maṃkīśvaramāhātmyavarṇanam
īśvara uvāca
tato gacchenmahādevi maṃkīśvara mahālayam ||
rāmeśāduttare bhāge devamātuḥ samīpagam
||1||ततो गच्छेन्महादेवि मंकीश्वर महालयम् ॥
रामेशादुत्तरे भागे देवमातुः समीपगम्
arkasthalāttato yāmye pūrvataśca kṛtasmarāt ||
liṃgaṃ mahāprabhāvaṃ tu maṃkinā sthāpitaṃ purā
||2||अर्कस्थलात्ततो याम्ये पूर्वतश्च कृतस्मरात् ॥
लिंगं महाप्रभावं तु मंकिना स्थापितं पुरा
taṃ dṛṣṭvā mānavaḥ samyagaśvamedhaphalaṃ labhet
||3||तं दृष्ट्वा मानवः सम्यगश्वमेधफलं लभेत्
devyuvāca
ko'sau maṃkirmahādeva kathaṃ liṃgaṃ pratiṣṭhitam ||
kiṃ prabhāvaṃ ca talliṃgametanme vada vistarāt
||4||कोऽसौ मंकिर्महादेव कथं लिंगं प्रतिष्ठितम् ॥
किं प्रभावं च तल्लिंगमेतन्मे वद विस्तरात्
īśvara uvāca
maṃkirnāmābhavatpūrvaṃ kubjakāyo dvijottamaḥ ||
prabhāsaṃ kṣetramāsādyatapastepe mahattamam
||5||मंकिर्नामाभवत्पूर्वं कुब्जकायो द्विजोत्तमः ॥
प्रभासं क्षेत्रमासाद्यतपस्तेपे महत्तमम्
pratiṣṭhāpya mahādevaṃ śivabhaktiparāyaṇaḥ ||
na tutoṣa harastasya vahuvarṣagaṇārcitaḥ
||6||प्रतिष्ठाप्य महादेवं शिवभक्तिपरायणः ॥
न तुतोष हरस्तस्य वहुवर्षगणार्चितः
tasyaivaṃ tapyamānasya siddhiṃ prāptā hyanekaśaḥ ||
tatrārādhya mahādevaṃ svargalokamito gatāḥ
||7||तस्यैवं तप्यमानस्य सिद्धिं प्राप्ता ह्यनेकशः ॥
तत्राराध्य महादेवं स्वर्गलोकमितो गताः
tato duḥkhaṃ samabhavanmaṃkestatra varānane ||
kasmānme bhagavāṃstuṣṭiṃ na gacchati maheśvaraḥ
||8||ततो दुःखं समभवन्मंकेस्तत्र वरानने ॥
कस्मान्मे भगवांस्तुष्टिं न गच्छति महेश्वरः
tatastīvraratiṃ cakre kṛtvā tīvranivartanam ||
evaṃ vṛddhatvamāpanno japadhyānaparāyaṇaḥ
||9||ततस्तीव्ररतिं चक्रे कृत्वा तीव्रनिवर्तनम् ॥
एवं वृद्धत्वमापन्नो जपध्यानपरायणः
tasya tuṣṭo mahādevo vayaso'nte varaṃ dadau ||
parituṣṭo'smi te maṃke brūhi kiṃ karavāṇi te
||10||तस्य तुष्टो महादेवो वयसोऽन्ते वरं ददौ ॥
परितुष्टोऽस्मि ते मंके ब्रूहि किं करवाणि ते
maṃkiruvāca
kiṃ vareṇa suraśreṣṭha mama vṛddhasya sāṃpratam ||
kiñcinme paramaṃ duḥkhaṃ sthitasyātra paraṃ prabho
||11||किं वरेण सुरश्रेष्ठ मम वृद्धस्य सांप्रतम् ॥
किञ्चिन्मे परमं दुःखं स्थितस्यात्र परं प्रभो
śiva uvāca
śṛṇu yatkāraṇaṃ tatra teṣāṃ tava tapasvinām ||
vratacaryāptaye viprāḥ pūjayantyadhikaṃ hi te
||12||शृणु यत्कारणं तत्र तेषां तव तपस्विनाम् ॥
व्रतचर्याप्तये विप्राः पूजयन्त्यधिकं हि ते
te puṣpāṇi samānīya nānāvarṇāni sarvaśaḥ ||
vṛkṣāṇāmatigaṃdhīni na teṣāṃ harṣakāraṇam
||13||ते पुष्पाणि समानीय नानावर्णानि सर्वशः ॥
वृक्षाणामतिगंधीनि न तेषां हर्षकारणम्
tvaṃ punaḥ kubjarūpaśca yajñapūjāparāyaṇaḥ ||
na ca prāpnoṣi vṛkṣāṇāṃ śākhāgrāṇyatiyatnavān
||14||त्वं पुनः कुब्जरूपश्च यज्ञपूजापरायणः ॥
न च प्राप्नोषि वृक्षाणां शाखाग्राण्यतियत्नवान्
