bālacarite sindūranirgamo nāma ṣaṭtriṃśottaraśatatamo'dhyāyaḥ
ka uvāca
ekasmin divase devo jagāda munisattamam |
parāśaraṃ mahābhāgyaṃ paraduḥkhaprapīḍitaḥ
||1||एकस्मिन् दिवसे देवो जगाद मुनिसत्तमम् ।
पराशरं महाभाग्यं परदुःखप्रपीडितः
gajānana uvāca
sindureṇa tu duṣṭena pīḍitaṃ sakalaṃ jagat |
svāhāsvadhāvaṣaṭkārairvarjitaṃ vedaghoṣataḥ
||2||सिन्दुरेण तु दुष्टेन पीडितं सकलं जगत् ।
स्वाहास्वधावषट्कारैर्वर्जितं वेदघोषतः
sthānabhraṣṭā devagaṇā bhraṣṭā ṛṣigaṇāstathā |
gajānanasvarūpeṇa kariṣye duṣṭanāśanam
||3||स्थानभ्रष्टा देवगणा भ्रष्टा ऋषिगणास्तथा ।
गजाननस्वरूपेण करिष्ये दुष्टनाशनम्
sādhūnāṃ pālanaṃ caiva bhūbhāraharaṇaṃ tathā |
sthāpanaṃ sarvadevānāmānandaṃ jagato'pi ca
||4||साधूनां पालनं चैव भूभारहरणं तथा ।
स्थापनं सर्वदेवानामानन्दं जगतोऽपि च
nidhehi mastake tāta pāṇiṃ me'bhayadaṃ śubham |
anugrahaprasādātte haniṣye duṣṭadānavān
||5||निधेहि मस्तके तात पाणिं मेऽभयदं शुभम् ।
अनुग्रहप्रसादात्ते हनिष्ये दुष्टदानवान्
muniruvāca
āścaryaṃ paramaṃ bāla bālabhāvātprabhāṣase |
bālakaḥ kautukāviṣṭo yācate candramaṇḍalam
||6||आश्चर्यं परमं बाल बालभावात्प्रभाषसे ।
बालकः कौतुकाविष्टो याचते चन्द्रमण्डलम्
asādhyaṃ tridaśaiḥ sarvaiḥ karma kartuṃ tathecchasi |
yasya śvāsena girayaḥ patanti śataśo bhuvi
||7||असाध्यं त्रिदशैः सर्वैः कर्म कर्तुं तथेच्छसि ।
यस्य श्वासेन गिरयः पतन्ति शतशो भुवि
pādāghātena yasyāśu kampate bhuvanatrayam |
kathaṃ tvaṃ yudhyase tena bisatantuśarīravān
||8||पादाघातेन यस्याशु कम्पते भुवनत्रयम् ।
कथं त्वं युध्यसे तेन बिसतन्तुशरीरवान्
caritvā navavarṣāṇi pūrṇāni tava sāmpratam |
mamānugrahamātreṇa tvaṃ cecchakto bhaviṣyasi
||9||चरित्वा नववर्षाणि पूर्णानि तव साम्प्रतम् ।
ममानुग्रहमात्रेण त्वं चेच्छक्तो भविष्यसि
tadā'yaṃ nihito hasto mastake'bhayadāyakaḥ |
ka uvāca |
tato harṣayuto devo namaskṛtya muniṃ tadā
||10||तदाऽयं निहितो हस्तो मस्तकेऽभयदायकः ।
क उवाच ।
ततो हर्षयुतो देवो नमस्कृत्य मुनिं तदा
jananīmapi durgāṃ ca śrīhari harameva ca |
yayau yoddhuṃ mūṣakaṃ tamāruhya sa gajānanaḥ
||11||जननीमपि दुर्गां च श्रीहरि हरमेव च ।
ययौ योद्धुं मूषकं तमारुह्य स गजाननः
aṅakuśaṃ paraśuṃ pāśaṃ kamalaṃ ca caturbhujaiḥ |
dadhāno garjanenāśu kampayan bhuvanatrayam
||12||अङकुशं परशुं पाशं कमलं च चतुर्भुजैः ।
दधानो गर्जनेनाशु कम्पयन् भुवनत्रयम्
prajvalaṃstejasā svena pralayānalasannibhaḥ |
kṣaṇena prāpa sindūranagaraṃ sa gajānanaḥ
||13||प्रज्वलंस्तेजसा स्वेन प्रलयानलसन्निभः ।
क्षणेन प्राप सिन्दूरनगरं स गजाननः
ghṛsṛṇeśvarasānnidhyāt siddhasindūravāḍakam |
tatrasthaḥ praśaśāsāsau sindūro bhuvanatrayam
||14||घृसृणेश्वरसान्निध्यात् सिद्धसिन्दूरवाडकम् ।
तत्रस्थः प्रशशासासौ सिन्दूरो भुवनत्रयम्
taduttare sthito devo jagarja garjayandiśaḥ |
cukṣubhuḥ sāgarāḥ sapta viśīrṇā girayo'pi ca
