prabhāsapañcakamāhātmyavarṇanam
īśvara uvāca
tato gacchenmahādevi sarvakāmaphalapradam ||
prabhāsapaṃcakaṃ puṇyamādyaṃ tatra vyavasthitam
||1||ततो गच्छेन्महादेवि सर्वकामफलप्रदम् ॥
प्रभासपंचकं पुण्यमाद्यं तत्र व्यवस्थितम्
tasyaiva paścime bhāge prabhāsa iti cocyate ||
vṛddhaprabhāsaśca tato dakṣiṇe nātidūrataḥ
||2||तस्यैव पश्चिमे भागे प्रभास इति चोच्यते ॥
वृद्धप्रभासश्च ततो दक्षिणे नातिदूरतः
jala prabhāsaśca tato dakṣiṇena varānane ||
kṛtasmaraprabhāsaśca śmaśānaṃ yatra bhairavam
||3||जल प्रभासश्च ततो दक्षिणेन वरानने ॥
कृतस्मरप्रभासश्च श्मशानं यत्र भैरवम्
evaṃ paṃcaprabhāsānyaḥ paśyedbhaktayā samanvitaḥ ||
sa yāti paramaṃ sthānaṃ jarāmaraṇavarjitam
||4||एवं पंचप्रभासान्यः पश्येद्भक्तया समन्वितः ॥
स याति परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्
na nivartati yatprāpya duṣprāpyaṃ tridaśairapi ||
prabhāsaṃ prathamaṃ tīrthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam
||5||न निवर्तति यत्प्राप्य दुष्प्राप्यं त्रिदशैरपि ॥
प्रभासं प्रथमं तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
devānāmapi duṣprāpyaṃ mahāpātakanāśanam ||
prabhāse tvekarātreṇa amāvāsyāṃ kṛtodakaḥ
||6||देवानामपि दुष्प्राप्यं महापातकनाशनम् ॥
प्रभासे त्वेकरात्रेण अमावास्यां कृतोदकः
mucyate pātakaiḥ sarvaiḥ śivalokaṃ sa gacchati ||
saptajanmakṛtaṃ pāpaṃ gaṃgāsāgarasaṃgame
||7||मुच्यते पातकैः सर्वैः शिवलोकं स गच्छति ॥
सप्तजन्मकृतं पापं गंगासागरसंगमे
janmanāṃ ca sahasreṇa yatpāpaṃ kurute naraḥ ||
snānādevāsya naśyeta sāgare lavaṇāṃbhasi
||8||जन्मनां च सहस्रेण यत्पापं कुरुते नरः ॥
स्नानादेवास्य नश्येत सागरे लवणांभसि
caturdaśyāmamāvāsyāṃ pañcadaśyāṃ viśeṣataḥ ||
ahorātroṣito bhūtvā brāhmaṇānbhojya śaktitaḥ
||9||चतुर्दश्याममावास्यां पञ्चदश्यां विशेषतः ॥
अहोरात्रोषितो भूत्वा ब्राह्मणान्भोज्य शक्तितः
dattvā gāṃ kāṃcanaṃ tebhyaḥ śivaḥ prīto bhavatviti ||
evaṃ kṛtvā naro devi kulānāṃ tārayecchatam
||10||दत्त्वा गां कांचनं तेभ्यः शिवः प्रीतो भवत्विति ॥
एवं कृत्वा नरो देवि कुलानां तारयेच्छतम्
devyuvāca
prabhāsapaṃcakaṃ hyetadyattvayā parikīrtitam ||
kathamatra samudbhūtametanme kautukaṃ mahat
||11||प्रभासपंचकं ह्येतद्यत्त्वया परिकीर्तितम् ॥
कथमत्र समुद्भूतमेतन्मे कौतुकं महत्
eka eva śruto'smābhiḥ prabhāsastīrthavāsitaḥ ||
prabhāsāḥ paṃca deveśa yattvayā parikīrtitāḥ
||12||एक एव श्रुतोऽस्माभिः प्रभासस्तीर्थवासितः ॥
