अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
२२ प्रजापतिर्वैश्वामित्रः, प्रजापतिर्वाच्यो वा। विश्वे देवाः। त्रिष्टुप्।
उ॒षस॒: पूर्वा॒ अध॒ यद् व्यूषुर्म॒हद् वि ज॑ज्ञे अ॒क्षरं॑ प॒दे गोः ।
व्र॒ता दे॒वाना॒मुप॒ नु प्र॒भूष॑न् म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥१॥u̱ṣasa̱: pūrvā̱ adha̱ yad vyūṣurma̱had vi ja̍jñe a̱kṣara̍ṃ pa̱de goḥ |
vra̱tā de̱vānā̱mupa̱ nu pra̱bhūṣa̍n ma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m
मो षू णो॒ अत्र॑ जुहुरन्त दे॒वा मा पूर्वे॑ अग्ने पि॒तर॑: पद॒ज्ञाः ।
पु॒रा॒ण्योः सद्म॑नोः के॒तुर॒न्तर्म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥२॥mo ṣū ṇo̱ atra̍ juhuranta de̱vā mā pūrve̍ agne pi̱tara̍: pada̱jñāḥ |
pu̱rā̱ṇyoḥ sadma̍noḥ ke̱tura̱ntarma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m
वि मे॑ पुरु॒त्रा प॑तयन्ति॒ कामा॒: शम्यच्छा॑ दीद्ये पू॒र्व्याणि॑ ।
समि॑द्धे अ॒ग्नावृ॒तमिद् व॑देम म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥३॥vi me̍ puru̱trā pa̍tayanti̱ kāmā̱: śamyacchā̍ dīdye pū̱rvyāṇi̍ |
sami̍ddhe a̱gnāvṛ̱tamid va̍dema ma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m
स॒मा॒नो राजा॒ विभृ॑तः पुरु॒त्रा शये॑ श॒यासु॒ प्रयु॑तो॒ वनानु॑ ।
अ॒न्या व॒त्सं भर॑ति॒ क्षेति॑ मा॒ता म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥४॥sa̱mā̱no rājā̱ vibhṛ̍taḥ puru̱trā śaye̍ śa̱yāsu̱ prayu̍to̱ vanānu̍ |
a̱nyā va̱tsaṃ bhara̍ti̱ kṣeti̍ mā̱tā ma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m
आ॒क्षित् पूर्वा॒स्वप॑रा अनू॒रुत् स॒द्यो जा॒तासु॒ तरु॑णीष्व॒न्तः ।
अ॒न्तर्व॑तीः सुवते॒ अप्र॑वीता म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥५॥ā̱kṣit pūrvā̱svapa̍rā anū̱rut sa̱dyo jā̱tāsu̱ taru̍ṇīṣva̱ntaḥ |
a̱ntarva̍tīḥ suvate̱ apra̍vītā ma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m
श॒युः प॒रस्ता॒दध॒ नु द्वि॑मा॒ता ऽब॑न्ध॒नश्च॑रति व॒त्स एक॑: ।
मि॒त्रस्य॒ ता वरु॑णस्य व्र॒तानि॑ म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥६॥śa̱yuḥ pa̱rastā̱dadha̱ nu dvi̍mā̱tā 'ba̍ndha̱naśca̍rati va̱tsa eka̍: |
mi̱trasya̱ tā varu̍ṇasya vra̱tāni̍ ma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m
द्वि॒मा॒ता होता॑ वि॒दथे॑षु स॒म्राळन्वग्रं॒ चर॑ति॒ क्षेति॑ बु॒ध्नः ।
प्र रण्या॑नि रण्य॒वाचो॑ भरन्ते म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥७॥dvi̱mā̱tā hotā̍ vi̱dathe̍ṣu sa̱mrāl̤anvagra̱ṃ cara̍ti̱ kṣeti̍ bu̱dhnaḥ |
pra raṇyā̍ni raṇya̱vāco̍ bharante ma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m
