अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
४२ त्रिशोक: काण्व:। इन्द्र:; १ अग्नीन्द्रौ ।गायत्री ।
आ घा॒ ये अ॒ग्निमि॑न्ध॒ते स्तृ॒णन्ति॑ ब॒र्हिरा॑नु॒षक् । येषा॒मिन्द्रो॒ युवा॒ सखा॑
॥१॥ā ghā̱ ye a̱gnimi̍ndha̱te stṛ̱ṇanti̍ ba̱rhirā̍nu̱ṣak | yeṣā̱mindro̱ yuvā̱ sakhā̍
बृ॒हन्निदि॒ध्म ए॑षां॒ भूरि॑ श॒स्तं पृ॒थुः स्वरु॑: । येषा॒मिन्द्रो॒ युवा॒ सखा॑
॥२॥bṛ̱hannidi̱dhma e̍ṣā̱ṃ bhūri̍ śa̱staṃ pṛ̱thuḥ svaru̍: | yeṣā̱mindro̱ yuvā̱ sakhā̍
अयु॑द्ध॒ इद्यु॒धा वृतं॒ शूर॒ आज॑ति॒ सत्व॑भिः । येषा॒मिन्द्रो॒ युवा॒ सखा॑
॥३॥ayu̍ddha̱ idyu̱dhā vṛta̱ṃ śūra̱ āja̍ti̱ satva̍bhiḥ | yeṣā̱mindro̱ yuvā̱ sakhā̍
आ बु॒न्दं वृ॑त्र॒हा द॑दे जा॒तः पृ॑च्छ॒द्वि मा॒तर॑म् । क उ॒ग्राः के ह॑ शृण्विरे
॥४॥ā bu̱ndaṃ vṛ̍tra̱hā da̍de jā̱taḥ pṛ̍ccha̱dvi mā̱tara̍m | ka u̱grāḥ ke ha̍ śṛṇvire
प्रति॑ त्वा शव॒सी व॑दद्गि॒रावप्सो॒ न यो॑धिषत् । यस्ते॑ शत्रु॒त्वमा॑च॒के
॥५॥prati̍ tvā śava̱sī va̍dadgi̱rāvapso̱ na yo̍dhiṣat | yaste̍ śatru̱tvamā̍ca̱ke
उ॒त त्वं म॑घवञ्छृणु॒ यस्ते॒ वष्टि॑ व॒वक्षि॒ तत् । यद्वी॒ळया॑सि वी॒ळु तत्
॥६॥u̱ta tvaṃ ma̍ghavañchṛṇu̱ yaste̱ vaṣṭi̍ va̱vakṣi̱ tat | yadvī̱l̤ayā̍si vī̱l̤u tat
यदा॒जिं यात्या॑जि॒कृदिन्द्र॑: स्वश्व॒युरुप॑ । र॒थीत॑मो र॒थीना॑म्
॥७॥yadā̱jiṃ yātyā̍ji̱kṛdindra̍: svaśva̱yurupa̍ | ra̱thīta̍mo ra̱thīnā̍m
वि षु विश्वा॑ अभि॒युजो॒ वज्रि॒न्विष्व॒ग्यथा॑ वृह । भवा॑ नः सु॒श्रव॑स्तमः
॥८॥vi ṣu viśvā̍ abhi̱yujo̱ vajri̱nviṣva̱gyathā̍ vṛha | bhavā̍ naḥ su̱śrava̍stamaḥ
अ॒स्माकं॒ सु रथं॑ पु॒र इन्द्र॑: कृणोतु सा॒तये॑ । न यं धूर्व॑न्ति धू॒र्तय॑:
॥९॥a̱smāka̱ṃ su ratha̍ṃ pu̱ra indra̍: kṛṇotu sā̱taye̍ | na yaṃ dhūrva̍nti dhū̱rtaya̍:
वृ॒ज्याम॑ ते॒ परि॒ द्विषोऽरं॑ ते शक्र दा॒वने॑ । ग॒मेमेदि॑न्द्र॒ गोम॑तः
॥१०॥vṛ̱jyāma̍ te̱ pari̱ dviṣo'ra̍ṃ te śakra dā̱vane̍ | ga̱memedi̍ndra̱ goma̍taḥ
