अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
१५ गाथिनो विश्वामित्रः। वैश्वानरोऽग्निः। जगती।
वै॒श्वा॒न॒राय॑ धि॒षणा॑मृता॒वृधे॑ घृ॒तं न पू॒तम॒ग्नये॑ जनामसि ।
द्वि॒ता होता॑रं॒ मनु॑षश्च वा॒घतो॑ धि॒या रथं॒ न कुलि॑श॒: समृ॑ण्वति
॥१॥vai̱śvā̱na̱rāya̍ dhi̱ṣaṇā̍mṛtā̱vṛdhe̍ ghṛ̱taṃ na pū̱tama̱gnaye̍ janāmasi |
dvi̱tā hotā̍ra̱ṃ manu̍ṣaśca vā̱ghato̍ dhi̱yā ratha̱ṃ na kuli̍śa̱: samṛ̍ṇvati
स रो॑चयज्ज॒नुषा॒ रोद॑सी उ॒भे स मा॒त्रोर॑भवत्पु॒त्र ईड्य॑: ।
ह॒व्य॒वाळ॒ग्निर॒जर॒श्चनो॑हितो दू॒ळभो॑ वि॒शामति॑थिर्वि॒भाव॑सुः
॥२॥sa ro̍cayajja̱nuṣā̱ roda̍sī u̱bhe sa mā̱trora̍bhavatpu̱tra īḍya̍: |
ha̱vya̱vāl̤a̱gnira̱jara̱ścano̍hito dū̱l̤abho̍ vi̱śāmati̍thirvi̱bhāva̍suḥ
क्रत्वा॒ दक्ष॑स्य॒ तरु॑षो॒ विध॑र्मणि दे॒वासो॑ अ॒ग्निं ज॑नयन्त॒ चित्ति॑भिः ।
रु॒रु॒चा॒नं भा॒नुना॒ ज्योति॑षा म॒हामत्यं॒ न वाजं॑ सनि॒ष्यन्नुप॑ ब्रुवे
॥३॥kratvā̱ dakṣa̍sya̱ taru̍ṣo̱ vidha̍rmaṇi de̱vāso̍ a̱gniṃ ja̍nayanta̱ citti̍bhiḥ |
ru̱ru̱cā̱naṃ bhā̱nunā̱ jyoti̍ṣā ma̱hāmatya̱ṃ na vāja̍ṃ sani̱ṣyannupa̍ bruve
आ म॒न्द्रस्य॑ सनि॒ष्यन्तो॒ वरे॑ण्यं वृणी॒महे॒ अह्र॑यं॒ वाज॑मृ॒ग्मिय॑म् ।
रा॒तिं भृगू॑णामु॒शिजं॑ क॒विक्र॑तुम॒ग्निं राज॑न्तं दि॒व्येन॑ शो॒चिषा॑
॥४॥ā ma̱ndrasya̍ sani̱ṣyanto̱ vare̍ṇyaṃ vṛṇī̱mahe̱ ahra̍ya̱ṃ vāja̍mṛ̱gmiya̍m |
rā̱tiṃ bhṛgū̍ṇāmu̱śija̍ṃ ka̱vikra̍tuma̱gniṃ rāja̍ntaṃ di̱vyena̍ śo̱ciṣā̍
अ॒ग्निं सु॒म्नाय॑ दधिरे पु॒रो जना॒ वाज॑श्रवसमि॒ह वृ॒क्तब॑र्हिषः ।
य॒तस्रु॑चः सु॒रुचं॑ वि॒श्वदे॑व्यं रु॒द्रं य॒ज्ञानां॒ साध॑दिष्टिम॒पसा॑म्
॥५॥a̱gniṃ su̱mnāya̍ dadhire pu̱ro janā̱ vāja̍śravasami̱ha vṛ̱ktaba̍rhiṣaḥ |
