astrayuddhaṃ nāmāṣṭaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
ka uvāca
tato daityo bāṇayugaṃ mantrayāmāsa sādaram |
nidrāstreṇa tadā caikaṃ gandharvāṃstreṇa cāparam
||1||ततो दैत्यो बाणयुगं मन्त्रयामास सादरम् ।
निद्रास्त्रेण तदा चैकं गन्धर्वांस्त्रेण चापरम्
vāmajānuṃ puraḥ sthāpya jyāmākṛṣya sasarja tau |
tayoḥ śabdena sahasā ca kampe bhuvanatrayam
||2||वामजानुं पुरः स्थाप्य ज्यामाकृष्य ससर्ज तौ ।
तयोः शब्देन सहसा च कम्पे भुवनत्रयम्
ekaḥ sainye nipatito'paro devasamīpataḥ |
tatastālā mṛdagām̐śca gandharvāmpsarasastathā
||3||एकः सैन्ये निपतितोऽपरो देवसमीपतः ।
ततस्ताला मृदगाँश्च गन्धर्वाम्प्सरसस्तथा
gānanṛtyāni citrāṇi puro'paśyad vināyakaḥ |
patitāni ca śastrāṇi na bubodha karāttadā
||4||गाननृत्यानि चित्राणि पुरोऽपश्यद् विनायकः ।
पतितानि च शस्त्राणि न बुबोध करात्तदा
mohito mañjularavaiḥ kartavyaṃ nābhyapadyata |
sainikāḥ suṣupuḥ sarve nidrāstreṇa vimohitāḥ
||5||मोहितो मञ्जुलरवैः कर्तव्यं नाभ्यपद्यत ।
सैनिकाः सुषुपुः सर्वे निद्रास्त्रेण विमोहिताः
niśāmukhe yathā bālā avyavasthaṃ hi śerate |
striyo'pi cātha tāḥ sarvāḥ suṣapurvigatatrapāḥ
||6||निशामुखे यथा बाला अव्यवस्थं हि शेरते ।
स्त्रियोऽपि चाथ ताः सर्वाः सुषपुर्विगतत्रपाः
devāntako'paśyadevaṃ jaharṣa ca jagarja ca |
tataḥ saṃsthāpayāmāsa gulmāni parito bahu
||7||देवान्तकोऽपश्यदेवं जहर्ष च जगर्ज च ।
ततः संस्थापयामास गुल्मानि परितो बहु
devasainyasya mahato balī vīrayutāni ca |
cakre kuṇḍaṃ trikoṇaṃ ca bhūmisādhanapūrvakam
||8||देवसैन्यस्य महतो बली वीरयुतानि च ।
चक्रे कुण्डं त्रिकोणं च भूमिसाधनपूर्वकम्
asṛkkumbhānsamānīya śatasaṅkhyānprayatnataḥ |
snātvā padmāsanaṃ cakre nānāpreteṣu sādaram
||9||असृक्कुम्भान्समानीय शतसङ्ख्यान्प्रयत्नतः ।
स्नात्वा पद्मासनं चक्रे नानाप्रेतेषु सादरम्
daityānnihatya śataśo māṃsarāśiṃ mahattaram |
cakārābhicaraṃ daityo vahniṃ sthāpya yathāvidhi
||10||दैत्यान्निहत्य शतशो मांसराशिं महत्तरम् ।
चकाराभिचरं दैत्यो वह्निं स्थाप्य यथाविधि
digambaro juhāvātha māṃsāni mantrapūrvakam |
sahasre tu hute paścādbaliṃ pūrṇāhutiṃ ca yaḥ
||11||दिगम्बरो जुहावाथ मांसानि मन्त्रपूर्वकम् ।
सहस्रे तु हुते पश्चाद्बलिं पूर्णाहुतिं च यः
cakāra kuṇḍamadhye so'paśyacchaktiṃ kṣudhāturām |