||15||तदुत्तरे स्थितो देवो जगर्ज गर्जयन्दिशः ।
चुक्षुभुः सागराः सप्त विशीर्णा गिरयोऽपि च
śrutvā ninādaṃ tasyāśu sarvadaityāścakampire |
mumūrcchurbhīravaḥ sarve kecinmṛtyumupāyayuḥ
||16||श्रुत्वा निनादं तस्याशु सर्वदैत्याश्चकम्पिरे ।
मुमूर्च्छुर्भीरवः सर्वे केचिन्मृत्युमुपाययुः
sindūro'pi mumūrcchāśu kṣaṇena prakṛtiṃ yayau |
uvāca sevakān sarvānko'yaṃ garjati dṛśyatām
||17||सिन्दूरोऽपि मुमूर्च्छाशु क्षणेन प्रकृतिं ययौ ।
उवाच सेवकान् सर्वान्कोऽयं गर्जति दृश्यताम्
mūrchā prāptā mayā kasmādyacchabdena puraḥ katham |
sthāsyāmi tatpuraḥ sthātuṃ kasya śaktirbhaviṣyati
||18||मूर्छा प्राप्ता मया कस्माद्यच्छब्देन पुरः कथम् ।
स्थास्यामि तत्पुरः स्थातुं कस्य शक्तिर्भविष्यति
tataste sevakā jagmustadā bālasamīpataḥ |
tadrūpaṃ te nirīkṣyaiva siṃhasya kariṇo yathā
||19||ततस्ते सेवका जग्मुस्तदा बालसमीपतः ।
तद्रूपं ते निरीक्ष्यैव सिंहस्य करिणो यथा
bibhyuścaiva cakampuśca kecid dhairyāttamabruvan |
kasya tvaṃ kuta āyātaḥ kimarthaṃ tava nāma kim
||20||बिभ्युश्चैव चकम्पुश्च केचिद् धैर्यात्तमब्रुवन् ।
कस्य त्वं कुत आयातः किमर्थं तव नाम किम्
sindūro viśva saṃhārarasikaḥ krodhasaṃyutaḥ |
śrutvā te kranditaṃ sarvaṃ kampitaṃ ca sasinduraḥ
||21||सिन्दूरो विश्व संहाररसिकः क्रोधसंयुतः ।
श्रुत्वा ते क्रन्दितं सर्वं कम्पितं च ससिन्दुरः
bālo'pi balavān bhāsi catuḥpañcābdiko'pi ca |
dṛśyase sarvasaṃhārakāraṇāya kṣamaḥ kṣaṇāt
||22||बालोऽपि बलवान् भासि चतुःपञ्चाब्दिकोऽपि च ।
दृश्यसे सर्वसंहारकारणाय क्षमः क्षणात्
evamākarṇya tadvākyaṃ provāca sa ca tānvibhuḥ |
ahaṃ śivasutaḥ khyātaḥ parāśaragṛhe vasan
||23||एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं प्रोवाच स च तान्विभुः ।
अहं शिवसुतः ख्यातः पराशरगृहे वसन्
duṣṭasaṃhārarasiko bhaktapālanatatparaḥ |
nānāvatārakuśalo brahmādīnāmagocaraḥ
||24||दुष्टसंहाररसिको भक्तपालनतत्परः ।
नानावतारकुशलो ब्रह्मादीनामगोचरः
gajānaneti me nāma yuddhaṃ kartuṃ samāgataḥ |
svāminaṃ vo'tha gacchantu tasmai sarvaṃ bruvantu ca
||25||गजाननेति मे नाम युद्धं कर्तुं समागतः ।
स्वामिनं वोऽथ गच्छन्तु तस्मै सर्वं ब्रुवन्तु च
tasmin hate mānasaṃ me toṣameṣyati durjaye |
ka uvāca |
tataste niryayuḥ śīghraṃ sindūraṃ prābruvanvacaḥ
||26||तस्मिन् हते मानसं मे तोषमेष्यति दुर्जये ।
क उवाच ।
ततस्ते निर्ययुः शीघ्रं सिन्दूरं प्राब्रुवन्वचः
dūtā ūcuḥ
vayaṃ śīghrataraṃ yātāḥ puruṣaṃ bhavadājñayā |
kṛtāntasadṛśaṃ taṃ tu dṛṣṭvā sarve ca kampitā
||27||वयं शीघ्रतरं याताः पुरुषं भवदाज्ञया ।
कृतान्तसदृशं तं तु दृष्ट्वा सर्वे च कम्पिता
tato'bhavatpratāpena tadagre prābruvāma ca |
tastena samākhyātaṃ nijaṃ sarvaṃ samāsataḥ
||28||ततोऽभवत्प्रतापेन तदग्रे प्राब्रुवाम च ।
तस्तेन समाख्यातं निजं सर्वं समासतः
gajānananeti nāmāsya śivaputratvameva ca |
duṣṭadaityavināśāya sādhūnāṃ pālanāya ca