ya̱tasru̍caḥ su̱ruca̍ṃ vi̱śvade̍vyaṃ ru̱draṃ ya̱jñānā̱ṃ sādha̍diṣṭima̱pasā̍m
पाव॑कशोचे॒ तव॒ हि क्षयं॒ परि॒ होत॑र्य॒ज्ञेषु॑ वृ॒क्तब॑र्हिषो॒ नर॑: ।
अग्ने॒ दुव॑ इ॒च्छमा॑नास॒ आप्य॒मुपा॑सते॒ द्रवि॑णं धेहि॒ तेभ्य॑:
॥६॥pāva̍kaśoce̱ tava̱ hi kṣaya̱ṃ pari̱ hota̍rya̱jñeṣu̍ vṛ̱ktaba̍rhiṣo̱ nara̍: |
agne̱ duva̍ i̱cchamā̍nāsa̱ āpya̱mupā̍sate̱ dravi̍ṇaṃ dhehi̱ tebhya̍:
आ रोद॑सी अपृण॒दा स्व॑र्म॒हज्जा॒तं यदे॑नम॒पसो॒ अधा॑रयन् ।
सो अ॑ध्व॒राय॒ परि॑ णीयते क॒विरत्यो॒ न वाज॑सातये॒ चनो॑हितः
॥७॥ā roda̍sī apṛṇa̱dā sva̍rma̱hajjā̱taṃ yade̍nama̱paso̱ adhā̍rayan |
so a̍dhva̱rāya̱ pari̍ ṇīyate ka̱viratyo̱ na vāja̍sātaye̱ cano̍hitaḥ
न॒म॒स्यत॑ ह॒व्यदा॑तिं स्वध्व॒रं दु॑व॒स्यत॒ दम्यं॑ जा॒तवे॑दसम् ।
र॒थीर्ऋ॒तस्य॑ बृह॒तो विच॑र्षणिर॒ग्निर्दे॒वाना॑मभवत् पु॒रोहि॑तः
॥८॥na̱ma̱syata̍ ha̱vyadā̍tiṃ svadhva̱raṃ du̍va̱syata̱ damya̍ṃ jā̱tave̍dasam |
ra̱thīrṛ̱tasya̍ bṛha̱to vica̍rṣaṇira̱gnirde̱vānā̍mabhavat pu̱rohi̍taḥ
ति॒स्रो य॒ह्वस्य॑ स॒मिध॒: परि॑ज्मनो॒ऽग्नेर॑पुनन्नु॒शिजो॒ अमृ॑त्यवः ।
तासा॒मेका॒मद॑धु॒र्मर्त्ये॒ भुज॑मु लो॒कमु॒ द्वे उप॑ जा॒मिमी॑यतुः
॥९॥ti̱sro ya̱hvasya̍ sa̱midha̱: pari̍jmano̱'gnera̍punannu̱śijo̱ amṛ̍tyavaḥ |
tāsā̱mekā̱mada̍dhu̱rmartye̱ bhuja̍mu lo̱kamu̱ dve upa̍ jā̱mimī̍yatuḥ
वि॒शां क॒विं वि॒श्पतिं॒ मानु॑षी॒रिष॒: सं सी॑मकृण्व॒न् त्स्वधि॑तिं॒ न तेज॑से ।
स उ॒द्वतो॑ नि॒वतो॑ याति॒ वेवि॑ष॒त् स गर्भ॑मे॒षु भुव॑नेषु दीधरत्
॥१०॥vi̱śāṃ ka̱viṃ vi̱śpati̱ṃ mānu̍ṣī̱riṣa̱: saṃ sī̍makṛṇva̱n tsvadhi̍ti̱ṃ na teja̍se |
sa u̱dvato̍ ni̱vato̍ yāti̱ vevi̍ṣa̱t sa garbha̍me̱ṣu bhuva̍neṣu dīdharat