शनै॑श्चि॒द्यन्तो॑ अद्रि॒वोऽश्वा॑वन्तः शत॒ग्विन॑: । वि॒वक्ष॑णा अने॒हस॑:
॥११॥śanai̍ści̱dyanto̍ adri̱vo'śvā̍vantaḥ śata̱gvina̍: | vi̱vakṣa̍ṇā ane̱hasa̍:
ऊ॒र्ध्वा हि ते॑ दि॒वेदि॑वे स॒हस्रा॑ सू॒नृता॑ श॒ता । ज॒रि॒तृभ्यो॑ वि॒मंह॑ते
॥१२॥ū̱rdhvā hi te̍ di̱vedi̍ve sa̱hasrā̍ sū̱nṛtā̍ śa̱tā | ja̱ri̱tṛbhyo̍ vi̱maṃha̍te
वि॒द्मा हि त्वा॑ धनंज॒यमिन्द्र॑ दृ॒ळ्हा चि॑दारु॒जम् । आ॒दा॒रिणं॒ यथा॒ गय॑म्
॥१३॥vi̱dmā hi tvā̍ dhanaṃja̱yamindra̍ dṛ̱l̤hā ci̍dāru̱jam | ā̱dā̱riṇa̱ṃ yathā̱ gaya̍m
क॒कु॒हं चि॑त्त्वा कवे॒ मन्द॑न्तु धृष्ण॒विन्द॑वः । आ त्वा॑ प॒णिं यदीम॑हे
॥१४॥ka̱ku̱haṃ ci̍ttvā kave̱ manda̍ntu dhṛṣṇa̱vinda̍vaḥ | ā tvā̍ pa̱ṇiṃ yadīma̍he
यस्ते॑ रे॒वाँ अदा॑शुरिः प्रम॒मर्ष॑ म॒घत्त॑ये । तस्य॑ नो॒ वेद॒ आ भ॑र
॥१५॥yaste̍ re̱vām̐ adā̍śuriḥ prama̱marṣa̍ ma̱ghatta̍ye | tasya̍ no̱ veda̱ ā bha̍ra
इ॒म उ॑ त्वा॒ वि च॑क्षते॒ सखा॑य इन्द्र सो॒मिन॑: । पु॒ष्टाव॑न्तो॒ यथा॑ प॒शुम्
॥१६॥i̱ma u̍ tvā̱ vi ca̍kṣate̱ sakhā̍ya indra so̱mina̍: | pu̱ṣṭāva̍nto̱ yathā̍ pa̱śum
उ॒त त्वाब॑धिरं व॒यं श्रुत्क॑र्णं॒ सन्त॑मू॒तये॑ । दू॒रादि॒ह ह॑वामहे
॥१७॥u̱ta tvāba̍dhiraṃ va̱yaṃ śrutka̍rṇa̱ṃ santa̍mū̱taye̍ | dū̱rādi̱ha ha̍vāmahe
यच्छु॑श्रू॒या इ॒मं हवं॑ दु॒र्मर्षं॑ चक्रिया उ॒त । भवे॑रा॒पिर्नो॒ अन्त॑मः
॥१८॥yacchu̍śrū̱yā i̱maṃ hava̍ṃ du̱rmarṣa̍ṃ cakriyā u̱ta | bhave̍rā̱pirno̱ anta̍maḥ
यच्चि॒द्धि ते॒ अपि॒ व्यथि॑र्जग॒न्वांसो॒ अम॑न्महि । गो॒दा इदि॑न्द्र बोधि नः
॥१९॥yacci̱ddhi te̱ api̱ vyathi̍rjaga̱nvāṃso̱ ama̍nmahi | go̱dā idi̍ndra bodhi naḥ
आ त्वा॑ र॒म्भं न जिव्र॑यो रर॒भ्मा श॑वसस्पते । उ॒श्मसि॑ त्वा स॒धस्थ॒ आ
॥२०॥ā tvā̍ ra̱mbhaṃ na jivra̍yo rara̱bhmā śa̍vasaspate | u̱śmasi̍ tvā sa̱dhastha̱ ā
स्तो॒त्रमिन्द्रा॑य गायत पुरुनृ॒म्णाय॒ सत्व॑ने । नकि॒र्यं वृ॑ण्व॒ते यु॒धि
