अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
३७ सोभरि: काण्व:।अग्नि :,३४-३५ आदित्या:; ३६-३७ त्रसदस्यु: पौरुकुत्स्य:। १-२६ प्रगाथ:= ( विषमा ककुप् , समा सतोबृहती ) , २७ द्विपदा विराट् , २८-३३ प्रगाथ: = ( समा ककुप् , विषमा सतोबृहती ), ३४ उष्णिक्,३५ सतोबृहती , ३६ ककुप् ; ३७ पंक्ति : ।
तं गू॑र्धया॒ स्व॑र्णरं दे॒वासो॑ दे॒वम॑र॒तिं द॑धन्विरे । दे॒व॒त्रा ह॒व्यमोहि॑रे
॥१॥taṃ gū̍rdhayā̱ sva̍rṇaraṃ de̱vāso̍ de̱vama̍ra̱tiṃ da̍dhanvire | de̱va̱trā ha̱vyamohi̍re
विभू॑तरातिं विप्र चि॒त्रशो॑चिषम॒ग्निमी॑ळिष्व य॒न्तुर॑म् । अ॒स्य मेध॑स्य सो॒म्यस्य॑ सोभरे॒ प्रेम॑ध्व॒राय॒ पूर्व्य॑म्
॥२॥vibhū̍tarātiṃ vipra ci̱traśo̍ciṣama̱gnimī̍l̤iṣva ya̱ntura̍m | a̱sya medha̍sya so̱myasya̍ sobhare̱ prema̍dhva̱rāya̱ pūrvya̍m
यजि॑ष्ठं त्वा ववृमहे दे॒वं दे॑व॒त्रा होता॑र॒मम॑र्त्यम् । अ॒स्य य॒ज्ञस्य॑ सु॒क्रतु॑म्
॥३॥yaji̍ṣṭhaṃ tvā vavṛmahe de̱vaṃ de̍va̱trā hotā̍ra̱mama̍rtyam | a̱sya ya̱jñasya̍ su̱kratu̍m
ऊ॒र्जो नपा॑तं सु॒भगं॑ सु॒दीदि॑तिम॒ग्निं श्रेष्ठ॑शोचिषम् । स नो॑ मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्य॒ सो अ॒पामा सु॒म्नं य॑क्षते दि॒वि
॥४॥ū̱rjo napā̍taṃ su̱bhaga̍ṃ su̱dīdi̍tima̱gniṃ śreṣṭha̍śociṣam | sa no̍ mi̱trasya̱ varu̍ṇasya̱ so a̱pāmā su̱mnaṃ ya̍kṣate di̱vi
यः स॒मिधा॒ य आहु॑ती॒ यो वेदे॑न द॒दाश॒ मर्तो॑ अ॒ग्नये॑ । यो नम॑सा स्वध्व॒रः
॥५॥yaḥ sa̱midhā̱ ya āhu̍tī̱ yo vede̍na da̱dāśa̱ marto̍ a̱gnaye̍ | yo nama̍sā svadhva̱raḥ
तस्येदर्व॑न्तो रंहयन्त आ॒शव॒स्तस्य॑ द्यु॒म्नित॑मं॒ यश॑: । न तमंहो॑ दे॒वकृ॑तं॒ कुत॑श्च॒न न मर्त्य॑कृतं नशत्
॥६॥tasyedarva̍nto raṃhayanta ā̱śava̱stasya̍ dyu̱mnita̍ma̱ṃ yaśa̍: | na tamaṃho̍ de̱vakṛ̍ta̱ṃ kuta̍śca̱na na martya̍kṛtaṃ naśat