स जि॑न्वते ज॒ठरे॑षु प्रजज्ञि॒वान् वृषा॑ चि॒त्रेषु॒ नान॑द॒न्न सिं॒हः ।
वै॒श्वा॒न॒रः पृ॑थु॒पाजा॒ अम॑र्त्यो॒ वसु॒ रत्ना॒ दय॑मानो॒ वि दा॒शुषे॑
॥११॥sa ji̍nvate ja̱ṭhare̍ṣu prajajñi̱vān vṛṣā̍ ci̱treṣu̱ nāna̍da̱nna si̱ṃhaḥ |
vai̱śvā̱na̱raḥ pṛ̍thu̱pājā̱ ama̍rtyo̱ vasu̱ ratnā̱ daya̍māno̱ vi dā̱śuṣe̍
वै॒श्वा॒न॒रः प्र॒त्नथा॒ नाक॒मारु॑हद् दि॒वस्पृ॒ष्ठं भन्द॑मानः सु॒मन्म॑भिः ।
स पू॑र्व॒वज्ज॒नय॑ञ्ज॒न्तवे॒ धनं॑ समा॒नमज्मं॒ पर्ये॑ति॒ जागृ॑विः
॥१२॥vai̱śvā̱na̱raḥ pra̱tnathā̱ nāka̱māru̍had di̱vaspṛ̱ṣṭhaṃ bhanda̍mānaḥ su̱manma̍bhiḥ |
sa pū̍rva̱vajja̱naya̍ñja̱ntave̱ dhana̍ṃ samā̱namajma̱ṃ parye̍ti̱ jāgṛ̍viḥ
ऋ॒तावा॑नं य॒ज्ञियं॒ विप्र॑मु॒क्थ्य१मा यं द॒धे मा॑त॒रिश्वा॑ दि॒वि क्षय॑म् ।
तं चि॒त्रया॑मं॒ हरि॑केशमीमहे सुदी॒तिम॒ग्निं सु॑वि॒ताय॒ नव्य॑से
॥१३॥ṛ̱tāvā̍naṃ ya̱jñiya̱ṃ vipra̍mu̱kthya1mā yaṃ da̱dhe mā̍ta̱riśvā̍ di̱vi kṣaya̍m |
taṃ ci̱trayā̍ma̱ṃ hari̍keśamīmahe sudī̱tima̱gniṃ su̍vi̱tāya̱ navya̍se
शुचिं॒ न याम॑न्निषि॒रं स्व॒र्दृशं॑ के॒तुं दि॒वो रो॑चन॒स्थामु॑ष॒र्बुध॑म् ।
अ॒ग्निं मू॒र्धानं॑ दि॒वो अप्र॑तिष्कुतं॒ तमी॑महे॒ नम॑सा वा॒जिनं॑ बृ॒हत्
॥१४॥śuci̱ṃ na yāma̍nniṣi̱raṃ sva̱rdṛśa̍ṃ ke̱tuṃ di̱vo ro̍cana̱sthāmu̍ṣa̱rbudha̍m |
a̱gniṃ mū̱rdhāna̍ṃ di̱vo apra̍tiṣkuta̱ṃ tamī̍mahe̱ nama̍sā vā̱jina̍ṃ bṛ̱hat
म॒न्द्रं होता॑रं॒ शुचि॒मद्व॑याविनं॒ दमू॑नसमु॒क्थ्यं॑ वि॒श्वच॑र्षणिम् ।
रथं॒ न चि॒त्रं वपु॑षाय दर्श॒तं मनु॑र्हितं॒ सद॒मिद् रा॒य ई॑महे
॥१५॥ma̱ndraṃ hotā̍ra̱ṃ śuci̱madva̍yāvina̱ṃ damū̍nasamu̱kthya̍ṃ vi̱śvaca̍rṣaṇim |
ratha̱ṃ na ci̱traṃ vapu̍ṣāya darśa̱taṃ manu̍rhita̱ṃ sada̱mid rā̱ya ī̍mahe