somakāntasya devapadaprāptivarṇanaṃ nāma tripañcāśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ
sūta uvāca
tadamātyāśca catvāraḥ somakāntaṃ puro yayuḥ |
praṇipatyākhilān procurāgataste suto nṛpa
||1||तदमात्याश्च चत्वारः सोमकान्तं पुरो ययुः ।
प्रणिपत्याखिलान् प्रोचुरागतस्ते सुतो नृप
sarvavīrairnāgarikairindraḥ suragaṇairiva |
vṛto harṣeṇa śokena dṛṣṭvā nṛyānameva ca
||2||सर्ववीरैर्नागरिकैरिन्द्रः सुरगणैरिव ।
वृतो हर्षेण शोकेन दृष्ट्वा नृयानमेव च
evaṃ nivedito'mātyaiḥ so'pi śīghraṃ samāgataḥ |
ābālavanitāvṛddhaiḥ sevakaiśca samanvitaḥ
||3||एवं निवेदितोऽमात्यैः सोऽपि शीघ्रं समागतः ।
आबालवनितावृद्धैः सेवकैश्च समन्वितः
dṛṣṭvā śobhāṃ vimānasya sarva ānandanirbharāḥ |
tanmadhye somakāntaṃ te dṛṣṭvā nemurdharātale
||4||दृष्ट्वा शोभां विमानस्य सर्व आनन्दनिर्भराः ।
तन्मध्ये सोमकान्तं ते दृष्ट्वा नेमुर्धरातले
yuktaṃ dūtairgaṇeśasya kāntayāpyatikāntayā |
tata uttīrya yānāt sa āliliṅga sutaṃ mudā
||5||युक्तं दूतैर्गणेशस्य कान्तयाप्यतिकान्तया ।
तत उत्तीर्य यानात् स आलिलिङ्ग सुतं मुदा
ānandāśrūṇi muñcantau saromāñcāvubhāvapi |
videhāviva sañjātau na kiñcidūcatuḥ kṣaṇam
||6||आनन्दाश्रूणि मुञ्चन्तौ सरोमाञ्चावुभावपि ।
विदेहाविव सञ्जातौ न किञ्चिदूचतुः क्षणम्
tata ūce pitā putraṃ snehena vatsarāgatam |
tvāmeva nityaṃ dhyāyāmi satputraṃ vaṃśabhūṣaṇam |
na tvayā sadṛśaṃ paśye putreṣu janavartiṣu |
tataḥ sudharmā sasnehā dhāvamānā sutaṃ yayau |
āliliṅga mudā yuktā galadaśrū ubhāvapi |
tata ūce sutaṃ mātā ciradṛṣṭo'si bālaka |
na meṃ sukhīṃ kiñcidabhūt tvadutkaṇṭhitacetasaḥ |
idānīṃ te mukhaṃ dṛṣṭvā sānandaṃ me mano'bhavat
||7||तत ऊचे पिता पुत्रं स्नेहेन वत्सरागतम् ।
त्वामेव नित्यं ध्यायामि सत्पुत्रं वंशभूषणम् ।
न त्वया सदृशं पश्ये पुत्रेषु जनवर्तिषु ।
ततः सुधर्मा सस्नेहा धावमाना सुतं ययौ ।
आलिलिङ्ग मुदा युक्ता गलदश्रू उभावपि ।
तत ऊचे सुतं माता चिरदृष्टोऽसि बालक ।
न में सुखीं किञ्चिदभूत् त्वदुत्कण्ठितचेतसः ।
इदानीं ते मुखं दृष्ट्वा सानन्दं मे मनोऽभवत्
viyogena ca te deho mama jātaḥ kṛśo bhṛśam |
tata āliṅganaṃ cakrurnāgarā nāmadhārakāḥ
||8||वियोगेन च ते देहो मम जातः कृशो भृशम् ।
तत आलिङ्गनं चक्रुर्नागरा नामधारकाः
kecit pradikṣiṇāṃ cakruḥ kecit pādau tadā'spṛśan |
kecicca darśanādeva pratiyātāḥ puraṃ prati |
tata ūce nṛpaḥ sarvān bhṛguṇā'nugrahānmama |
gaṇeśasya purāṇaṃ yacchrāvitaṃ pāpanāśanam
||7||केचित् प्रदिक्षिणां चक्रुः केचित् पादौ तदाऽस्पृशन् ।
केचिच्च दर्शनादेव प्रतियाताः पुरं प्रति ।
तत ऊचे नृपः सर्वान् भृगुणाऽनुग्रहान्मम ।
गणेशस्य पुराणं यच्छ्रावितं पापनाशनम्
abhavaṃ tena niṣpāpo divyadeho vimānagaḥ |
sarveṣāṃ darśanaṃ jātaṃ punaryāsyāmi yānagaḥ
||8||अभवं तेन निष्पापो दिव्यदेहो विमानगः ।
सर्वेषां दर्शनं जातं पुनर्यास्यामि यानगः
