ हि त्वा॑ शृ॒णोमि॑
॥११॥tām̐ ā̱śira̍ṃ puro̱l̤āśa̱mindre̱maṃ soma̍ṃ śrīṇīhi | re̱vanta̱ṃ hi tvā̍ śṛ̱ṇomi̍
हृ॒त्सु पी॒तासो॑ युध्यन्ते दु॒र्मदा॑सो॒ न सुरा॑याम् । ऊध॒र्न न॒ग्ना ज॑रन्ते
॥१२॥hṛ̱tsu pī̱tāso̍ yudhyante du̱rmadā̍so̱ na surā̍yām | ūdha̱rna na̱gnā ja̍rante
रे॒वाँ इद्रे॒वत॑: स्तो॒ता स्यात्त्वाव॑तो म॒घोन॑: । प्रेदु॑ हरिवः श्रु॒तस्य॑
॥१३॥re̱vām̐ idre̱vata̍: sto̱tā syāttvāva̍to ma̱ghona̍: | predu̍ harivaḥ śru̱tasya̍
उ॒क्थं च॒न श॒स्यमा॑न॒मगो॑र॒रिरा चि॑केत । न गा॑य॒त्रं गी॒यमा॑नं
॥१४॥u̱kthaṃ ca̱na śa̱syamā̍na̱mago̍ra̱rirā ci̍keta | na gā̍ya̱traṃ gī̱yamā̍naṃ
मा न॑ इन्द्र पीय॒त्नवे॒ मा शर्ध॑ते॒ परा॑ दाः । शिक्षा॑ शचीव॒: शची॑भिः
॥१५॥mā na̍ indra pīya̱tnave̱ mā śardha̍te̱ parā̍ dāḥ | śikṣā̍ śacīva̱: śacī̍bhiḥ
व॒यमु॑ त्वा त॒दिद॑र्था॒ इन्द्र॑ त्वा॒यन्त॒: सखा॑यः । कण्वा॑ उ॒क्थेभि॑र्जरन्ते
॥१६॥va̱yamu̍ tvā ta̱dida̍rthā̱ indra̍ tvā̱yanta̱: sakhā̍yaḥ | kaṇvā̍ u̱kthebhi̍rjarante
न घे॑म॒न्यदा प॑पन॒ वज्रि॑न्न॒पसो॒ नवि॑ष्टौ । तवेदु॒ स्तोमं॑ चिकेत
॥१७॥na ghe̍ma̱nyadā pa̍pana̱ vajri̍nna̱paso̱ navi̍ṣṭau | tavedu̱ stoma̍ṃ ciketa
इ॒च्छन्ति॑ दे॒वाः सु॒न्वन्तं॒ न स्वप्ना॑य स्पृहयन्ति । यन्ति॑ प्र॒माद॒मत॑न्द्राः
॥१८॥i̱cchanti̍ de̱vāḥ su̱nvanta̱ṃ na svapnā̍ya spṛhayanti | yanti̍ pra̱māda̱mata̍ndrāḥ
ओ षु प्र या॑हि॒ वाजे॑भि॒र्मा हृ॑णीथा अ॒भ्य१स्मान् । म॒हाँ इ॑व॒ युव॑जानिः
॥१९॥o ṣu pra yā̍hi̱ vāje̍bhi̱rmā hṛ̍ṇīthā a̱bhya1smān | ma̱hām̐ i̍va̱ yuva̍jāniḥ
मो ष्व१द्य दु॒र्हणा॑वान्त्सा॒यं क॑रदा॒रे अ॒स्मत् । अ॒श्री॒र इ॑व॒ जामा॑ता
॥२०॥mo ṣva1dya du̱rhaṇā̍vāntsā̱yaṃ ka̍radā̱re a̱smat | a̱śrī̱ra i̍va̱ jāmā̍tā
वि॒द्मा ह्य॑स्य वी॒रस्य॑ भूरि॒दाव॑रीं सुम॒तिम् । त्रि॒षु जा॒तस्य॒ मनां॑सि
॥२१॥vi̱dmā hya̍sya vī̱rasya̍ bhūri̱dāva̍rīṃ suma̱tim | tri̱ṣu jā̱tasya̱ manā̍ṃsi
