kṛtyodbhavamadanāmakamahā'surotpādanavṛttāntavarṇanam
īśvara uvāca
tataḥ śrutvā ca śaryātirvalabhīsthāna saṃsthitaḥ ||
vayasthaṃ cyavanaṃ śrutvā ānandodgatamānasaḥ
||1||ततः श्रुत्वा च शर्यातिर्वलभीस्थान संस्थितः ॥
वयस्थं च्यवनं श्रुत्वा आनन्दोद्गतमानसः
prahṛṣṭaḥ senayā sārddhaṃ sa prāyādbhārgavāśramam ||
cyavanaṃ ca sukanyāṃ ca hṛṣṭāṃ deva sutāmiva
||2||प्रहृष्टः सेनया सार्द्धं स प्रायाद्भार्गवाश्रमम् ॥
च्यवनं च सुकन्यां च हृष्टां देव सुतामिव
gato mahīpaḥ śaryātiḥ kṛtsnānaṃdamahodadhiḥ ||
ṛṣiṇā satkṛtastena sabhāryaḥ pṛthivīpatiḥ ||
tatropaviṣṭaḥ kalyāṇīḥ kathāścakre mahāmanāḥ
||3||गतो महीपः शर्यातिः कृत्स्नानंदमहोदधिः ॥
ऋषिणा सत्कृतस्तेन सभार्यः पृथिवीपतिः ॥
तत्रोपविष्टः कल्याणीः कथाश्चक्रे महामनाः
athainaṃ bhārgavo devi hyuvāca parisāṃtvayan ||
yājayiṣyāmi rājaṃstvāṃ saṃbhārānupakalpaya
||4||अथैनं भार्गवो देवि ह्युवाच परिसांत्वयन् ॥
याजयिष्यामि राजंस्त्वां संभारानुपकल्पय
tataḥ paramasaṃhṛṣṭaḥ śaryātiḥ pṛthivīpatiḥ ||
cyavanasya mahādevi tadvākyaṃ pratyapūjayat
||5||ततः परमसंहृष्टः शर्यातिः पृथिवीपतिः ॥
च्यवनस्य महादेवि तद्वाक्यं प्रत्यपूजयत्
praśaste'hani yājñīye sarvakāmasamṛddhimat ||
kārayāmāsa śaryātiryajñāyatanamuttamam
||6||प्रशस्तेऽहनि याज्ञीये सर्वकामसमृद्धिमत् ॥
कारयामास शर्यातिर्यज्ञायतनमुत्तमम्
tatraiva cyavano devi yājayāmāsa bhārgavam ||
adbhutāni ca tatrāsanyāni tāni maheśvari
||7||तत्रैव च्यवनो देवि याजयामास भार्गवम् ॥
अद्भुतानि च तत्रासन्यानि तानि महेश्वरि
agṛhṇāccyavanaḥ somamaśvinordevayostadā ||
tamindro vārayāmāsa mā gṛhāṇa tayorgraham ||
indra uvāca ||
ubhāvetau na somārhau nāsatyāviti me matiḥ ||
bhiṣajau devatānāṃ hi karmaṇā tena garhitau
||9||अगृह्णाच्च्यवनः सोममश्विनोर्देवयोस्तदा ॥
तमिन्द्रो वारयामास मा गृहाण तयोर्ग्रहम् ॥
इन्द्र उवाच ॥
उभावेतौ न सोमार्हौ नासत्याविति मे मतिः ॥
भिषजौ देवतानां हि कर्मणा तेन गर्हितौ
cyavana uvāca
mā'vamaṃsthā mahātmānau rūpadraviṇavarcasau ||
yau cakratuśca māmadya vṛṃdārakamivājaram
||10||माऽवमंस्था महात्मानौ रूपद्रविणवर्चसौ ॥
यौ चक्रतुश्च मामद्य वृंदारकमिवाजरम्
samatvenānyadevānāṃ kathaṃ vai nekṣate bhavān ||
aśvināvapi devendra devau viddhi paraṃtapa
||11||समत्वेनान्यदेवानां कथं वै नेक्षते भवान् ॥
अश्विनावपि देवेन्द्र देवौ विद्धि परंतप
indra uvāca
cikitsakau karmakarau kāmarūpasamanvitau ||
loke caraṃtau martyānāṃ kathaṃ somamihārhataḥ
||12||चिकित्सकौ कर्मकरौ कामरूपसमन्वितौ ॥
लोके चरंतौ मर्त्यानां कथं सोममिहार्हतः
īśvara uvāca
etadeva yadā vākyamāmreḍayati vāsavaḥ ||
anādṛtya tataḥ śakraṃ grahaṃ jagrāha bhārgavaḥ
||13||एतदेव यदा वाक्यमाम्रेडयति वासवः ॥
अनादृत्य ततः शक्रं ग्रहं जग्राह भार्गवः