kṛpāvatā gaṇeśena yānaṃ me preṣitaṃ bhuvi |
rājyaṃ ca paribhuktaṃ me svecchayā sampadaḥ suta
||9||कृपावता गणेशेन यानं मे प्रेषितं भुवि ।
राज्यं च परिभुक्तं मे स्वेच्छया सम्पदः सुत
dhāmaṃ yāsyāmi paramaṃ prasādād bhṛgusambhavāt |
evaṃ te śuśruvurvāṇīṃ somakāntasamīratām
||10||धामं यास्यामि परमं प्रसादाद् भृगुसम्भवात् ।
एवं ते शुश्रुवुर्वाणीं सोमकान्तसमीरताम्
ruruduḥ susvaraṃ sarve patitā bhuvi kecana |
śreṇī mukhyāstataḥ procuḥ somakāntaṃ kṛpānidham
||11||रुरुदुः सुस्वरं सर्वे पतिता भुवि केचन ।
श्रेणी मुख्यास्ततः प्रोचुः सोमकान्तं कृपानिधम्
no vinā jagatīpāla kathaṃ yāsyasi dhāma tat |
prāṇāṃstyaktvā vayaṃ sarve yāsyāmo'pyanu te nṛpa
||12||नो विना जगतीपाल कथं यास्यसि धाम तत् ।
प्राणांस्त्यक्त्वा वयं सर्वे यास्यामोऽप्यनु ते नृप
hatyā tvanmastake rājansarveṣāṃ no bhaviṣyati |
na naḥ puṇyaṃ tathā yena drakṣyāmastaṃ guṇeśvaram
||13||हत्या त्वन्मस्तके राजन्सर्वेषां नो भविष्यति ।
न नः पुण्यं तथा येन द्रक्ष्यामस्तं गुणेश्वरम्
tava prasādād devasya yāsyāmo lokamuttamam |
na saṃsāre sukhaṃ kiñcidāyurnāśo vṛthā'tra hi
||14||तव प्रसादाद् देवस्य यास्यामो लोकमुत्तमम् ।
न संसारे सुखं किञ्चिदायुर्नाशो वृथाऽत्र हि
asmākaṃ na bhavet kiñcitsādhanaṃ dhāmasādhanam |
tato'vadad hemakaṇṭho janakaṃ vākyamādṛtaḥ
||15||अस्माकं न भवेत् किञ्चित्साधनं धामसाधनम् ।
ततोऽवदद् हेमकण्ठो जनकं वाक्यमादृतः
kathaṃ tyaktvā'rbhakaṃ tāta yāsi draṣṭuṃ gajānanam |
mana rājyena ko hetu rājñayā tava vatsaram
||16||कथं त्यक्त्वाऽर्भकं तात यासि द्रष्टुं गजाननम् ।
मन राज्येन को हेतु राज्ञया तव वत्सरम्
pālitaṃ rājyamakhilaṃ necchedānīṃ mamāpi ca |
śapathaste tathā rājan ato netuṃ mamārhasi
||17||पालितं राज्यमखिलं नेच्छेदानीं ममापि च ।
शपथस्ते तथा राजन् अतो नेतुं ममार्हसि
somakānta uvāca
sarveṣāmeva sandraṣṭumicchā devapadāmbujam |
ahaṃ ca paravānatra kathaṃ kāryaṃ mayā janāḥ
||18||सर्वेषामेव सन्द्रष्टुमिच्छा देवपदाम्बुजम् ।
अहं च परवानत्र कथं कार्यं मया जनाः
bhavatsnehana śocāmi putrasnehādviśeṣataḥ |
ata evordhvagaṃ yānamuttārya draṣṭumāgataḥ
||19||भवत्स्नेहन शोचामि पुत्रस्नेहाद्विशेषतः ।
अत एवोर्ध्वगं यानमुत्तार्य द्रष्टुमागतः
sūta uvāca
tataḥ śocatsu lokeṣu somakānte rudatyapi |
putre ca devadūtānāṃ dayā prādurabhūt tadā
||20||ततः शोचत्सु लोकेषु सोमकान्ते रुदत्यपि ।
पुत्रे च देवदूतानां दया प्रादुरभूत् तदा
te ūcuḥ somakāntaṃ taṃ dhanyo rājan yato janāḥ |
tvayi saṅkalpitaprāṇā yathā tvaṃ jagadīśvare
||21||ते ऊचुः सोमकान्तं तं धन्यो राजन् यतो जनाः ।
त्वयि सङ्कल्पितप्राणा यथा त्वं जगदीश्वरे
ataḥ sarvān gṛhītvaiva yāmaḥ śīghraṃ gajānanam |
rājovāca |
yadi sarvā purī nītā tadā kīrtirdṛḍhā mama
||22||अतः सर्वान् गृहीत्वैव यामः शीघ्रं गजाननम् ।
राजोवाच ।