आ तू षि॑ञ्च॒ कण्व॑मन्तं॒ न घा॑ विद्म शवसा॒नात् । य॒शस्त॑रं श॒तमू॑तेः
॥२२॥ā tū ṣi̍ñca̱ kaṇva̍manta̱ṃ na ghā̍ vidma śavasā̱nāt | ya̱śasta̍raṃ śa̱tamū̍teḥ
ज्येष्ठे॑न सोत॒रिन्द्रा॑य॒ सोमं॑ वी॒राय॑ श॒क्राय॑ । भरा॒ पिब॒न्नर्या॑य
॥२३॥jyeṣṭhe̍na sota̱rindrā̍ya̱ soma̍ṃ vī̱rāya̍ śa̱krāya̍ | bharā̱ piba̱nnaryā̍ya
यो वेदि॑ष्ठो अव्य॒थिष्वश्वा॑वन्तं जरि॒तृभ्य॑: । वाजं॑ स्तो॒तृभ्यो॒ गोम॑न्तम्
॥२४॥yo vedi̍ṣṭho avya̱thiṣvaśvā̍vantaṃ jari̱tṛbhya̍: | vāja̍ṃ sto̱tṛbhyo̱ goma̍ntam
पन्य॑म्पन्य॒मित्सो॑तार॒ आ धा॑वत॒ मद्या॑य । सोमं॑ वी॒राय॒ शूरा॑य
॥२५॥panya̍mpanya̱mitso̍tāra̱ ā dhā̍vata̱ madyā̍ya | soma̍ṃ vī̱rāya̱ śūrā̍ya
पाता॑ वृत्र॒हा सु॒तमा घा॑ गम॒न्नारे अ॒स्मत् । नि य॑मते श॒तमू॑तिः
॥२६॥pātā̍ vṛtra̱hā su̱tamā ghā̍ gama̱nnāre a̱smat | ni ya̍mate śa̱tamū̍tiḥ
एह हरी॑ ब्रह्म॒युजा॑ श॒ग्मा व॑क्षत॒: सखा॑यम् । गी॒र्भिः श्रु॒तं गिर्व॑णसम्
॥२७॥eha harī̍ brahma̱yujā̍ śa̱gmā va̍kṣata̱: sakhā̍yam | gī̱rbhiḥ śru̱taṃ girva̍ṇasam
स्वा॒दव॒: सोमा॒ आ या॑हि श्री॒ताः सोमा॒ आ या॑हि । शिप्रि॒न्नृषी॑व॒: शची॑वो॒ नायमच्छा॑ सध॒माद॑म्
॥२८॥svā̱dava̱: somā̱ ā yā̍hi śrī̱tāḥ somā̱ ā yā̍hi | śipri̱nnṛṣī̍va̱: śacī̍vo̱ nāyamacchā̍ sadha̱māda̍m
स्तुत॑श्च॒ यास्त्वा॒ वर्ध॑न्ति म॒हे राध॑से नृ॒म्णाय॑ । इन्द्र॑ का॒रिणं॑ वृ॒धन्त॑:
॥२९॥stuta̍śca̱ yāstvā̱ vardha̍nti ma̱he rādha̍se nṛ̱mṇāya̍ | indra̍ kā̱riṇa̍ṃ vṛ̱dhanta̍:
गिर॑श्च॒ यास्ते॑ गिर्वाह उ॒क्था च॒ तुभ्यं॒ तानि॑ । स॒त्रा द॑धि॒रे शवां॑सि
॥३०॥gira̍śca̱ yāste̍ girvāha u̱kthā ca̱ tubhya̱ṃ tāni̍ | sa̱trā da̍dhi̱re śavā̍ṃsi
ए॒वेदे॒ष तु॑विकू॒र्मिर्वाजाँ॒ एको॒ वज्र॑हस्तः । स॒नादमृ॑क्तो दयते
॥३१॥e̱vede̱ṣa tu̍vikū̱rmirvājā̱m̐ eko̱ vajra̍hastaḥ | sa̱nādamṛ̍kto dayate
हन्ता॑ वृ॒त्रं दक्षि॑णे॒नेन्द्र॑: पु॒रू पु॑रुहू॒तः । म॒हान्म॒हीभि॒: शची॑भिः