naramāṃsāni tasyai sa dadau pātuṃ ca tānghaṭān
||12||चकार कुण्डमध्ये सोऽपश्यच्छक्तिं क्षुधातुराम् ।
नरमांसानि तस्यै स ददौ पातुं च तान्घटान्
atṛptāṃ tāṃ parijñāya pretānanyānathārpayat |
tataḥ sā bahirāyātā vyomakeśī bhayaṅkarā
||13||अतृप्तां तां परिज्ञाय प्रेतानन्यानथार्पयत् ।
ततः सा बहिरायाता व्योमकेशी भयङ्करा
viśālagartanetrā'tikarālavadanā'ruṇā |
uvāca paramaprītā nādayantī diśo daśa
||14||विशालगर्तनेत्राऽतिकरालवदनाऽरुणा ।
उवाच परमप्रीता नादयन्ती दिशो दश
tṛptāsmi raktamāṃsaiste na bhayaṃ vidyate kvacit |
tāmuvācātha daityo'pi pupūje bhaktibhāvataḥ
||15||तृप्तास्मि रक्तमांसैस्ते न भयं विद्यते क्वचित् ।
तामुवाचाथ दैत्योऽपि पुपूजे भक्तिभावतः
upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ praṇipātapuraḥsaram |
tato divyāmbaradharo nānālaṅkārabhūṣitaḥ
||16||उपचारैः षोडशभिः प्रणिपातपुरःसरम् ।
ततो दिव्याम्बरधरो नानालङ्कारभूषितः
devyā aṅkaṃ samāsādya jagarja balavattaram |
soḍḍīya tena sahitā nabhasyeva sthitā'bhavat
||17||देव्या अङ्कं समासाद्य जगर्ज बलवत्तरम् ।
सोड्डीय तेन सहिता नभस्येव स्थिताऽभवत्
nānāśastradharā so'pi dhanurbāṇadharo babhau |
tāmuvāca raudraketuputraḥ paramaharṣitaḥ
||18||नानाशस्त्रधरा सोऽपि धनुर्बाणधरो बभौ ।
तामुवाच रौद्रकेतुपुत्रः परमहर्षितः
kaśyapasyātmajo bālaścañcalo bahulaṃ purā |
idānīmatra kiṃ tena kartavyaṃ kucareṇa me
||19||कश्यपस्यात्मजो बालश्चञ्चलो बहुलं पुरा ।
इदानीमत्र किं तेन कर्तव्यं कुचरेण मे
idānīṃ sarvasainyāni nāśayiṣye tavāgrataḥ |
evaṃ bravati daityendra kāśirājo'śaṛṇodvacaḥ
||20||इदानीं सर्वसैन्यानि नाशयिष्ये तवाग्रतः ।
एवं ब्रवति दैत्येन्द्र काशिराजोऽशृणोद्वचः
tato vināyakaṃ rājā bodhayāmāsa sādaram |
kāśīrājovāca |
bhūtabhavyabhaviṣyajña kathaṃ māyāṃ na budhyase
||21||ततो विनायकं राजा बोधयामास सादरम् ।
काशीराजोवाच ।
भूतभव्यभविष्यज्ञ कथं मायां न बुध्यसे
gāndharvīṃ daityaracitāṃ kathaṃ sakto'si tatra vai |
devāntakenābhicarānnirmitāṃ rākṣasīmiva
||22||गान्धर्वीं दैत्यरचितां कथं सक्तोऽसि तत्र वै ।
देवान्तकेनाभिचरान्निर्मितां राक्षसीमिव
sā haniṣyati te sainyaṃ sāvadhānamanā bhava |
ka uvāca |
evaṃ nṛpavacaḥ śrutvā sāvadhānamanā vibhuḥ
||23||सा हनिष्यति ते सैन्यं सावधानमना भव ।
क उवाच ।