यदि सर्वा पुरी नीता तदा कीर्तिर्दृढा मम
bhaviṣyati rasāyāṃ me nānyathā tu bhaviṣyati |
sūta uvāca |
evamuktvā purāṇasya gaṇeśasya śravodbhavam
||23||भविष्यति रसायां मे नान्यथा तु भविष्यति ।
सूत उवाच ।
एवमुक्त्वा पुराणस्य गणेशस्य श्रवोद्भवम्
puṇyaṃ haste jale naiṣāṃ dadau rājā tadājñayā |
toye haste gate lokā niṣpāpāḥ puṇyamūrtayaḥ
||24||पुण्यं हस्ते जले नैषां ददौ राजा तदाज्ञया ।
तोये हस्ते गते लोका निष्पापाः पुण्यमूर्तयः
ābālavanitāvṛddhā ruruhuryānamuttamam |
gaṇeśasya tu ye dūtāstato'gurūrdhvamārgataḥ
||25||आबालवनितावृद्धा रुरुहुर्यानमुत्तमम् ।
गणेशस्य तु ये दूतास्ततोऽगुरूर्ध्वमार्गतः
tataḥ kecinnarāḥ pāpā yairnāpi ca jalaṃ kare |
te punarnagare yātāḥ śaśaṃsuḥ śeṣitaṃ janam
||26||ततः केचिन्नराः पापा यैर्नापि च जलं करे ।
ते पुनर्नगरे याताः शशंसुः शेषितं जनम्
tato dadṛśire sarve ūrdhvagaṃ nagaraṃ bahu |
ūcuḥ parasparaṃ śeṣā dravyalābhena toṣiṇaḥ
||27||ततो ददृशिरे सर्वे ऊर्ध्वगं नगरं बहु ।
ऊचुः परस्परं शेषा द्रव्यलाभेन तोषिणः
nānāvyavasāyaratā babhūvurhṛṣṭamānasāḥ |
kāṃścitpalāyanaparān dūtā daṇḍaprahāriṇaḥ
||28||नानाव्यवसायरता बभूवुर्हृष्टमानसाः ।
कांश्चित्पलायनपरान् दूता दण्डप्रहारिणः
balādgṛhītvā prākṣipan yānamadhyeti kautukāt |
nānāmiṣeṇa jagmurye tāṃstathaiva nicikṣipuḥ
||29||बलाद्गृहीत्वा प्राक्षिपन् यानमध्येति कौतुकात् ।
नानामिषेण जग्मुर्ये तांस्तथैव निचिक्षिपुः
upaviṣṭā madhyadeśe rājapatnīsutādayaḥ |
amātyāḥ parito lokā nāgarā viviśuḥ sukham
||30||उपविष्टा मध्यदेशे राजपत्नीसुतादयः ।
अमात्याः परितो लोका नागरा विविशुः सुखम्
mayūreśa mayūreśa jaya tvamiti ghoṣiṇaḥ |
vādyatsu devavādyeṣu nṛtyatyapsarasāṃ gaṇe
||31||मयूरेश मयूरेश जय त्वमिति घोषिणः ।
वाद्यत्सु देववाद्येषु नृत्यत्यप्सरसां गणे
pratinādena garjanti maṇḍalāni diśāmapi |
ativegena te prāptā gaṇeśasya padaṃ śubham
||32||प्रतिनादेन गर्जन्ति मण्डलानि दिशामपि ।
अतिवेगेन ते प्राप्ता गणेशस्य पदं शुभम्
suṣamāṃ paripaśyanto vismayenābruvanniti |
aho mahat puṇyamasya yena dṛṣṭo gajānanaḥ
||33||सुषमां परिपश्यन्तो विस्मयेनाब्रुवन्निति ।
अहो महत् पुण्यमस्य येन दृष्टो गजाननः
samīpatāṃ yayuḥ sarve rājā sāyujyamāpa ca |
sūta uvāca |
evaṃ vaḥ kathitā viprā gaṇeśasya purāṇanā
||34||समीपतां ययुः सर्वे राजा सायुज्यमाप च ।
सूत उवाच ।
एवं वः कथिता विप्रा गणेशस्य पुराणना
kathā sarvajanasyāpi śravaṇātpāpanāśini |
śaṛṇudhvaṃ devadūtebhyo vimāne pṛṣṭavān nṛpaḥ |
tatsarvaṃ bhavatāṃ viprāḥ kathayāmi kathānakam
||35||कथा सर्वजनस्यापि श्रवणात्पापनाशिनि ।
शृणुध्वं देवदूतेभ्यो विमाने पृष्टवान् नृपः ।
तत्सर्वं भवतां विप्राः कथयामि कथानकम्
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe somakāntasya devapadaprāptivarṇanaṃ nāma tripañcāśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 153 ||