शूर॑स्येव॒ युध्य॑तो अन्त॒मस्य॑ प्रती॒चीनं॑ ददृशे॒ विश्व॑मा॒यत् ।
अ॒न्तर्म॒तिश्च॑रति नि॒ष्षिधं॒ गोर्म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥८॥śūra̍syeva̱ yudhya̍to anta̱masya̍ pratī̱cīna̍ṃ dadṛśe̱ viśva̍mā̱yat |
a̱ntarma̱tiśca̍rati ni̱ṣṣidha̱ṃ gorma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m
नि वे॑वेति पलि॒तो दू॒त आ॑स्व॒न्तर्म॒हांश्च॑रति रोच॒नेन॑ ।
वपूं॑षि॒ बिभ्र॑द॒भि नो॒ वि च॑ष्टे म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥९॥ni ve̍veti pali̱to dū̱ta ā̍sva̱ntarma̱hāṃśca̍rati roca̱nena̍ |
vapū̍ṃṣi̱ bibhra̍da̱bhi no̱ vi ca̍ṣṭe ma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m
विष्णु॑र्गो॒पाः प॑र॒मं पा॑ति॒ पाथ॑: प्रि॒या धामा॑न्य॒मृता॒ दधा॑नः ।
अ॒ग्निष्टा विश्वा॒ भुव॑नानि वेद म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥१०॥viṣṇu̍rgo̱pāḥ pa̍ra̱maṃ pā̍ti̱ pātha̍: pri̱yā dhāmā̍nya̱mṛtā̱ dadhā̍naḥ |
a̱gniṣṭā viśvā̱ bhuva̍nāni veda ma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m
नाना॑ चक्राते य॒म्या॒३वपूं॑षि॒ तयो॑र॒न्यद् रोच॑ते कृ॒ष्णम॒न्यत् ।
श्यावी॑ च॒ यदरु॑षी च॒ स्वसा॑रौ म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥११॥nānā̍ cakrāte ya̱myā̱3vapū̍ṃṣi̱ tayo̍ra̱nyad roca̍te kṛ̱ṣṇama̱nyat |
śyāvī̍ ca̱ yadaru̍ṣī ca̱ svasā̍rau ma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m
मा॒ता च॒ यत्र॑ दुहि॒ता च॑ धे॒नू स॑ब॒र्दुघे॑ धा॒पये॑ते समी॒ची ।
ऋ॒तस्य॒ ते सद॑सीळे अ॒न्तर्म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥१२॥mā̱tā ca̱ yatra̍ duhi̱tā ca̍ dhe̱nū sa̍ba̱rdughe̍ dhā̱paye̍te samī̱cī |
ṛ̱tasya̱ te sada̍sīl̤e a̱ntarma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m
अ॒न्यस्या॑ व॒त्सं रि॑ह॒ती मि॑माय॒ कया॑ भु॒वा नि द॑धे धे॒नुरूध॑: ।
ऋ॒तस्य॒ सा पय॑सापिन्व॒तेळा॑ म॒हद्दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥१३॥a̱nyasyā̍ va̱tsaṃ ri̍ha̱tī mi̍māya̱ kayā̍ bhu̱vā ni da̍dhe dhe̱nurūdha̍: |
ṛ̱tasya̱ sā paya̍sāpinva̱tel̤ā̍ ma̱hadde̱vānā̍masura̱tvameka̍m
पद्या॑ वस्ते पुरु॒रूपा॒ वपूं॑ष्यू॒र्ध्वा त॑स्थौ॒ त्र्यविं॒ रेरि॑हाणा ।
ऋ॒तस्य॒ सद्म॒ वि च॑रामि वि॒द्वान् म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥१४॥padyā̍ vaste puru̱rūpā̱ vapū̍ṃṣyū̱rdhvā ta̍sthau̱ tryavi̱ṃ reri̍hāṇā |
ṛ̱tasya̱ sadma̱ vi ca̍rāmi vi̱dvān ma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m
प॒दे इ॑व॒ निहि॑ते द॒स्मे अ॒न्तस्तयो॑र॒न्यद् गुह्य॑मा॒विर॒न्यत् ।
स॒ध्री॒ची॒ना प॒थ्या॒३ सा विषू॑ची म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥१५॥pa̱de i̍va̱ nihi̍te da̱sme a̱ntastayo̍ra̱nyad guhya̍mā̱vira̱nyat |