एवं नृपवचः श्रुत्वा सावधानमना विभुः
buddhvā tajjñānadṛṣṭyaiva sarvaṃ māyāmayaṃ tadā |
śaradvayaṃ viniṣkṛṣya mantrābhyāṃ parimantrya ca
||24||बुद्ध्वा तज्ज्ञानदृष्ट्यैव सर्वं मायामयं तदा ।
शरद्वयं विनिष्कृष्य मन्त्राभ्यां परिमन्त्र्य च
ghaṇṭāstreṇa khagāstreṇa śrotrākarṣaṇasambhramāt |
vināyako mumocā'tha tau bāṇau vegavattarau
||25||घण्टास्त्रेण खगास्त्रेण श्रोत्राकर्षणसम्भ्रमात् ।
विनायको मुमोचाऽथ तौ बाणौ वेगवत्तरौ
garjantau ghanavadrukmapuṅkhau mārutaveginau |
sahasācchādayantau ca sahasrakaramaṇḍalam
||26||गर्जन्तौ घनवद्रुक्मपुङ्खौ मारुतवेगिनौ ।
सहसाच्छादयन्तौ च सहस्रकरमण्डलम्
ghaṇṭānādaḥ samabhavan mahān sarvavimohanaḥ |
tato ghaṇṭāsvanān śrutvā prottasthuḥ sarvasainikāḥ
||27||घण्टानादः समभवन् महान् सर्वविमोहनः ।
ततो घण्टास्वनान् श्रुत्वा प्रोत्तस्थुः सर्वसैनिकाः
siddhayaḥ sarvavīrāśca yuyudhuḥ śastrapāṇayaḥ |
aparastasya sainyeṣu mukto bāṇaḥ khagāstrataḥ
||28||सिद्धयः सर्ववीराश्च युयुधुः शस्त्रपाणयः ।
अपरस्तस्य सैन्येषु मुक्तो बाणः खगास्त्रतः
tataḥ khagāḥ prādurāsannānārūpā mahaujasaḥ |
pakṣavātena teṣāṃ tadgāndharvaṃ layamāgatam
||29||ततः खगाः प्रादुरासन्नानारूपा महौजसः ।
पक्षवातेन तेषां तद्गान्धर्वं लयमागतम्
andhakāraṃ yathā sūryasāratherudayānmune |
tataste pakṣiṇaḥ sarve babhakṣurdaityasainikān
||30||अन्धकारं यथा सूर्यसारथेरुदयान्मुने ।
ततस्ते पक्षिणः सर्वे बभक्षुर्दैत्यसैनिकान्
pakṣāghātahatāḥ kecit keciccañcvagravikṣatāḥ |
kecid bhītyeva patitā daityāḥprāṇān vihāya ca
||31||पक्षाघातहताः केचित् केचिच्चञ्च्वग्रविक्षताः ।
केचिद् भीत्येव पतिता दैत्याःप्राणान् विहाय च
hāhākāro mahānāsīd daityasainyeṣu sarvaśaḥ |
tato devāntako roṣāt khaḍgāstraṃ prāhiṇottadā
||32||हाहाकारो महानासीद् दैत्यसैन्येषु सर्वशः ।
ततो देवान्तको रोषात् खड्गास्त्रं प्राहिणोत्तदा
tasya dhvaniṃ samākarṇya cukṣubhe sainyasāgaraḥ |
diggajāśca tataḥ khaḍgā asaṅkhyātā viniḥsṛtāḥ
||33||तस्य ध्वनिं समाकर्ण्य चुक्षुभे सैन्यसागरः ।
दिग्गजाश्च ततः खड्गा असङ्ख्याता विनिःसृताः
vahnimantaśca saṅghaṭṭāt senayorubhayorapi |
agnidagdhāstadā daityā nipeturdharaṇītale
||34||वह्निमन्तश्च सङ्घट्टात् सेनयोरुभयोरपि ।
अग्निदग्धास्तदा दैत्या निपेतुर्धरणीतले
khagāśca nihatāḥ kecit kecid dagdhāstathāgninā |
