अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
२४ गाथिनो विश्वमित्रः। इन्द्रः, १ इन्द्रपर्वतौ, १५, १६ वाक्,(ससर्परी),१७-२० रथाङ्गानि, २१-२४ अभिशापः। त्रिष्टुप्, १०, १६ जगती, १३ गायत्री, १२, २०, २२ अनुष्टुप्, १८ बृहती।
इन्द्रा॑पर्वता बृह॒ता रथे॑न वा॒मीरिष॒ आ व॑हतं सु॒वीरा॑: ।
वी॒तं ह॒व्यान्य॑ध्व॒रेषु॑ देवा॒ वर्धे॑थां गी॒र्भिरिळ॑या॒ मद॑न्ता
॥१॥indrā̍parvatā bṛha̱tā rathe̍na vā̱mīriṣa̱ ā va̍hataṃ su̱vīrā̍: |
vī̱taṃ ha̱vyānya̍dhva̱reṣu̍ devā̱ vardhe̍thāṃ gī̱rbhiril̤a̍yā̱ mada̍ntā
तिष्ठा॒ सु कं॑ मघव॒न् मा परा॑ गा॒: सोम॑स्य॒ नु त्वा॒ सुषु॑तस्य यक्षि ।
पि॒तुर्न पु॒त्रः सिच॒मा र॑भे त॒ इन्द्र॒ स्वादि॑ष्ठया गि॒रा श॑चीवः
॥२॥tiṣṭhā̱ su ka̍ṃ maghava̱n mā parā̍ gā̱: soma̍sya̱ nu tvā̱ suṣu̍tasya yakṣi |
pi̱turna pu̱traḥ sica̱mā ra̍bhe ta̱ indra̱ svādi̍ṣṭhayā gi̱rā śa̍cīvaḥ
शंसा॑वाध्वर्यो॒ प्रति॑ मे गृणी॒हीन्द्रा॑य॒ वाह॑: कृणवाव॒ जुष्ट॑म् ।
एदं ब॒र्हिर्यज॑मानस्य सी॒दाथा॑ च भूदु॒क्थमिन्द्रा॑य श॒स्तम्
॥३॥śaṃsā̍vādhvaryo̱ prati̍ me gṛṇī̱hīndrā̍ya̱ vāha̍: kṛṇavāva̱ juṣṭa̍m |
edaṃ ba̱rhiryaja̍mānasya sī̱dāthā̍ ca bhūdu̱kthamindrā̍ya śa̱stam
जा॒येदस्तं॑ मघव॒न् त्सेदु॒ योनि॒स्तदित् त्वा॒ यु॒क्ता हर॑यो वहन्तु ।
य॒दा क॒दा च॑ सु॒नवा॑म॒ सोम॑म॒ग्निष्ट्वा॑ दू॒तो ध॑न्वा॒त्यच्छ॑
॥४॥jā̱yedasta̍ṃ maghava̱n tsedu̱ yoni̱stadit tvā̱ yu̱ktā hara̍yo vahantu |
ya̱dā ka̱dā ca̍ su̱navā̍ma̱ soma̍ma̱gniṣṭvā̍ dū̱to dha̍nvā̱tyaccha̍
परा॑ याहि मघव॒न्ना च॑ या॒हीन्द्र॑ भ्रातरुभ॒यत्रा॑ ते॒ अर्थ॑म् ।
यत्रा॒ रथ॑स्य बृह॒तो नि॒धानं॑ वि॒मोच॑नं वा॒जिनो॒ रास॑भस्य ॥ ५
अपा॒: सोम॒मस्त॑मिन्द्र॒ प्र या॑हि कल्या॒णीर्जा॒या सु॒रणं॑ गृ॒हे ते॑ ।
यत्रा॒ रथ॑स्य बृह॒तो नि॒धानं॑ वि॒मोच॑नं वा॒जिनो॒ दक्षि॑णावत्