स्व॒ग्नयो॑ वो अ॒ग्निभि॒: स्याम॑ सूनो सहस ऊर्जां पते । सु॒वीर॒स्त्वम॑स्म॒युः
॥७॥sva̱gnayo̍ vo a̱gnibhi̱: syāma̍ sūno sahasa ūrjāṃ pate | su̱vīra̱stvama̍sma̱yuḥ
प्र॒शंस॑मानो॒ अति॑थि॒र्न मि॒त्रियो॒ऽग्नी रथो॒ न वेद्य॑: । त्वे क्षेमा॑सो॒ अपि॑ सन्ति सा॒धव॒स्त्वं राजा॑ रयी॒णाम्
॥८॥pra̱śaṃsa̍māno̱ ati̍thi̱rna mi̱triyo̱'gnī ratho̱ na vedya̍: | tve kṣemā̍so̱ api̍ santi sā̱dhava̱stvaṃ rājā̍ rayī̱ṇām
सो अ॒द्धा दा॒श्व॑ध्व॒रोऽग्ने॒ मर्त॑: सुभग॒ स प्र॒शंस्य॑: । स धी॒भिर॑स्तु॒ सनि॑ता
॥९॥so a̱ddhā dā̱śva̍dhva̱ro'gne̱ marta̍: subhaga̱ sa pra̱śaṃsya̍: | sa dhī̱bhira̍stu̱ sani̍tā
यस्य॒ त्वमू॒र्ध्वो अ॑ध्व॒राय॒ तिष्ठ॑सि क्ष॒यद्वी॑र॒: स सा॑धते ।
सो अर्व॑द्भि॒: सनि॑ता॒ स वि॑प॒न्युभि॒: स शूरै॒: सनि॑ता कृ॒तम्
॥१०॥yasya̱ tvamū̱rdhvo a̍dhva̱rāya̱ tiṣṭha̍si kṣa̱yadvī̍ra̱: sa sā̍dhate |
so arva̍dbhi̱: sani̍tā̱ sa vi̍pa̱nyubhi̱: sa śūrai̱: sani̍tā kṛ̱tam
यस्या॒ग्निर्वपु॑र्गृ॒हे स्तोमं॒ चनो॒ दधी॑त वि॒श्ववा॑र्यः । ह॒व्या वा॒ वेवि॑ष॒द्विष॑:
॥११॥yasyā̱gnirvapu̍rgṛ̱he stoma̱ṃ cano̱ dadhī̍ta vi̱śvavā̍ryaḥ | ha̱vyā vā̱ vevi̍ṣa̱dviṣa̍:
विप्र॑स्य वा स्तुव॒तः स॑हसो यहो म॒क्षूत॑मस्य रा॒तिषु॑ । अ॒वोदे॑वमु॒परि॑मर्त्यं कृधि॒ वसो॑ विवि॒दुषो॒ वच॑:
॥१२॥vipra̍sya vā stuva̱taḥ sa̍haso yaho ma̱kṣūta̍masya rā̱tiṣu̍ | a̱vode̍vamu̱pari̍martyaṃ kṛdhi̱ vaso̍ vivi̱duṣo̱ vaca̍:
यो अ॒ग्निं ह॒व्यदा॑तिभि॒र्नमो॑भिर्वा सु॒दक्ष॑मा॒विवा॑सति । गि॒रा वा॑जि॒रशो॑चिषम्
॥१३॥yo a̱gniṃ ha̱vyadā̍tibhi̱rnamo̍bhirvā su̱dakṣa̍mā̱vivā̍sati | gi̱rā vā̍ji̱raśo̍ciṣam
स॒मिधा॒ यो निशि॑ती॒ दाश॒ददि॑तिं॒ धाम॑भिरस्य॒ मर्त्य॑: ।
विश्वेत्स धी॒भिः सु॒भगो॒ जनाँ॒ अति॑ द्यु॒म्नैरु॒द्न इ॑व तारिषत्
॥१४॥sa̱midhā̱ yo niśi̍tī̱ dāśa̱dadi̍ti̱ṃ dhāma̍bhirasya̱ martya̍: |