apare yayurantarddhi diśaścātha cakāśire
||35||खगाश्च निहताः केचित् केचिद् दग्धास्तथाग्निना ।
अपरे ययुरन्तर्द्धि दिशश्चाथ चकाशिरे
asaṅkhyakhaḍgaprabhayā sennācakṣurmahomuṣā |
khaḍgavṛṣṭayā vinihatā devāḥ peturdharātale
||36||असङ्ख्यखड्गप्रभया सेन्नाचक्षुर्महोमुषा ।
खड्गवृष्टया विनिहता देवाः पेतुर्धरातले
keṣāccid bāhavacchinnāḥ keṣāccinmastakāḥ karāḥ |
jaṭhare jānubhāge ca pṛṣṭhabhāge'parā hatāḥ
||37||केषाच्चिद् बाहवच्छिन्नाः केषाच्चिन्मस्तकाः कराः ।
जठरे जानुभागे च पृष्ठभागेऽपरा हताः
nipeturdevapuñjeṣu mṛteṣu ca gatāsavaḥ |
aṣṭasiddhikṛtāḥ sarvāḥ senā evaṃ vināśitāḥ
||38||निपेतुर्देवपुञ्जेषु मृतेषु च गतासवः ।
अष्टसिद्धिकृताः सर्वाः सेना एवं विनाशिताः
asṛṅnadyo daśa diśo yātāḥ pretavahāstadā |
vināyakastato dṛṣṭvā daityasyādbhutavikramam
||39||असृङ्नद्यो दश दिशो याताः प्रेतवहास्तदा ।
विनायकस्ततो दृष्ट्वा दैत्यस्याद्भुतविक्रमम्
bāṇaṃ niṣkāśya sudṛḍhaṃ vajrāstreṇābhimantrya ca |
ākrandanena mahatā daityasainye mumoca tam
||40||बाणं निष्काश्य सुदृढं वज्रास्त्रेणाभिमन्त्र्य च ।
आक्रन्दनेन महता दैत्यसैन्ये मुमोच तम्
parvatāśca drumāstasya śabdena patitā bhuvi |
tadastrānalasaṃyogād digdāhaḥ samajāyata
||41||पर्वताश्च द्रुमास्तस्य शब्देन पतिता भुवि ।
तदस्त्रानलसंयोगाद् दिग्दाहः समजायत
dedīpyamānaṃ sahasācchādayan ravimaṇḍalam |
pakṣiṇo nihatā dagdhāstejasā tasya kecana
||42||देदीप्यमानं सहसाच्छादयन् रविमण्डलम् ।
पक्षिणो निहता दग्धास्तेजसा तस्य केचन
khaṇḍitaṃ tena sahasā khaḍgāstraṃ tatsahasraśaḥ |
nirdadāha tadā daityasenāṃ vajrairanekaśaḥ
||43||खण्डितं तेन सहसा खड्गास्त्रं तत्सहस्रशः ।
निर्ददाह तदा दैत्यसेनां वज्रैरनेकशः
sahasraśo nihanyante ekayā vajradhārayā |
yato yato'gamad daityastatra tatrāpatacca tat
||44||सहस्रशो निहन्यन्ते एकया वज्रधारया ।
यतो यतोऽगमद् दैत्यस्तत्र तत्रापतच्च तत्
cucūrṇa mastakān pādān hastān skandhānurūnapi |
dharāṃ bhittvā gatā daityāstānapyatha jaghāna tat
||45||चुचूर्ण मस्तकान् पादान् हस्तान् स्कन्धानुरूनपि ।
धरां भित्त्वा गता दैत्यास्तानप्यथ जघान तत्
evaṃ sarve hatā daityā vajraistīkṣṇaiḥ sahasraśaḥ |
tato devāntakaṃ jagmustāni vajrāṇi sarvaśaḥ
||46||एवं सर्वे हता दैत्या वज्रैस्तीक्ष्णैः सहस्रशः ।
ततो देवान्तकं जग्मुस्तानि वज्राणि सर्वशः