॥६॥parā̍ yāhi maghava̱nnā ca̍ yā̱hīndra̍ bhrātarubha̱yatrā̍ te̱ artha̍m |
yatrā̱ ratha̍sya bṛha̱to ni̱dhāna̍ṃ vi̱moca̍naṃ vā̱jino̱ rāsa̍bhasya || 5
apā̱: soma̱masta̍mindra̱ pra yā̍hi kalyā̱ṇīrjā̱yā su̱raṇa̍ṃ gṛ̱he te̍ |
yatrā̱ ratha̍sya bṛha̱to ni̱dhāna̍ṃ vi̱moca̍naṃ vā̱jino̱ dakṣi̍ṇāvat
इ॒मे भो॒जा अङ्गि॑रसो॒ विरू॑पा दि॒वस्पु॒त्रासो॒ असु॑रस्य वी॒राः ।
वि॒श्वामि॑त्राय॒ दद॑तो म॒घानि॑ सहस्रसा॒वे प्र ति॑रन्त॒ आयु॑:
॥७॥i̱me bho̱jā aṅgi̍raso̱ virū̍pā di̱vaspu̱trāso̱ asu̍rasya vī̱rāḥ |
vi̱śvāmi̍trāya̱ dada̍to ma̱ghāni̍ sahasrasā̱ve pra ti̍ranta̱ āyu̍:
रू॒पंरू॑पं म॒घवा॑ बोभवीति मा॒याः कृ॑ण्वा॒नस्त॒न्वं१ परि॒ स्वाम् ।
त्रिर्यद् दि॒वः परि॑ मुहू॒र्तमागा॒त् स्वैर्मन्त्रै॒रनृ॑तुपा ऋ॒तावा॑
॥८॥rū̱paṃrū̍paṃ ma̱ghavā̍ bobhavīti mā̱yāḥ kṛ̍ṇvā̱nasta̱nvaṃ1 pari̱ svām |
triryad di̱vaḥ pari̍ muhū̱rtamāgā̱t svairmantrai̱ranṛ̍tupā ṛ̱tāvā̍
म॒हाँ ऋषि॑र्देव॒जा दे॒वजू॒तोऽस्त॑भ्ना॒त् सिन्धु॑मर्ण॒वं नृ॒चक्षा॑: ।
वि॒श्वामि॑त्रो॒ यदव॑हत् सु॒दास॒मप्रि॑यायत कुशि॒केभि॒रिन्द्र॑:
॥९॥ma̱hām̐ ṛṣi̍rdeva̱jā de̱vajū̱to'sta̍bhnā̱t sindhu̍marṇa̱vaṃ nṛ̱cakṣā̍: |
vi̱śvāmi̍tro̱ yadava̍hat su̱dāsa̱mapri̍yāyata kuśi̱kebhi̱rindra̍:
हं॒सा इ॑व कृणुथ॒ श्लोक॒मद्रि॑भि॒र्मद॑न्तो गी॒र्भिर॑ध्व॒रे सु॒ते सचा॑ ।
दे॒वेभि॑र्विप्रा ऋषयो नृचक्षसो॒ वि पि॑बध्वं कुशिकाः सो॒म्यं मधु॑
॥१०॥ha̱ṃsā i̍va kṛṇutha̱ śloka̱madri̍bhi̱rmada̍nto gī̱rbhira̍dhva̱re su̱te sacā̍ |
de̱vebhi̍rviprā ṛṣayo nṛcakṣaso̱ vi pi̍badhvaṃ kuśikāḥ so̱myaṃ madhu̍
उप॒ प्रेत॑ कुशिकाश्चे॒तय॑ध्व॒मश्वं॑ रा॒ये प्र मु॑ञ्चता सु॒दास॑: ।
राजा॑ वृ॒त्रं ज॑ङ्घन॒त् प्रागपा॒गुद॒गथा॑ यजाते॒ वर॒ आ पृ॑थि॒व्याः
॥११॥upa̱ preta̍ kuśikāśce̱taya̍dhva̱maśva̍ṃ rā̱ye pra mu̍ñcatā su̱dāsa̍: |
rājā̍ vṛ̱traṃ ja̍ṅghana̱t prāgapā̱guda̱gathā̍ yajāte̱ vara̱ ā pṛ̍thi̱vyāḥ
य इ॒मे रोद॑सी उ॒भे अ॒हमिन्द्र॒मतु॑ष्टवम् ।
वि॒श्वामि॑त्रस्य रक्षति॒ ब्रह्मे॒दं भार॑तं॒ जन॑म्
॥१२॥ya i̱me roda̍sī u̱bhe a̱hamindra̱matu̍ṣṭavam |
vi̱śvāmi̍trasya rakṣati̱ brahme̱daṃ bhāra̍ta̱ṃ jana̍m
वि॒श्वामि॑त्रा अरासत॒ ब्रह्मेन्द्रा॑य व॒ज्रिणे॑ । कर॒दिन्न॑: सु॒राध॑सः
॥१३॥vi̱śvāmi̍trā arāsata̱ brahmendrā̍ya va̱jriṇe̍ | kara̱dinna̍: su̱rādha̍saḥ
किं ते॑ कृण्वन्ति॒ कीक॑टेषु॒ गावो॒ नाशिरं॑ दु॒ह्रे न त॑पन्ति घ॒र्मम् ।
आ नो॑ भर॒ प्रम॑गन्दस्य॒ वेदो॑ नैचाशा॒खं म॑घवन् रन्धया नः
॥१४॥kiṃ te̍ kṛṇvanti̱ kīka̍ṭeṣu̱ gāvo̱ nāśira̍ṃ du̱hre na ta̍panti gha̱rmam |
ā no̍ bhara̱ prama̍gandasya̱ vedo̍ naicāśā̱khaṃ ma̍ghavan randhayā naḥ
स॒स॒र्प॒रीरम॑तिं॒ बाध॑माना बृ॒हन्मि॑माय ज॒मद॑ग्निदत्ता ।
आ सूर्य॑स्य दुहि॒ता त॑तान॒ श्रवो॑ दे॒वेष्व॒मृत॑मजु॒र्यम्
॥१५॥sa̱sa̱rpa̱rīrama̍ti̱ṃ bādha̍mānā bṛ̱hanmi̍māya ja̱mada̍gnidattā |
ā sūrya̍sya duhi̱tā ta̍tāna̱ śravo̍ de̱veṣva̱mṛta̍maju̱ryam
स॒स॒र्प॒रीर॑भर॒त् तूय॑मे॒भ्योऽधि॒ श्रव॒: पाञ्च॑जन्यासु कृ॒ष्टिषु॑ ।
सा प॒क्ष्या॒३ नव्य॒मायु॒र्दधा॑ना॒ यां मे॑ पलस्तिजमद॒ग्नयो॑ द॒दुः
॥१६॥sa̱sa̱rpa̱rīra̍bhara̱t tūya̍me̱bhyo'dhi̱ śrava̱: pāñca̍janyāsu kṛ̱ṣṭiṣu̍ |
sā pa̱kṣyā̱3 navya̱māyu̱rdadhā̍nā̱ yāṃ me̍ palastijamada̱gnayo̍ da̱duḥ
स्थि॒रौ गावौ॑ भवतां वी॒ळुरक्षो॒ मेषा वि व॑र्हि॒ मा यु॒गं वि शा॑रि ।
इन्द्र॑: पात॒ल्ये॑ ददतां॒ शरी॑तो॒ररि॑ष्टनेमे अ॒भि न॑: सचस्व
॥१७॥sthi̱rau gāvau̍ bhavatāṃ vī̱l̤urakṣo̱ meṣā vi va̍rhi̱ mā yu̱gaṃ vi śā̍ri |
indra̍: pāta̱lye̍ dadatā̱ṃ śarī̍to̱rari̍ṣṭaneme a̱bhi na̍: sacasva
बलं॑ धेहि त॒नूषु॑ नो॒ बल॑मिन्द्रान॒ळुत्सु॑ नः ।
बलं॑ तो॒काय॒ तन॑याय जी॒वसे॒ त्वं हि ब॑ल॒दा असि॑