sa̱dhrī̱cī̱nā pa̱thyā̱3 sā viṣū̍cī ma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m
आ धे॒नवो॑ धुनयन्ता॒मशि॑श्वीः सब॒र्दुघा॑: शश॒या अप्र॑दुग्धाः ।
नव्या॑नव्या युव॒तयो॒ भव॑न्तीर्म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥१६॥ā dhe̱navo̍ dhunayantā̱maśi̍śvīḥ saba̱rdughā̍: śaśa̱yā apra̍dugdhāḥ |
navyā̍navyā yuva̱tayo̱ bhava̍ntīrma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m
यद॒न्यासु॑ वृष॒भो रोर॑वीति॒ सो अ॒न्यस्मि॑न् यू॒थे नि द॑धाति॒ रेत॑: ।
स हि क्षपा॑वा॒न् त्स भग॒: स राजा॑ म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥१७॥yada̱nyāsu̍ vṛṣa̱bho rora̍vīti̱ so a̱nyasmi̍n yū̱the ni da̍dhāti̱ reta̍: |
sa hi kṣapā̍vā̱n tsa bhaga̱: sa rājā̍ ma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m
वी॒रस्य॒ नु स्वश्व्यं॑ जनास॒: प्र नु वो॑चाम वि॒दुर॑स्य दे॒वाः ।
षो॒ळहा यु॒क्ताः पञ्च॑प॒ञ्चा व॑हन्ति म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥१८॥vī̱rasya̱ nu svaśvya̍ṃ janāsa̱: pra nu vo̍cāma vi̱dura̍sya de̱vāḥ |
ṣo̱l̤ahā yu̱ktāḥ pañca̍pa̱ñcā va̍hanti ma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m
दे॒वस्त्वष्टा॑ सवि॒ता वि॒श्वरू॑पः पु॒पोष॑ प्र॒जाः पु॑रु॒धा ज॑जान ।
इ॒मा च॒ विश्वा॒ भुव॑नान्यस्य म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥१९॥de̱vastvaṣṭā̍ savi̱tā vi̱śvarū̍paḥ pu̱poṣa̍ pra̱jāḥ pu̍ru̱dhā ja̍jāna |
i̱mā ca̱ viśvā̱ bhuva̍nānyasya ma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m
म॒ही समै॑रच्च॒म्वा॑ समी॒ची उ॒भे ते अ॑स्य॒ वसु॑ना॒ न्यृ॑ष्टे ।
शृ॒ण्वे वी॒रो वि॒न्दमा॑नो॒ वसू॑नि म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥२०॥ma̱hī samai̍racca̱mvā̍ samī̱cī u̱bhe te a̍sya̱ vasu̍nā̱ nyṛ̍ṣṭe |
śṛ̱ṇve vī̱ro vi̱ndamā̍no̱ vasū̍ni ma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m
इ॒मां च॑ नः पृथि॒वीं वि॒श्वधा॑या॒ उप॑ क्षेति हि॒तमि॑त्रो॒ न राजा॑ ।
पु॒र॒:सद॑: शर्म॒सदो॒ न वी॒रा म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥२१॥i̱māṃ ca̍ naḥ pṛthi̱vīṃ vi̱śvadhā̍yā̱ upa̍ kṣeti hi̱tami̍tro̱ na rājā̍ |
pu̱ra̱:sada̍: śarma̱sado̱ na vī̱rā ma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m
नि॒ष्षिध्व॑रीस्त॒ ओष॑धीरु॒तापो॑ र॒यिं त॑ इन्द्र पृथि॒वी बि॑भर्ति ।
सखा॑यस्ते वाम॒भाज॑: स्याम म॒हद् दे॒वाना॑मसुर॒त्वमेक॑म्
॥२२॥ni̱ṣṣidhva̍rīsta̱ oṣa̍dhīru̱tāpo̍ ra̱yiṃ ta̍ indra pṛthi̱vī bi̍bharti |
sakhā̍yaste vāma̱bhāja̍: syāma ma̱had de̱vānā̍masura̱tvameka̍m