॥३२॥hantā̍ vṛ̱traṃ dakṣi̍ṇe̱nendra̍: pu̱rū pu̍ruhū̱taḥ | ma̱hānma̱hībhi̱: śacī̍bhiḥ
यस्मि॒न्विश्वा॑श्चर्ष॒णय॑ उ॒त च्यौ॒त्ना ज्रयां॑सि च । अनु॒ घेन्म॒न्दी म॒घोन॑:
॥३३॥yasmi̱nviśvā̍ścarṣa̱ṇaya̍ u̱ta cyau̱tnā jrayā̍ṃsi ca | anu̱ ghenma̱ndī ma̱ghona̍:
ए॒ष ए॒तानि॑ चका॒रेन्द्रो॒ विश्वा॒ योऽति॑ शृ॒ण्वे । वा॒ज॒दावा॑ म॒घोना॑म्
॥३४॥e̱ṣa e̱tāni̍ cakā̱rendro̱ viśvā̱ yo'ti̍ śṛ̱ṇve | vā̱ja̱dāvā̍ ma̱ghonā̍m
प्रभ॑र्ता॒ रथं॑ ग॒व्यन्त॑मपा॒काच्चि॒द्यमव॑ति । इ॒नो वसु॒ स हि वोळ्हा॑
॥३५॥prabha̍rtā̱ ratha̍ṃ ga̱vyanta̍mapā̱kācci̱dyamava̍ti | i̱no vasu̱ sa hi vol̤hā̍
सनि॑ता॒ विप्रो॒ अर्व॑द्भि॒र्हन्ता॑ वृ॒त्रं नृभि॒: शूर॑: । स॒त्यो॑ऽवि॒ता वि॒धन्त॑म्
॥३६॥sani̍tā̱ vipro̱ arva̍dbhi̱rhantā̍ vṛ̱traṃ nṛbhi̱: śūra̍: | sa̱tyo̍'vi̱tā vi̱dhanta̍m
यज॑ध्वैनं प्रियमेधा॒ इन्द्रं॑ स॒त्राचा॒ मन॑सा । यो भूत्सोमै॑: स॒त्यम॑द्वा
॥३७॥yaja̍dhvainaṃ priyamedhā̱ indra̍ṃ sa̱trācā̱ mana̍sā | yo bhūtsomai̍: sa̱tyama̍dvā
गा॒थश्र॑वसं॒ सत्प॑तिं॒ श्रव॑स्कामं पुरु॒त्मान॑म् । कण्वा॑सो गा॒त वा॒जिन॑म्
॥३८॥gā̱thaśra̍vasa̱ṃ satpa̍ti̱ṃ śrava̍skāmaṃ puru̱tmāna̍m | kaṇvā̍so gā̱ta vā̱jina̍m
य ऋ॒ते चि॒द्गास्प॒देभ्यो॒ दात्सखा॒ नृभ्य॒: शची॑वान् । ये अ॑स्मि॒न्काम॒मश्रि॑यन्
॥३९॥ya ṛ̱te ci̱dgāspa̱debhyo̱ dātsakhā̱ nṛbhya̱: śacī̍vān | ye a̍smi̱nkāma̱maśri̍yan
इ॒त्था धीव॑न्तमद्रिवः का॒ण्वं मेध्या॑तिथिम् । मे॒षो भू॒तो॒३ऽभि यन्नय॑:
॥४०॥i̱tthā dhīva̍ntamadrivaḥ kā̱ṇvaṃ medhyā̍tithim | me̱ṣo bhū̱to̱3'bhi yannaya̍:
शिक्षा॑ विभिन्दो अस्मै च॒त्वार्य॒युता॒ दद॑त् । अ॒ष्टा प॒रः स॒हस्रा॑
॥४१॥śikṣā̍ vibhindo asmai ca̱tvārya̱yutā̱ dada̍t | a̱ṣṭā pa̱raḥ sa̱hasrā̍
उ॒त सु त्ये प॑यो॒वृधा॑ मा॒की रण॑स्य न॒प्त्या॑ । ज॒नि॒त्व॒नाय॑ मामहे
॥४२॥u̱ta su tye pa̍yo̱vṛdhā̍ mā̱kī raṇa̍sya na̱ptyā̍ | ja̱ni̱tva̱nāya̍ māmahe