॥२१॥sto̱tramindrā̍ya gāyata purunṛ̱mṇāya̱ satva̍ne | naki̱ryaṃ vṛ̍ṇva̱te yu̱dhi
अ॒भि त्वा॑ वृषभा सु॒ते सु॒तं सृ॑जामि पी॒तये॑ । तृ॒म्पा व्य॑श्नुही॒ मद॑म्
॥२२॥a̱bhi tvā̍ vṛṣabhā su̱te su̱taṃ sṛ̍jāmi pī̱taye̍ | tṛ̱mpā vya̍śnuhī̱ mada̍m
मा त्वा॑ मू॒रा अ॑वि॒ष्यवो॒ मोप॒हस्वा॑न॒ आ द॑भन् । माकीं॑ ब्रह्म॒द्विषो॑ वनः
॥२३॥mā tvā̍ mū̱rā a̍vi̱ṣyavo̱ mopa̱hasvā̍na̱ ā da̍bhan | mākī̍ṃ brahma̱dviṣo̍ vanaḥ
इ॒ह त्वा॒ गोप॑रीणसा म॒हे म॑न्दन्तु॒ राध॑से । सरो॑ गौ॒रो यथा॑ पिब
॥२४॥i̱ha tvā̱ gopa̍rīṇasā ma̱he ma̍ndantu̱ rādha̍se | saro̍ gau̱ro yathā̍ piba
या वृ॑त्र॒हा प॑रा॒वति॒ सना॒ नवा॑ च चुच्यु॒वे । ता सं॒सत्सु॒ प्र वो॑चत
॥२५॥yā vṛ̍tra̱hā pa̍rā̱vati̱ sanā̱ navā̍ ca cucyu̱ve | tā sa̱ṃsatsu̱ pra vo̍cata
अपि॑बत्क॒द्रुव॑: सु॒तमिन्द्र॑: स॒हस्र॑बाह्वे । अत्रा॑देदिष्ट॒ पौंस्य॑म्
॥२६॥api̍batka̱druva̍: su̱tamindra̍: sa̱hasra̍bāhve | atrā̍dediṣṭa̱ pauṃsya̍m
स॒त्यं तत्तु॒र्वशे॒ यदौ॒ विदा॑नो अह्नवा॒य्यम् । व्या॑नट् तु॒र्वणे॒ शमि॑
॥२७॥sa̱tyaṃ tattu̱rvaśe̱ yadau̱ vidā̍no ahnavā̱yyam | vyā̍naṭ tu̱rvaṇe̱ śami̍
त॒रणिं॑ वो॒ जना॑नां त्र॒दं वाज॑स्य॒ गोम॑तः । स॒मा॒नमु॒ प्र शं॑सिषम्
॥२८॥ta̱raṇi̍ṃ vo̱ janā̍nāṃ tra̱daṃ vāja̍sya̱ goma̍taḥ | sa̱mā̱namu̱ pra śa̍ṃsiṣam
ऋ॒भु॒क्षणं॒ न वर्त॑व उ॒क्थेषु॑ तुग्र्या॒वृध॑म् । इन्द्रं॒ सोमे॒ सचा॑ सु॒ते
॥२९॥ṛ̱bhu̱kṣaṇa̱ṃ na varta̍va u̱ktheṣu̍ tugryā̱vṛdha̍m | indra̱ṃ some̱ sacā̍ su̱te
यः कृ॒न्तदिद्वि यो॒न्यं त्रि॒शोका॑य गि॒रिं पृ॒थुम् । गोभ्यो॑ गा॒तुं निरे॑तवे
॥३०॥yaḥ kṛ̱ntadidvi yo̱nyaṃ tri̱śokā̍ya gi̱riṃ pṛ̱thum | gobhyo̍ gā̱tuṃ nire̍tave
यद्द॑धि॒षे म॑न॒स्यसि॑ मन्दा॒नः प्रेदिय॑क्षसि । मा तत्क॑रिन्द्र मृ॒ळय॑
॥३१॥yadda̍dhi̱ṣe ma̍na̱syasi̍ mandā̱naḥ prediya̍kṣasi | mā tatka̍rindra mṛ̱l̤aya̍
द॒भ्रं चि॒द्धि त्वाव॑तः कृ॒तं शृ॒ण्वे अधि॒ क्षमि॑ । जिगा॑त्विन्द्र ते॒ मन॑:
॥३२॥da̱bhraṃ ci̱ddhi tvāva̍taḥ kṛ̱taṃ śṛ̱ṇve adhi̱ kṣami̍ | jigā̍tvindra te̱ mana̍:
तवेदु॒ ताः सु॑की॒र्तयोऽस॑न्नु॒त प्रश॑स्तयः । यदि॑न्द्र मृ॒ळया॑सि नः
॥३३॥tavedu̱ tāḥ su̍kī̱rtayo'sa̍nnu̱ta praśa̍stayaḥ | yadi̍ndra mṛ̱l̤ayā̍si naḥ
मा न॒ एक॑स्मि॒न्नाग॑सि॒ मा द्वयो॑रु॒त त्रि॒षु । वधी॒र्मा शू॑र॒ भूरि॑षु
॥३४॥mā na̱ eka̍smi̱nnāga̍si̱ mā dvayo̍ru̱ta tri̱ṣu | vadhī̱rmā śū̍ra̱ bhūri̍ṣu
बि॒भया॒ हि त्वाव॑त उ॒ग्राद॑भिप्रभ॒ङ्गिण॑: । द॒स्माद॒हमृ॑ती॒षह॑:
॥३५॥bi̱bhayā̱ hi tvāva̍ta u̱grāda̍bhiprabha̱ṅgiṇa̍: | da̱smāda̱hamṛ̍tī̱ṣaha̍:
मा सख्यु॒: शून॒मा वि॑दे॒ मा पु॒त्रस्य॑ प्रभूवसो । आ॒वृत्व॑द्भूतु ते॒ मन॑:
॥३६॥mā sakhyu̱: śūna̱mā vi̍de̱ mā pu̱trasya̍ prabhūvaso | ā̱vṛtva̍dbhūtu te̱ mana̍:
को नु म॑र्या॒ अमि॑थित॒: सखा॒ सखा॑यमब्रवीत् । ज॒हा को अ॒स्मदी॑षते
॥३७॥ko nu ma̍ryā̱ ami̍thita̱: sakhā̱ sakhā̍yamabravīt | ja̱hā ko a̱smadī̍ṣate
ए॒वारे॑ वृषभा सु॒तेऽसि॑न्व॒न्भूर्या॑वयः । श्व॒घ्नीव॑ नि॒वता॒ चर॑न्
॥३८॥e̱vāre̍ vṛṣabhā su̱te'si̍nva̱nbhūryā̍vayaḥ | śva̱ghnīva̍ ni̱vatā̱ cara̍n
आ त॑ ए॒ता व॑चो॒युजा॒ हरी॑ गृभ्णे सु॒मद्र॑था । यदीं॑ ब्र॒ह्मभ्य॒ इद्दद॑:
॥३९॥ā ta̍ e̱tā va̍co̱yujā̱ harī̍ gṛbhṇe su̱madra̍thā | yadī̍ṃ bra̱hmabhya̱ iddada̍:
भि॒न्धि विश्वा॒ अप॒ द्विष॒: परि॒ बाधो॑ ज॒ही मृध॑: । वसु॑ स्पा॒र्हं तदा भ॑र
॥४०॥bhi̱ndhi viśvā̱ apa̱ dviṣa̱: pari̱ bādho̍ ja̱hī mṛdha̍: | vasu̍ spā̱rhaṃ tadā bha̍ra
यद्वी॒ळावि॑न्द्र॒ यत्स्थि॒रे यत्पर्शा॑ने॒ परा॑भृतम् । वसु॑ स्पा॒र्हं तदा भ॑र
॥४१॥yadvī̱l̤āvi̍ndra̱ yatsthi̱re yatparśā̍ne̱ parā̍bhṛtam | vasu̍ spā̱rhaṃ tadā bha̍ra
यस्य॑ ते वि॒श्वमा॑नुषो॒ भूरे॑र्द॒त्तस्य॒ वेद॑ति । वसु॑ स्पा॒र्हं तदा भ॑र
॥४२॥yasya̍ te vi̱śvamā̍nuṣo̱ bhūre̍rda̱ttasya̱ veda̍ti | vasu̍ spā̱rhaṃ tadā bha̍ra