अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
१७ गाथिनो विश्वामित्रः। इन्द्रः। त्रिष्टुप् ।
इन्द्र॒ सोमं॑ सोमपते॒ पिबे॒मं माध्यं॑दिनं॒ सव॑नं॒ चारु॒ यत् ते॒ ।
प्र॒प्रुथ्या॒ शिप्रे॑ मघवन्नृजीषिन् वि॒मुच्या॒ हरी॑ इ॒ह मा॑दयस्व
॥१॥indra̱ soma̍ṃ somapate̱ pibe̱maṃ mādhya̍ṃdina̱ṃ sava̍na̱ṃ cāru̱ yat te̱ |
pra̱pruthyā̱ śipre̍ maghavannṛjīṣin vi̱mucyā̱ harī̍ i̱ha mā̍dayasva
गवा॑शिरं म॒न्थिन॑मिन्द्र शु॒क्रं पिबा॒ सोमं॑ ररि॒मा ते॒ मदा॑य ।
ब्र॒ह्म॒कृता॒ मारु॑तेना ग॒णेन॑ स॒जोषा॑ रु॒द्रैस्तृ॒पदा वृ॑षस्व
॥२॥gavā̍śiraṃ ma̱nthina̍mindra śu̱kraṃ pibā̱ soma̍ṃ rari̱mā te̱ madā̍ya |
bra̱hma̱kṛtā̱ māru̍tenā ga̱ṇena̍ sa̱joṣā̍ ru̱draistṛ̱padā vṛ̍ṣasva
ये ते॒ शुष्मं॒ ये तवि॑षी॒मव॑र्ध॒न्नर्च॑न्त इन्द्र म॒रुत॑स्त॒ ओज॑: ।
माध्यं॑दिने॒ सव॑ने वज्रहस्त॒ पिबा॑ रु॒द्रेभि॒: सग॑णः सुशिप्र
॥३॥ye te̱ śuṣma̱ṃ ye tavi̍ṣī̱mava̍rdha̱nnarca̍nta indra ma̱ruta̍sta̱ oja̍: |
mādhya̍ṃdine̱ sava̍ne vajrahasta̱ pibā̍ ru̱drebhi̱: saga̍ṇaḥ suśipra
त इन्न्व॑स्य॒ मधु॑मद् विविप्र॒ इन्द्र॑स्य॒ शर्धो॑ म॒रुतो॒ य आस॑न् ।
येभि॑र्वृ॒त्रस्ये॑षि॒तो वि॒वेदा॑म॒र्मणो॒ मन्य॑मानस्य॒ मर्म॑ ४॥
म॒नु॒ष्वदि॑न्द्र॒ सव॑नं जुषा॒णः पिबा॒ सोमं॒ शश्व॑ते वी॒र्या॑य ।
स आ व॑वृत्स्व हर्यश्व य॒ज्ञैः स॑र॒ण्युभि॑र॒पो अर्णा॑ सिसर्षि ५॥
त्वम॒पो यद्ध॑ वृ॒त्रं ज॑घ॒न्वाँ अत्याँ॑ इव॒ प्रासृ॑ज॒: सर्त॒वाजौ ।
शया॑नमिन्द्र॒ चर॑ता व॒धेन॑ वव्रि॒वांसं॒ परि॑ दे॒वीरदे॑वम्
॥६॥ta innva̍sya̱ madhu̍mad vivipra̱ indra̍sya̱ śardho̍ ma̱ruto̱ ya āsa̍n |
yebhi̍rvṛ̱trasye̍ṣi̱to vi̱vedā̍ma̱rmaṇo̱ manya̍mānasya̱ marma̍ 4ma̱nu̱ṣvadi̍ndra̱ sava̍naṃ juṣā̱ṇaḥ pibā̱ soma̱ṃ śaśva̍te vī̱ryā̍ya |
sa ā va̍vṛtsva haryaśva ya̱jñaiḥ sa̍ra̱ṇyubhi̍ra̱po arṇā̍ sisarṣi 5tvama̱po yaddha̍ vṛ̱traṃ ja̍gha̱nvām̐ atyā̍m̐ iva̱ prāsṛ̍ja̱: sarta̱vājau |