viśvetsa dhī̱bhiḥ su̱bhago̱ janā̱m̐ ati̍ dyu̱mnairu̱dna i̍va tāriṣat
तद॑ग्ने द्यु॒म्नमा भ॑र॒ यत्सा॒सह॒त्सद॑ने॒ कं चि॑द॒त्रिण॑म् । म॒न्युं जन॑स्य दू॒ढ्य॑:
॥१५॥tada̍gne dyu̱mnamā bha̍ra̱ yatsā̱saha̱tsada̍ne̱ kaṃ ci̍da̱triṇa̍m | ma̱nyuṃ jana̍sya dū̱ḍhya̍:
येन॒ चष्टे॒ वरु॑णो मि॒त्रो अ॑र्य॒मा येन॒ नास॑त्या॒ भग॑: । व॒यं तत्ते॒ शव॑सा गातु॒वित्त॑मा॒ इन्द्र॑त्वोता विधेमहि
॥१६॥yena̱ caṣṭe̱ varu̍ṇo mi̱tro a̍rya̱mā yena̱ nāsa̍tyā̱ bhaga̍: | va̱yaṃ tatte̱ śava̍sā gātu̱vitta̍mā̱ indra̍tvotā vidhemahi
ते घेद॑ग्ने स्वा॒ध्यो॒३ ये त्वा॑ विप्र निदधि॒रे नृ॒चक्ष॑सम् । विप्रा॑सो देव सु॒क्रतु॑म्
॥१७॥te gheda̍gne svā̱dhyo̱3 ye tvā̍ vipra nidadhi̱re nṛ̱cakṣa̍sam | viprā̍so deva su̱kratu̍m
त इद्वेदिं॑ सुभग॒ त आहु॑तिं॒ ते सोतुं॑ चक्रिरे दि॒वि । त इद्वाजे॑भिर्जिग्युर्म॒हद्धनं॒ ये त्वे कामं॑ न्येरि॒रे
॥१८॥ta idvedi̍ṃ subhaga̱ ta āhu̍ti̱ṃ te sotu̍ṃ cakrire di̱vi | ta idvāje̍bhirjigyurma̱haddhana̱ṃ ye tve kāma̍ṃ nyeri̱re
भ॒द्रो नो॑ अ॒ग्निराहु॑तो भ॒द्रा रा॒तिः सु॑भग भ॒द्रो अ॑ध्व॒रः । भ॒द्रा उ॒त प्रश॑स्तयः
॥१९॥bha̱dro no̍ a̱gnirāhu̍to bha̱drā rā̱tiḥ su̍bhaga bha̱dro a̍dhva̱raḥ | bha̱drā u̱ta praśa̍stayaḥ
भ॒द्रं मन॑: कृणुष्व वृत्र॒तूर्ये॒ येना॑ स॒मत्सु॑ सा॒सह॑: । अव॑ स्थि॒रा त॑नुहि॒ भूरि॒ शर्ध॑तां व॒नेमा॑ ते अ॒भिष्टि॑भिः
॥२०॥bha̱draṃ mana̍: kṛṇuṣva vṛtra̱tūrye̱ yenā̍ sa̱matsu̍ sā̱saha̍: | ava̍ sthi̱rā ta̍nuhi̱ bhūri̱ śardha̍tāṃ va̱nemā̍ te a̱bhiṣṭi̍bhiḥ
ईळे॑ गि॒रा मनु॑र्हितं॒ यं दे॒वा दू॒तम॑र॒तिं न्ये॑रि॒रे । यजि॑ष्ठं हव्य॒वाह॑नम्
॥२१॥īl̤e̍ gi̱rā manu̍rhita̱ṃ yaṃ de̱vā dū̱tama̍ra̱tiṃ nye̍ri̱re | yaji̍ṣṭhaṃ havya̱vāha̍nam
ति॒ग्मज॑म्भाय॒ तरु॑णाय॒ राज॑ते॒ प्रयो॑ गायस्य॒ग्नये॑ । यः पिं॒शते॑ सू॒नृता॑भिः सु॒वीर्य॑म॒ग्निर्घृ॒तेभि॒राहु॑तः