||29||गजानननेति नामास्य शिवपुत्रत्वमेव च ।
दुष्टदैत्यविनाशाय साधूनां पालनाय च
sāmprataṃ tu tvayā sārddhaṃ yuddhāya samupāgataḥ |
sa caturvārṣiko bālo valgate bahu vistaram
||30||साम्प्रतं तु त्वया सार्द्धं युद्धाय समुपागतः ।
स चतुर्वार्षिको बालो वल्गते बहु विस्तरम्
idānīṃ svasvabhāvena jahi śatruṃ nijaṃ laghum |
tava tu śvāsamātreṇa dūre gacchedayaṃ śiśuḥ
||31||इदानीं स्वस्वभावेन जहि शत्रुं निजं लघुम् ।
तव तु श्वासमात्रेण दूरे गच्छेदयं शिशुः
yasya te darśanāt svāmiṃścakampuḥ śivakādayaḥ |
tasya te gaṇanā kāsti bālakasyālpamedhasaḥ
||32||यस्य ते दर्शनात् स्वामिंश्चकम्पुः शिवकादयः ।
तस्य ते गणना कास्ति बालकस्याल्पमेधसः
ka uvāca
evaṃ dūtavacaḥ śrutvā sindūraścintayāturaḥ |
babhūva mlānatuṇḍaśca krodhāruṇavilocanaḥ
||33||एवं दूतवचः श्रुत्वा सिन्दूरश्चिन्तयातुरः ।
बभूव म्लानतुण्डश्च क्रोधारुणविलोचनः
udvaman nayanādvahniṃ pralayānalasannibham |
uvāca dūtānkrodhena harṣeṇa ca samanvitaḥ
||34||उद्वमन् नयनाद्वह्निं प्रलयानलसन्निभम् ।
उवाच दूतान्क्रोधेन हर्षेण च समन्वितः
sa uvāca
āścaryaṃ paramaṃ dūtā bhavadvacasi me'bhavat |
siṃhena saha yoddhuṃ vai maśakaḥ kathameṣyati
||35||आश्चर्यं परमं दूता भवद्वचसि मेऽभवत् ।
सिंहेन सह योद्धुं वै मशकः कथमेष्यति
caturvarṣeṇa bālena yoddhavyaṃ kiṃ mayā saha |
yūyaṃ tataḥ kathaṃ bhītā na jāne tatra kāraṇam
||36||चतुर्वर्षेण बालेन योद्धव्यं किं मया सह ।
यूयं ततः कथं भीता न जाने तत्र कारणम्
mayikruddhe jagannaśyet tatra kā gaṇanā'sya ha |
jagarja garjayan vyoma diśo'pi vidiśo'pi ca
||37||मयिक्रुद्धे जगन्नश्येत् तत्र का गणनाऽस्य ह ।
जगर्ज गर्जयन् व्योम दिशोऽपि विदिशोऽपि च
dhṛtvā śastrāṇi cāstrāṇi niryayau yuddhalālasaḥ |
tata ūcuramātyāstaṃ namaskṛtyāsurādhipam
||38||धृत्वा शस्त्राणि चास्त्राणि निर्ययौ युद्धलालसः ।
तत ऊचुरमात्यास्तं नमस्कृत्यासुराधिपम्
satsu baleṣvamātyeṣu kathaṃ yāsi svayaṃ raṇam |
vayaṃ taṃ hi haniṣyāmaḥ pratāpāttava daityapa
||39||सत्सु बलेष्वमात्येषु कथं यासि स्वयं रणम् ।
वयं तं हि हनिष्यामः प्रतापात्तव दैत्यप
samayārthaṃ mahatsainyaṃ pālyate so'yamāgataḥ |
prāṇāṃstyakṣyāmahe sarve tava hetormahāprabho
||40||समयार्थं महत्सैन्यं पाल्यते सोऽयमागतः ।
प्राणांस्त्यक्ष्यामहे सर्वे तव हेतोर्महाप्रभो
anujānīhi yāsyāmo hantuṃ bālaṃ ripuṃ tava |
sindūra uvāca |
yāmi sarve prapaśyantu pauruṣaṃ mama sainikāḥ
||41||अनुजानीहि यास्यामो हन्तुं बालं रिपुं तव ।
सिन्दूर उवाच ।
यामि सर्वे प्रपश्यन्तु पौरुषं मम सैनिकाः
ityuktvā prayayo śīghraṃ bālaṃ hantuṃ sumatsukaḥ |
sa prāpa kṣaṇamātreṇa yatra bālaḥ sthito'bhavat
||42||इत्युक्त्वा प्रययो शीघ्रं बालं हन्तुं सुमत्सुकः ।
स प्राप क्षणमात्रेण यत्र बालः स्थितोऽभवत्
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe bālacarite sindūranirgamo nāma ṣaṭtriṃśottaraśatatamo'dhyāyaḥ || 136 ||