śayā̍namindra̱ cara̍tā va̱dhena̍ vavri̱vāṃsa̱ṃ pari̍ de̱vīrade̍vam
यजा॑म॒ इन्नम॑सा वृ॒द्धमिन्द्रं॑ बृ॒हन्त॑मृ॒ष्वम॒जरं॒ युवा॑नम् ।
यस्य॑ प्रि॒ये म॒मतु॑र्य॒ज्ञिय॑स्य॒ न रोद॑सी महि॒मानं॑ म॒माते॑
॥७॥yajā̍ma̱ innama̍sā vṛ̱ddhamindra̍ṃ bṛ̱hanta̍mṛ̱ṣvama̱jara̱ṃ yuvā̍nam |
yasya̍ pri̱ye ma̱matu̍rya̱jñiya̍sya̱ na roda̍sī mahi̱māna̍ṃ ma̱māte̍
इन्द्र॑स्य॒ कर्म॒ सुकृ॑ता पु॒रूणि॑ व्र॒तानि॑ दे॒वा न मि॑नन्ति॒ विश्वे॑ ।
दा॒धार॒ यः पृ॑थि॒वीं द्यामु॒तेमां ज॒जान॒ सूर्य॑मु॒षसं॑ सु॒दंसा॑:
॥८॥indra̍sya̱ karma̱ sukṛ̍tā pu̱rūṇi̍ vra̱tāni̍ de̱vā na mi̍nanti̱ viśve̍ |
dā̱dhāra̱ yaḥ pṛ̍thi̱vīṃ dyāmu̱temāṃ ja̱jāna̱ sūrya̍mu̱ṣasa̍ṃ su̱daṃsā̍:
अद्रो॑घ स॒त्यं तव॒ तन्म॑हि॒त्वं स॒द्यो यज्जा॒तो अपि॑बो ह॒ सोम॑म् ।
न द्याव॑ इन्द्र त॒वस॑स्त॒ ओजो॒ नाहा॒ न मासा॑: श॒रदो॑ वरन्त
॥९॥adro̍gha sa̱tyaṃ tava̱ tanma̍hi̱tvaṃ sa̱dyo yajjā̱to api̍bo ha̱ soma̍m |
na dyāva̍ indra ta̱vasa̍sta̱ ojo̱ nāhā̱ na māsā̍: śa̱rado̍ varanta
त्वं स॒द्यो अ॑पिबो जा॒त इ॑न्द्र॒ मदा॑य॒ सोमं॑ पर॒मे व्यो॑मन् ।
यद्ध॒ द्यावा॑पृथि॒वी आवि॑वेशी॒रथा॑भवः पू॒र्व्यः का॒रुधा॑याः
॥१०॥tvaṃ sa̱dyo a̍pibo jā̱ta i̍ndra̱ madā̍ya̱ soma̍ṃ para̱me vyo̍man |
yaddha̱ dyāvā̍pṛthi̱vī āvi̍veśī̱rathā̍bhavaḥ pū̱rvyaḥ kā̱rudhā̍yāḥ
अह॒न्नहिं॑ परि॒शया॑न॒मर्ण॑ ओजा॒यमा॑नं तुविजात॒ तव्या॑न् ।
न ते॑ महि॒त्वमनु॑ भू॒दध॒ द्यौर्यद॒न्यया॑ स्फि॒ग्या॒३ क्षामव॑स्थाः
॥११॥aha̱nnahi̍ṃ pari̱śayā̍na̱marṇa̍ ojā̱yamā̍naṃ tuvijāta̱ tavyā̍n |
na te̍ mahi̱tvamanu̍ bhū̱dadha̱ dyauryada̱nyayā̍ sphi̱gyā̱3 kṣāmava̍sthāḥ
य॒ज्ञो हि त॑ इन्द्र॒ वर्ध॑नो॒ भूदु॒त प्रि॒यः सु॒तसो॑मो मि॒येध॑: ।
य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑व य॒ज्ञिय॒: सन् य॒ज्ञस्ते॒ वज्र॑महि॒हत्य॑ आवत्
॥१२॥ya̱jño hi ta̍ indra̱ vardha̍no̱ bhūdu̱ta pri̱yaḥ su̱taso̍mo mi̱yedha̍: |
ya̱jñena̍ ya̱jñama̍va ya̱jñiya̱: san ya̱jñaste̱ vajra̍mahi̱hatya̍ āvat
य॒ज्ञेनेन्द्र॒मव॒सा च॑क्रे अ॒र्वागैनं॑ सु॒म्नाय॒ नव्य॑से ववृत्याम् ।
यः स्तोमे॑भिर्वावृ॒धे पू॒र्व्येभि॒र्यो म॑ध्य॒मेभि॑रु॒त नूत॑नेभिः
॥१३॥ya̱jñenendra̱mava̱sā ca̍kre a̱rvāgaina̍ṃ su̱mnāya̱ navya̍se vavṛtyām |
yaḥ stome̍bhirvāvṛ̱dhe pū̱rvyebhi̱ryo ma̍dhya̱mebhi̍ru̱ta nūta̍nebhiḥ
वि॒वेष॒ यन्मा॑ धि॒षणा॑ ज॒जान॒ स्तवै॑ पु॒रा पार्या॒दिन्द्र॒मह्न॑: ।
अंह॑सो॒ यत्र॑ पी॒पर॒द् यथा॑ नो ना॒वेव॒ यान्त॑मु॒भये॑ हवन्ते
॥१४॥vi̱veṣa̱ yanmā̍ dhi̱ṣaṇā̍ ja̱jāna̱ stavai̍ pu̱rā pāryā̱dindra̱mahna̍: |
aṃha̍so̱ yatra̍ pī̱para̱d yathā̍ no nā̱veva̱ yānta̍mu̱bhaye̍ havante
आपू॑र्णो अस्य क॒लश॒: स्वाहा॒ सेक्ते॑व॒ कोशं॑ सिसिचे॒ पिब॑ध्यै ।
समु॑ प्रि॒या आव॑वृत्र॒न् मदा॑य प्रदक्षि॒णिद॒भि सोमा॑स॒ इन्द्र॑म्
॥१५॥āpū̍rṇo asya ka̱laśa̱: svāhā̱ sekte̍va̱ kośa̍ṃ sisice̱ piba̍dhyai |
samu̍ pri̱yā āva̍vṛtra̱n madā̍ya pradakṣi̱ṇida̱bhi somā̍sa̱ indra̍m
न त्वा॑ गभी॒रः पु॑रुहूत॒ सिन्धु॒र्नाद्र॑य॒: परि॒ षन्तो॑ वरन्त ।
इ॒त्था सखि॑भ्य इषि॒तो यदि॒न्द्रा ऽऽदृ॒ळहं चि॒दरु॑जो॒ गव्य॑मू॒र्वम्
॥१६॥na tvā̍ gabhī̱raḥ pu̍ruhūta̱ sindhu̱rnādra̍ya̱: pari̱ ṣanto̍ varanta |
i̱tthā sakhi̍bhya iṣi̱to yadi̱ndrā ''dṛ̱l̤ahaṃ ci̱daru̍jo̱ gavya̍mū̱rvam
शु॒नं हु॑वेम म॒घवा॑न॒मिन्द्र॑म॒स्मिन् भरे॒ नृत॑मं॒ वाज॑सातौ ।
शृ॒ण्वन्त॑मु॒ग्रमू॒तये॑ स॒मत्सु॒ घ्नन्तं॑ वृ॒त्राणि॑ सं॒जितं॒ धना॑नाम्
॥१७॥śu̱naṃ hu̍vema ma̱ghavā̍na̱mindra̍ma̱smin bhare̱ nṛta̍ma̱ṃ vāja̍sātau |
śṛ̱ṇvanta̍mu̱gramū̱taye̍ sa̱matsu̱ ghnanta̍ṃ vṛ̱trāṇi̍ sa̱ṃjita̱ṃ dhanā̍nām