॥२२॥ti̱gmaja̍mbhāya̱ taru̍ṇāya̱ rāja̍te̱ prayo̍ gāyasya̱gnaye̍ | yaḥ pi̱ṃśate̍ sū̱nṛtā̍bhiḥ su̱vīrya̍ma̱gnirghṛ̱tebhi̱rāhu̍taḥ
यदी॑ घृ॒तेभि॒राहु॑तो॒ वाशी॑म॒ग्निर्भर॑त॒ उच्चाव॑ च । असु॑र इव नि॒र्णिज॑म्
॥२३॥yadī̍ ghṛ̱tebhi̱rāhu̍to̱ vāśī̍ma̱gnirbhara̍ta̱ uccāva̍ ca | asu̍ra iva ni̱rṇija̍m
यो ह॒व्यान्यैर॑यता॒ मनु॑र्हितो दे॒व आ॒सा सु॑ग॒न्धिना॑ । विवा॑सते॒ वार्या॑णि स्वध्व॒रो होता॑ दे॒वो अम॑र्त्यः
॥२४॥yo ha̱vyānyaira̍yatā̱ manu̍rhito de̱va ā̱sā su̍ga̱ndhinā̍ | vivā̍sate̱ vāryā̍ṇi svadhva̱ro hotā̍ de̱vo ama̍rtyaḥ
यद॑ग्ने॒ मर्त्य॒स्त्वं स्याम॒हं मि॑त्रमहो॒ अम॑र्त्यः । सह॑सः सूनवाहुत
॥२५॥yada̍gne̱ martya̱stvaṃ syāma̱haṃ mi̍tramaho̱ ama̍rtyaḥ | saha̍saḥ sūnavāhuta
न त्वा॑ रासीया॒भिश॑स्तये वसो॒ न पा॑प॒त्वाय॑ सन्त्य । न मे॑ स्तो॒ताम॑ती॒वा न दुर्हि॑त॒: स्याद॑ग्ने॒ न पा॒पया॑
॥२६॥na tvā̍ rāsīyā̱bhiśa̍staye vaso̱ na pā̍pa̱tvāya̍ santya | na me̍ sto̱tāma̍tī̱vā na durhi̍ta̱: syāda̍gne̱ na pā̱payā̍
पि॒तुर्न पु॒त्रः सुभृ॑तो दुरो॒ण आ दे॒वाँ ए॑तु॒ प्र णो॑ ह॒विः
॥२७॥pi̱turna pu̱traḥ subhṛ̍to duro̱ṇa ā de̱vām̐ e̍tu̱ pra ṇo̍ ha̱viḥ
तवा॒हम॑ग्न ऊ॒तिभि॒र्नेदि॑ष्ठाभिः सचेय॒ जोष॒मा व॑सो । सदा॑ दे॒वस्य॒ मर्त्य॑:
॥२८॥tavā̱hama̍gna ū̱tibhi̱rnedi̍ṣṭhābhiḥ saceya̱ joṣa̱mā va̍so | sadā̍ de̱vasya̱ martya̍:
तव॒ क्रत्वा॑ सनेयं॒ तव॑ रा॒तिभि॒रग्ने॒ तव॒ प्रश॑स्तिभिः । त्वामिदा॑हु॒: प्रम॑तिं वसो॒ ममाऽग्ने॒ हर्ष॑स्व॒ दात॑वे
॥२९॥tava̱ kratvā̍ saneya̱ṃ tava̍ rā̱tibhi̱ragne̱ tava̱ praśa̍stibhiḥ | tvāmidā̍hu̱: prama̍tiṃ vaso̱ mamā'gne̱ harṣa̍sva̱ dāta̍ve
प्र सो अ॑ग्ने॒ तवो॒तिभि॑: सु॒वीरा॑भिस्तिरते॒ वाज॑भर्मभिः । यस्य॒ त्वं स॒ख्यमा॒वर॑:
॥३०॥pra so a̍gne̱ tavo̱tibhi̍: su̱vīrā̍bhistirate̱ vāja̍bharmabhiḥ | yasya̱ tvaṃ sa̱khyamā̱vara̍:
तव॑ द्र॒प्सो नील॑वान्वा॒श ऋ॒त्विय॒ इन्धा॑नः सिष्ण॒वा द॑दे ।
त्वं म॑ही॒नामु॒षसा॑मसि प्रि॒यः क्ष॒पो वस्तु॑षु राजसि
॥३१॥tava̍ dra̱pso nīla̍vānvā̱śa ṛ̱tviya̱ indhā̍naḥ siṣṇa̱vā da̍de |
tvaṃ ma̍hī̱nāmu̱ṣasā̍masi pri̱yaḥ kṣa̱po vastu̍ṣu rājasi
तमाग॑न्म॒ सोभ॑रयः स॒हस्र॑मुष्कं स्वभि॒ष्टिमव॑से । स॒म्राजं॒ त्रास॑दस्यवम्
॥३२॥tamāga̍nma̱ sobha̍rayaḥ sa̱hasra̍muṣkaṃ svabhi̱ṣṭimava̍se | sa̱mrāja̱ṃ trāsa̍dasyavam
यस्य॑ ते अग्ने अ॒न्ये अ॒ग्नय॑ उप॒क्षितो॑ व॒या इ॑व । विपो॒ न द्यु॒म्ना नि यु॑वे॒ जना॑नां॒ तव॑ क्ष॒त्राणि॑ व॒र्धय॑न्
॥३३॥yasya̍ te agne a̱nye a̱gnaya̍ upa̱kṣito̍ va̱yā i̍va | vipo̱ na dyu̱mnā ni yu̍ve̱ janā̍nā̱ṃ tava̍ kṣa̱trāṇi̍ va̱rdhaya̍n
यमा॑दित्यासो अद्रुहः पा॒रं नय॑थ॒ मर्त्य॑म् । म॒घोनां॒ विश्वे॑षां सुदानवः
॥३४॥yamā̍dityāso adruhaḥ pā̱raṃ naya̍tha̱ martya̍m | ma̱ghonā̱ṃ viśve̍ṣāṃ sudānavaḥ
यू॒यं रा॑जान॒: कं चि॑च्चर्षणीसह॒: क्षय॑न्तं॒ मानु॑षाँ॒ अनु॑ । व॒यं ते वो॒ वरु॑ण॒ मित्रार्य॑म॒न्त्स्यामेदृ॒तस्य॑ र॒थ्य॑:
॥३५॥yū̱yaṃ rā̍jāna̱: kaṃ ci̍ccarṣaṇīsaha̱: kṣaya̍nta̱ṃ mānu̍ṣā̱m̐ anu̍ | va̱yaṃ te vo̱ varu̍ṇa̱ mitrārya̍ma̱ntsyāmedṛ̱tasya̍ ra̱thya̍:
अदा॑न्मे पौरुकु॒त्स्यः प॑ञ्चा॒शतं॑ त्र॒सद॑स्युर्व॒धूना॑म् । मंहि॑ष्ठो अ॒र्यः सत्प॑तिः
॥३६॥adā̍nme pauruku̱tsyaḥ pa̍ñcā̱śata̍ṃ tra̱sada̍syurva̱dhūnā̍m | maṃhi̍ṣṭho a̱ryaḥ satpa̍tiḥ
उ॒त मे॑ प्र॒यियो॑र्व॒यियो॑: सु॒वास्त्वा॒ अधि॒ तुग्व॑नि । ति॒सॄ॒णां स॑प्तती॒नां श्या॒वः प्र॑णे॒ता भु॑व॒द्वसु॒र्दिया॑नां॒ पति॑:
॥३७॥u̱ta me̍ pra̱yiyo̍rva̱yiyo̍: su̱vāstvā̱ adhi̱ tugva̍ni | ti̱sṝ̱ṇāṃ sa̍ptatī̱nāṃ śyā̱vaḥ pra̍ṇe̱tā bhu̍va̱dvasu̱rdiyā̍nā̱ṃ pati̍: