अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
मेध्यातिथि: काण्व: । इन्द्र:, २१ -२४ कौरयाण: पाकस्थामा । प्रगाथ : = ( विषमा बृहती, समा सतोबृहती ), २१ अनुष्टुप् , २२ -२३ गायत्री, २४ बृहती ।
पिबा॑ सु॒तस्य॑ र॒सिनो॒ मत्स्वा॑ न इन्द्र॒ गोम॑तः । आ॒पिर्नो॑ बोधि सध॒माद्यो॑ वृ॒धे॒३ऽस्माँ अ॑वन्तु ते॒ धिय॑:
॥१॥pibā̍ su̱tasya̍ ra̱sino̱ matsvā̍ na indra̱ goma̍taḥ | ā̱pirno̍ bodhi sadha̱mādyo̍ vṛ̱dhe̱3'smām̐ a̍vantu te̱ dhiya̍:
भू॒याम॑ ते सुम॒तौ वा॒जिनो॑ व॒यं मा न॑: स्तर॒भिमा॑तये । अ॒स्माञ्चि॒त्राभि॑रवताद॒भिष्टि॑भि॒रा न॑: सु॒म्नेषु॑ यामय
॥२॥bhū̱yāma̍ te suma̱tau vā̱jino̍ va̱yaṃ mā na̍: stara̱bhimā̍taye | a̱smāñci̱trābhi̍ravatāda̱bhiṣṭi̍bhi̱rā na̍: su̱mneṣu̍ yāmaya
इ॒मा उ॑ त्वा पुरूवसो॒ गिरो॑ वर्धन्तु॒ या मम॑ । पा॒व॒कव॑र्णा॒: शुच॑यो विप॒श्चितो॒ऽभि स्तोमै॑रनूषत
॥३॥i̱mā u̍ tvā purūvaso̱ giro̍ vardhantu̱ yā mama̍ | pā̱va̱kava̍rṇā̱: śuca̍yo vipa̱ścito̱'bhi stomai̍ranūṣata
अ॒यं स॒हस्र॒मृषि॑भि॒: सह॑स्कृतः समु॒द्र इ॑व पप्रथे । स॒त्यः सो अ॑स्य महि॒मा गृ॑णे॒ शवो॑ य॒ज्ञेषु॑ विप्र॒राज्ये॑
॥४॥a̱yaṃ sa̱hasra̱mṛṣi̍bhi̱: saha̍skṛtaḥ samu̱dra i̍va paprathe | sa̱tyaḥ so a̍sya mahi̱mā gṛ̍ṇe̱ śavo̍ ya̱jñeṣu̍ vipra̱rājye̍
इन्द्र॒मिद्दे॒वता॑तय॒ इन्द्रं॑ प्रय॒त्य॑ध्व॒रे । इन्द्रं॑ समी॒के व॒निनो॑ हवामह॒ इन्द्रं॒ धन॑स्य सा॒तये॑
॥५॥indra̱midde̱vatā̍taya̱ indra̍ṃ praya̱tya̍dhva̱re | indra̍ṃ samī̱ke va̱nino̍ havāmaha̱ indra̱ṃ dhana̍sya sā̱taye̍
इन्द्रो॑ म॒ह्ना रोद॑सी पप्रथ॒च्छव॒ इन्द्र॒: सूर्य॑मरोचयत् । इन्द्रे॑ ह॒ विश्वा॒ भुव॑नानि येमिर॒ इन्द्रे॑ सुवा॒नास॒ इन्द॑वः
॥६॥indro̍ ma̱hnā roda̍sī papratha̱cchava̱ indra̱: sūrya̍marocayat | indre̍ ha̱ viśvā̱ bhuva̍nāni yemira̱ indre̍ suvā̱nāsa̱ inda̍vaḥ
अ॒भि त्वा॑ पू॒र्वपी॑तय॒ इन्द्र॒ स्तोमे॑भिरा॒यव॑: । स॒मी॒ची॒नास॑ ऋ॒भव॒: सम॑स्वरन्रु॒द्रा गृ॑णन्त॒ पूर्व्य॑म्
॥७॥a̱bhi tvā̍ pū̱rvapī̍taya̱ indra̱ stome̍bhirā̱yava̍: | sa̱mī̱cī̱nāsa̍ ṛ̱bhava̱: sama̍svaranru̱drā gṛ̍ṇanta̱ pūrvya̍m
अ॒स्येदिन्द्रो॑ वावृधे॒ वृष्ण्यं॒ शवो॒ मदे॑ सु॒तस्य॒ विष्ण॑वि । अ॒द्या तम॑स्य महि॒मान॑मा॒यवोऽनु॑ ष्टुवन्ति पू॒र्वथा॑
॥८॥a̱syedindro̍ vāvṛdhe̱ vṛṣṇya̱ṃ śavo̱ made̍ su̱tasya̱ viṣṇa̍vi | a̱dyā tama̍sya mahi̱māna̍mā̱yavo'nu̍ ṣṭuvanti pū̱rvathā̍
तत्त्वा॑ यामि सु॒वीर्यं॒ तद्ब्रह्म॑ पू॒र्वचि॑त्तये । येना॒ यति॑भ्यो॒ भृग॑वे॒ धने॑ हि॒ते येन॒ प्रस्क॑ण्व॒मावि॑थ
॥९॥tattvā̍ yāmi su̱vīrya̱ṃ tadbrahma̍ pū̱rvaci̍ttaye | yenā̱ yati̍bhyo̱ bhṛga̍ve̱ dhane̍ hi̱te yena̱ praska̍ṇva̱māvi̍tha
येना॑ समु॒द्रमसृ॑जो म॒हीर॒पस्तदि॑न्द्र॒ वृष्णि॑ ते॒ शव॑: । स॒द्यः सो अ॑स्य महि॒मा न सं॒नशे॒ यं क्षो॒णीर॑नुचक्र॒दे
॥१०॥yenā̍ samu̱dramasṛ̍jo ma̱hīra̱pastadi̍ndra̱ vṛṣṇi̍ te̱ śava̍: | sa̱dyaḥ so a̍sya mahi̱mā na sa̱ṃnaśe̱ yaṃ kṣo̱ṇīra̍nucakra̱de
श॒ग्धी न॑ इन्द्र॒ यत्त्वा॑ र॒यिं यामि॑ सु॒वीर्य॑म् । श॒ग्धि वाजा॑य प्रथ॒मं सिषा॑सते श॒ग्धि स्तोमा॑य पूर्व्य
॥११॥śa̱gdhī na̍ indra̱ yattvā̍ ra̱yiṃ yāmi̍ su̱vīrya̍m | śa̱gdhi vājā̍ya pratha̱maṃ siṣā̍sate śa̱gdhi stomā̍ya pūrvya
श॒ग्धी नो॑ अ॒स्य यद्ध॑ पौ॒रमावि॑थ॒ धिय॑ इन्द्र॒ सिषा॑सतः ।
श॒ग्धि यथा॒ रुश॑मं॒ श्याव॑कं॒ कृप॒मिन्द्र॒ प्राव॒: स्व॑र्णरम्
॥१२॥śa̱gdhī no̍ a̱sya yaddha̍ pau̱ramāvi̍tha̱ dhiya̍ indra̱ siṣā̍sataḥ |
śa̱gdhi yathā̱ ruśa̍ma̱ṃ śyāva̍ka̱ṃ kṛpa̱mindra̱ prāva̱: sva̍rṇaram
कन्नव्यो॑ अत॒सीनां॑ तु॒रो गृ॑णीत॒ मर्त्य॑: । न॒ही न्व॑स्य महि॒मान॑मिन्द्रि॒यं स्व॑र्गृ॒णन्त॑ आन॒शुः
॥१३॥kannavyo̍ ata̱sīnā̍ṃ tu̱ro gṛ̍ṇīta̱ martya̍: | na̱hī nva̍sya mahi̱māna̍mindri̱yaṃ sva̍rgṛ̱ṇanta̍ āna̱śuḥ
कदु॑ स्तु॒वन्त॑ ऋतयन्त दे॒वत॒ ऋषि॒: को विप्र॑ ओहते ।
क॒दा हवं॑ मघवन्निन्द्र सुन्व॒तः कदु॑ स्तुव॒त आ ग॑मः
॥१४॥kadu̍ stu̱vanta̍ ṛtayanta de̱vata̱ ṛṣi̱: ko vipra̍ ohate |
ka̱dā hava̍ṃ maghavannindra sunva̱taḥ kadu̍ stuva̱ta ā ga̍maḥ
उदु॒ त्ये मधु॑मत्तमा॒ गिर॒: स्तोमा॑स ईरते । स॒त्रा॒जितो॑ धन॒सा अक्षि॑तोतयो वाज॒यन्तो॒ रथा॑ इव
॥१५॥udu̱ tye madhu̍mattamā̱ gira̱: stomā̍sa īrate | sa̱trā̱jito̍ dhana̱sā akṣi̍totayo vāja̱yanto̱ rathā̍ iva