ekenāpi pradattena puṣpeṇa dvijasattama ||
bhaktyā śirasi liṃgasya labhyate yājñikaṃ phalam
||15||एकेनापि प्रदत्तेन पुष्पेण द्विजसत्तम ॥
भक्त्या शिरसि लिंगस्य लभ्यते याज्ञिकं फलम्
liṃgasya dakṣiṇe brahmā svayameva vyavasthitaḥ ||
vāme ca bhagavānviṣṇurmadhyehaṃ vai pratiṣṭhitaḥ
||16||लिंगस्य दक्षिणे ब्रह्मा स्वयमेव व्यवस्थितः ॥
वामे च भगवान्विष्णुर्मध्येहं वै प्रतिष्ठितः
trayo'pi pūjitāstena yena liṃgaṃ prapūjitam
||17||त्रयोऽपि पूजितास्तेन येन लिंगं प्रपूजितम्
bilvapatraṃ śamīpatraṃ karavīraṃ ca mālatīm ||
unmattakaṃ campakaṃ ca sadyaḥ prītikaraṃ bhavet
||18||बिल्वपत्रं शमीपत्रं करवीरं च मालतीम् ॥
उन्मत्तकं चम्पकं च सद्यः प्रीतिकरं भवेत्
caṃpakāśoka kahlāraiḥ karavīraistathā mama ||
pūjeṣṭā dvijaśārdūla ye cānye vahugaṃdhinaḥ ||
etairhi pūjito nityaṃ śīghraṃ tuṣṭiṃ prayāmyaham
||19||चंपकाशोक कह्लारैः करवीरैस्तथा मम ॥
पूजेष्टा द्विजशार्दूल ये चान्ये वहुगंधिनः ॥
एतैर्हि पूजितो नित्यं शीघ्रं तुष्टिं प्रयाम्यहम्
brāhmaṇa uvāca
yadi tuṣṭo'si me deva yadi deyo varo mama ||
ihāgatya naraḥ snātvā yo jalenāpi siñcati
||20||यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम ॥
इहागत्य नरः स्नात्वा यो जलेनापि सिञ्चति
liṃgametaddhi sarvāsāṃ pūjānāṃ phalamāpnuyāt ||
adyaprabhṛti ye vṛkṣā daivikāḥ pārthivāśca ye ||
teṣāṃ sānnidhyamatrāstu prasādāttava śaṃkara
||21||लिंगमेतद्धि सर्वासां पूजानां फलमाप्नुयात् ॥
अद्यप्रभृति ये वृक्षा दैविकाः पार्थिवाश्च ये ॥
तेषां सान्निध्यमत्रास्तु प्रसादात्तव शंकर
bhagavānuvāca
salilenāpi yaḥ pūjāmasmim̐lliṃge vidhāsyati ||
tasya pūjāphalaṃ sarvaṃ bhaviṣyati dvijottama
||22||सलिलेनापि यः पूजामस्मिँल्लिंगे विधास्यति ॥
तस्य पूजाफलं सर्वं भविष्यति द्विजोत्तम
vṛkṣāṇāmatrasānnidhyaṃ sarveṣāṃ ca bhaviṣyati ||
adyaprabhṛti nāmnaitannāgasthānaṃ bhaviṣyati
||23||वृक्षाणामत्रसान्निध्यं सर्वेषां च भविष्यति ॥
अद्यप्रभृति नाम्नैतन्नागस्थानं भविष्यति
yatastu sarvanāgānāṃ sāṃnidhya matra saṃsthitam |
tvamapi dvijaśārdūla prayāsyasi mamāntikam
||24||यतस्तु सर्वनागानां सांनिध्य मत्र संस्थितम् ।
त्वमपि द्विजशार्दूल प्रयास्यसि ममान्तिकम्
evamuktvā tu bhagavāṃstatraivāntaradhīyata ||
maṃkistu dehamutsajya śivalokaṃ tato gataḥ
||25||एवमुक्त्वा तु भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत ॥
मंकिस्तु देहमुत्सज्य शिवलोकं ततो गतः
ityevaṃ kathitaṃ devi maṃkīśodbhavamuttamam ||
śrutaṃ harati pāpāni samyakchraddhāsamanvitaiḥ
||26||इत्येवं कथितं देवि मंकीशोद्भवमुत्तमम् ॥
श्रुतं हरति पापानि सम्यक्छ्रद्धासमन्वितैः
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye maṃkīśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma tryuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ || 203 ||