so'pi bāṇaṃ samādāya mantrayāmāsa yatnataḥ |
raudrāstreṇātha saṃyojya dhanuṣaḥ karṣaṇena tam
||47||सोऽपि बाणं समादाय मन्त्रयामास यत्नतः ।
रौद्रास्त्रेणाथ संयोज्य धनुषः कर्षणेन तम्
sasarja parasainyeṣu śivanāmāṅkitaṃ śubham |
nādayan gaganaṃ so'tha diśaśca vidiśo'pi ca
||48||ससर्ज परसैन्येषु शिवनामाङ्कितं शुभम् ।
नादयन् गगनं सोऽथ दिशश्च विदिशोऽपि च
vamannagnikaṇān dikṣu pralayānalasannibhaḥ |
bhūlokā devalokāśca bhayād yātā diśo daśa
||49||वमन्नग्निकणान् दिक्षु प्रलयानलसन्निभः ।
भूलोका देवलोकाश्च भयाद् याता दिशो दश
vināyakasya sainyeṣu mahākolāhalo hyabhūt |
tasminnipatite bāṇe puruṣo ghoradarśanaḥ
||50||विनायकस्य सैन्येषु महाकोलाहलो ह्यभूत् ।
तस्मिन्निपतिते बाणे पुरुषो घोरदर्शनः
niḥsṛto bhīṣaṇamukhastrailokyaṃ grāsayanniva |
jaṭilo dīrghahastaśca dīrghapādo mahodaraḥ
||51||निःसृतो भीषणमुखस्त्रैलोक्यं ग्रासयन्निव ।
जटिलो दीर्घहस्तश्च दीर्घपादो महोदरः
dharādharo vyomagoṣṭho girijivho bhayānakaḥ |
vajrāstraṃ bhakṣayāmāsa kṣaṇāt sa puruṣo mahān
||52||धराधरो व्योमगोष्ठो गिरिजिव्हो भयानकः ।
वज्रास्त्रं भक्षयामास क्षणात् स पुरुषो महान्
vināyakaṃ hantukāmo yayau tasyāntikaṃ kṣaṇāt |
tato vināyakaḥ śīghraṃ brahmāstraṃ samayojayat
||53||विनायकं हन्तुकामो ययौ तस्यान्तिकं क्षणात् ।
ततो विनायकः शीघ्रं ब्रह्मास्त्रं समयोजयत्
mantreṇa śatasaṅkhyena sāyake vegavattare |
ākarṇakarṣaṇād devo mumoca sahasā ca tam
||54||मन्त्रेण शतसङ्ख्येन सायके वेगवत्तरे ।
आकर्णकर्षणाद् देवो मुमोच सहसा च तम्
cakampe tasya śabdena tāreṇa bhuvanatrayam |
visphuliṅgairdiśo dagdhā na prājñāyata kiñcana
||55||चकम्पे तस्य शब्देन तारेण भुवनत्रयम् ।
विस्फुलिङ्गैर्दिशो दग्धा न प्राज्ञायत किञ्चन
tato'pi puruṣo jajñe tādṛśo'tibhayānakaḥ |
tāvubhau yuddhato vyomni parasparajayaiṣiṇau
||56||ततोऽपि पुरुषो जज्ञे तादृशोऽतिभयानकः ।
तावुभौ युद्धतो व्योम्नि परस्परजयैषिणौ
nānāvidhaṃ mallayuddhaṃ cakratustau mahābalau |
kṣaṇenāntarhito cobhau na dṛśyate'tha kutracit
||57||नानाविधं मल्लयुद्धं चक्रतुस्तौ महाबलौ ।
क्षणेनान्तर्हितो चोभौ न दृश्यतेऽथ कुत्रचित्
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe bhayānakāstrayuddhaṃ nāmāṣṭaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 68 ||