॥१८॥bala̍ṃ dhehi ta̱nūṣu̍ no̱ bala̍mindrāna̱l̤utsu̍ naḥ |
bala̍ṃ to̱kāya̱ tana̍yāya jī̱vase̱ tvaṃ hi ba̍la̱dā asi̍
अ॒भि व्य॑यस्व खदि॒रस्य॒ सार॒मोजो॑ धेहि स्पन्द॒ने शिं॒शपा॑याम् ।
अक्ष॑ वीळो वीळित वी॒ळय॑स्व॒ मा यामा॑द॒स्मादव॑ जीहिपो नः
॥१९॥a̱bhi vya̍yasva khadi̱rasya̱ sāra̱mojo̍ dhehi spanda̱ne śi̱ṃśapā̍yām |
akṣa̍ vīl̤o vīl̤ita vī̱l̤aya̍sva̱ mā yāmā̍da̱smādava̍ jīhipo naḥ
अ॒यम॒स्मान् वन॒स्पति॒र्मा च॒ हा मा च॑ रीरिषत् ।
स्व॒स्त्या गृ॒हेभ्य॒ आव॒सा आ वि॒मोच॑नात्
॥२०॥a̱yama̱smān vana̱spati̱rmā ca̱ hā mā ca̍ rīriṣat |
sva̱styā gṛ̱hebhya̱ āva̱sā ā vi̱moca̍nāt
इन्द्रो॒तिभि॑र्बहु॒लाभि॑र्नो अ॒द्य या॑च्छ्रे॒ष्ठाभि॑र्मघवञ्छूर जिन्व ।
यो नो॒ द्वेष्ट्यध॑र॒: सस्प॑दीष्ट॒ यमु॑ द्वि॒ष्मस्तमु॑ प्रा॒णो ज॑हातु
॥२१॥indro̱tibhi̍rbahu̱lābhi̍rno a̱dya yā̍cchre̱ṣṭhābhi̍rmaghavañchūra jinva |
yo no̱ dveṣṭyadha̍ra̱: saspa̍dīṣṭa̱ yamu̍ dvi̱ṣmastamu̍ prā̱ṇo ja̍hātu
प॒र॒शुं चि॒द् वि त॑पति शिम्ब॒लं चि॒द् वि वृ॑श्चति ।
उ॒खा चि॑दिन्द्र॒ येष॑न्ती॒ प्रय॑स्ता॒ फेन॑मस्यति
॥२२॥pa̱ra̱śuṃ ci̱d vi ta̍pati śimba̱laṃ ci̱d vi vṛ̍ścati |
u̱khā ci̍dindra̱ yeṣa̍ntī̱ praya̍stā̱ phena̍masyati
न साय॑कस्य चिकिते जनासो लो॒धं न॑यन्ति॒ पशु॒ मन्य॑मानाः ।
नावा॑जिनं वा॒जिना॑ हासयन्ति॒ न ग॑र्द॒भं पु॒रो अश्वा॑न्नयन्ति
॥२३॥na sāya̍kasya cikite janāso lo̱dhaṃ na̍yanti̱ paśu̱ manya̍mānāḥ |
nāvā̍jinaṃ vā̱jinā̍ hāsayanti̱ na ga̍rda̱bhaṃ pu̱ro aśvā̍nnayanti
इ॒म इ॑न्द्र भर॒तस्य॑ पु॒त्रा अ॑पपि॒त्वं चि॑कितु॒र्न प्र॑पि॒त्वम् ।
हि॒न्वन्त्यश्व॒मर॑णं॒ न नित्यं॒ ज्या॑वाजं॒ परि॑ णयन्त्या॒जौ
॥२४॥i̱ma i̍ndra bhara̱tasya̍ pu̱trā a̍papi̱tvaṃ ci̍kitu̱rna pra̍pi̱tvam |
hi̱nvantyaśva̱mara̍ṇa̱ṃ na nitya̱ṃ jyā̍vāja̱ṃ pari̍ ṇayantyā̱jau