grahīṣyaṃtaṃ tataḥ somamaśvinoḥ sattamaṃ tadā ||
samīkṣya balabhiddeva idaṃ vacanamabravīt
||14||ग्रहीष्यंतं ततः सोममश्विनोः सत्तमं तदा ॥
समीक्ष्य बलभिद्देव इदं वचनमब्रवीत्
ābhyāmarthāya somaṃ tvaṃ grahīṣyasi yadi svayam ||
vajraṃ te prahariṣyāmi ghorarūpamanuttamam
||15||आभ्यामर्थाय सोमं त्वं ग्रहीष्यसि यदि स्वयम् ॥
वज्रं ते प्रहरिष्यामि घोररूपमनुत्तमम्
evamuktaḥ svayamindramabhivīkṣya sa bhārgavaḥ ||
jagrāha vidhivatsomamaśvibhyāmuttamaṃ graham
||16||एवमुक्तः स्वयमिन्द्रमभिवीक्ष्य स भार्गवः ॥
जग्राह विधिवत्सोममश्विभ्यामुत्तमं ग्रहम्
tato'smai prāharatkopādvajramiṃdraḥ śacīpatiḥ ||
tasya praharato bāhuṃ staṃbhayāmāsa bhārgavaḥ
||17||ततोऽस्मै प्राहरत्कोपाद्वज्रमिंद्रः शचीपतिः ॥
तस्य प्रहरतो बाहुं स्तंभयामास भार्गवः
staṃbhayitvātha cyavano juhuve mantrato'nalam ||
kṛtyārthī sumahātejā devaṃ hiṃsitumudyataḥ
||18||स्तंभयित्वाथ च्यवनो जुहुवे मन्त्रतोऽनलम् ॥
कृत्यार्थी सुमहातेजा देवं हिंसितुमुद्यतः
tatra kṛtyodbhavo yajñe munestasya tapobalāt ||
madonāma mahāvīryo mahākāyo mahāsuraḥ
||19||तत्र कृत्योद्भवो यज्ञे मुनेस्तस्य तपोबलात् ॥
मदोनाम महावीर्यो महाकायो महासुरः
śarīraṃ yasya nirdeṣṭumaśakyaṃ ca surāsuraiḥ ||
tasya pramāṇaṃ vapuṣā na tulyamiha vidyate
||20||शरीरं यस्य निर्देष्टुमशक्यं च सुरासुरैः ॥
तस्य प्रमाणं वपुषा न तुल्यमिह विद्यते
tasyāsyaṃ cābhavedghoraṃ daṃṣṭrā durdarśanaṃ mahat ||
hanurekaḥ sthitastasya bhūmāveko divaṃ gataḥ
||21||तस्यास्यं चाभवेद्घोरं दंष्ट्रा दुर्दर्शनं महत् ॥
हनुरेकः स्थितस्तस्य भूमावेको दिवं गतः
catasraścāpi tā daṃṣṭrā yojanānāṃ śataṃśatam ||
itare tvasya daśanā babhūburdaśayojanāḥ
||22||चतस्रश्चापि ता दंष्ट्रा योजनानां शतंशतम् ॥
इतरे त्वस्य दशना बभूबुर्दशयोजनाः
prākārasadṛśākārā mūlāgrasamadarśanāḥ ||
nāmnā parvatasaṃkāśāścāyutāyutayojanāḥ
||23||प्राकारसदृशाकारा मूलाग्रसमदर्शनाः ॥
नाम्ना पर्वतसंकाशाश्चायुतायुतयोजनाः
netre raviśaśiprakhye bhruvāvaṃtakasannibhe ||
lelihajjihvayā vaktraṃ vidyuccalitalolayā ||
vyāttānano ghoradṛṣṭirgrasanniva jagadbalāt
||24||नेत्रे रविशशिप्रख्ये भ्रुवावंतकसन्निभे ॥
लेलिहज्जिह्वया वक्त्रं विद्युच्चलितलोलया ॥
व्यात्ताननो घोरदृष्टिर्ग्रसन्निव जगद्बलात्
sa bhakṣayiṣyansaṃkruddhaḥ śatakratumupādravat ||
mahatā ghoranādena lokāñchabdena chādayan
||25||स भक्षयिष्यन्संक्रुद्धः शतक्रतुमुपाद्रवत् ॥
महता घोरनादेन लोकाञ्छब्देन छादयन्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye cyavaneśvaramāhātmye cyavanena nāsatyayajñabhāgapratirodhakavajra mocanodyataśakranāśāya kṛtyodbhavamadanāmakamahā'surotpādanavṛttāntavarṇanaṃnāma dvyaśītyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ || 282 ||