कण्वा॑ इव॒ भृग॑व॒: सूर्या॑ इव॒ विश्व॒मिद्धी॒तमा॑नशुः । इन्द्रं॒ स्तोमे॑भिर्म॒हय॑न्त आ॒यव॑: प्रि॒यमे॑धासो अस्वरन्
॥१६॥kaṇvā̍ iva̱ bhṛga̍va̱: sūryā̍ iva̱ viśva̱middhī̱tamā̍naśuḥ | indra̱ṃ stome̍bhirma̱haya̍nta ā̱yava̍: pri̱yame̍dhāso asvaran
यु॒क्ष्वा हि वृ॑त्रहन्तम॒ हरी॑ इन्द्र परा॒वत॑: । अ॒र्वा॒ची॒नो म॑घव॒न्त्सोम॑पीतय उ॒ग्र ऋ॒ष्वेभि॒रा ग॑हि
॥१७॥yu̱kṣvā hi vṛ̍trahantama̱ harī̍ indra parā̱vata̍: | a̱rvā̱cī̱no ma̍ghava̱ntsoma̍pītaya u̱gra ṛ̱ṣvebhi̱rā ga̍hi
इ॒मे हि ते॑ का॒रवो॑ वाव॒शुर्धि॒या विप्रा॑सो मे॒धसा॑तये । स त्वं नो॑ मघवन्निन्द्र गिर्वणो वे॒नो न शृ॑णुधी॒ हव॑म्
॥१८॥i̱me hi te̍ kā̱ravo̍ vāva̱śurdhi̱yā viprā̍so me̱dhasā̍taye | sa tvaṃ no̍ maghavannindra girvaṇo ve̱no na śṛ̍ṇudhī̱ hava̍m
निरि॑न्द्र बृह॒तीभ्यो॑ वृ॒त्रं धनु॑भ्यो अस्फुरः । निरर्बु॑दस्य॒ मृग॑यस्य मा॒यिनो॒ निः पर्व॑तस्य॒ गा आ॑जः
॥१९॥niri̍ndra bṛha̱tībhyo̍ vṛ̱traṃ dhanu̍bhyo asphuraḥ | nirarbu̍dasya̱ mṛga̍yasya mā̱yino̱ niḥ parva̍tasya̱ gā ā̍jaḥ
निर॒ग्नयो॑ रुरुचु॒र्निरु॒ सूर्यो॒ निः सोम॑ इन्द्रि॒यो रस॑: । निर॒न्तरि॑क्षादधमो म॒हामहिं॑ कृ॒षे तदि॑न्द्र॒ पौंस्य॑म्
॥२०॥nira̱gnayo̍ rurucu̱rniru̱ sūryo̱ niḥ soma̍ indri̱yo rasa̍: | nira̱ntari̍kṣādadhamo ma̱hāmahi̍ṃ kṛ̱ṣe tadi̍ndra̱ pauṃsya̍m
यं मे॒ दुरिन्द्रो॑ म॒रुत॒: पाक॑स्थामा॒ कौर॑याणः । विश्वे॑षां॒ त्मना॒ शोभि॑ष्ठ॒मुपे॑व दि॒वि धाव॑मानम्
॥२१॥yaṃ me̱ durindro̍ ma̱ruta̱: pāka̍sthāmā̱ kaura̍yāṇaḥ | viśve̍ṣā̱ṃ tmanā̱ śobhi̍ṣṭha̱mupe̍va di̱vi dhāva̍mānam
रोहि॑तं मे॒ पाक॑स्थामा सु॒धुरं॑ कक्ष्य॒प्राम् । अदा॑द्रा॒यो वि॒बोध॑नम्
॥२२॥rohi̍taṃ me̱ pāka̍sthāmā su̱dhura̍ṃ kakṣya̱prām | adā̍drā̱yo vi̱bodha̍nam
यस्मा॑ अ॒न्ये दश॒ प्रति॒ धुरं॒ वह॑न्ति॒ वह्न॑यः । अस्तं॒ वयो॒ न तुग्र्य॑म्
॥२३॥yasmā̍ a̱nye daśa̱ prati̱ dhura̱ṃ vaha̍nti̱ vahna̍yaḥ | asta̱ṃ vayo̱ na tugrya̍m
आ॒त्मा पि॒तुस्त॒नूर्वास॑ ओजो॒दा अ॒भ्यञ्ज॑नम् ।
तु॒रीय॒मिद्रोहि॑तस्य॒ पाक॑स्थामानं भो॒जं दा॒तार॑मब्रवम्
॥२४॥ā̱tmā pi̱tusta̱nūrvāsa̍ ojo̱dā a̱bhyañja̍nam |
tu̱rīya̱midrohi̍tasya̱ pāka̍sthāmānaṃ bho̱jaṃ dā̱tāra̍mabravam