प्रभासाः पंच देवेश यत्त्वया परिकीर्तिताः
etanme saṃśayaṃ sarvaṃ yathāvadvaktumarhasi
||13||एतन्मे संशयं सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि
īśvara uvāca
śṛṇu devi pravakṣyāmi kathāṃ pāpapraṇāśanīm ||
yāṃ śrutvā mānavo bhaktyā prāpnoti paramāṃ gatim
||14||शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशनीम् ॥
यां श्रुत्वा मानवो भक्त्या प्राप्नोति परमां गतिम्
purā maheśvaro devaścacāra vasudhāmimām ||
divyarūpadharaḥ kānto digvāsāḥ sa yadṛcchayā
||15||पुरा महेश्वरो देवश्चचार वसुधामिमाम् ॥
दिव्यरूपधरः कान्तो दिग्वासाः स यदृच्छया
evaṃ ca ramamāṇastu ṛṣīṇāmāśramaṃ mahat ||
jagāma kautukāviṣṭo bhikṣārthaṃ dāruke vane
||16||एवं च रममाणस्तु ऋषीणामाश्रमं महत् ॥
जगाम कौतुकाविष्टो भिक्षार्थं दारुके वने
bhramamāṇasya tasyātha dṛṣṭvā rūpamanuttamam ||
tā nāryaḥ kāmasaṃtaptā babhūvurvyathitendriyāḥ
||17||भ्रममाणस्य तस्याथ दृष्ट्वा रूपमनुत्तमम् ॥
ता नार्यः कामसंतप्ता बभूवुर्व्यथितेन्द्रियाः
sānurāgāstataḥ sarvā anugacchaṃti taṃ sadā ||
samāliṃgaṃti tāḥ kāścitkāśca vīkṣaṃti rāgataḥ
||18||सानुरागास्ततः सर्वा अनुगच्छंति तं सदा ॥
समालिंगंति ताः काश्चित्काश्च वीक्षंति रागतः
prārthayaṃti tathā cānyāḥ parityajya gṛhānsvakān
||19||प्रार्थयंति तथा चान्याः परित्यज्य गृहान्स्वकान्
evaṃ tāsāṃ svarūpaṃ te dṛṣṭvā sarve maharṣayaḥ ||
kopena mahatā yuktāḥ śepustaṃ vṛṣabhadhvajam
||20||एवं तासां स्वरूपं ते दृष्ट्वा सर्वे महर्षयः ॥
कोपेन महता युक्ताः शेपुस्तं वृषभध्वजम्
yasmāttvaṃ nagnatāmetya āśrame'sminmamāgataḥ ||
mohayānaḥ striyo'smākaṃ lajjāṃ naivaṃ karoṣi ca ||
tasmātte patatālliṃgaṃ sadya eva vṛṣadhvaja
||21||यस्मात्त्वं नग्नतामेत्य आश्रमेऽस्मिन्ममागतः ॥
मोहयानः स्त्रियोऽस्माकं लज्जां नैवं करोषि च ॥
तस्मात्ते पतताल्लिंगं सद्य एव वृषध्वज
tatastatpatitaṃ liṃgaṃ tatkṣaṇācchaṃkarasya ca ||
tasminprapatite bhūmau prākaṃpata vasuṃdharā
||22||ततस्तत्पतितं लिंगं तत्क्षणाच्छंकरस्य च ॥
तस्मिन्प्रपतिते भूमौ प्राकंपत वसुंधरा
kṣubhitāḥ sāgarāḥ sarve maryādā vijahustadā ||
śīrṇāni giriśṛṃgāṇi trastāḥ sarve divaukasaḥ
||23||क्षुभिताः सागराः सर्वे मर्यादा विजहुस्तदा ॥
शीर्णानि गिरिशृंगाणि त्रस्ताः सर्वे दिवौकसः
tato devāḥ sagandharvāḥ samahoragakinnarāḥ ||
ūcuḥ pitāmahaṃ gatvā kimetatkāraṇaṃ vibho
||24||ततो देवाः सगन्धर्वाः समहोरगकिन्नराः ॥
ऊचुः पितामहं गत्वा किमेतत्कारणं विभो
sāgarāḥ kṣubhitā yena plāvayaṃti vasuṃdharām ||
śīryaṃte giriśṛṅgāṇi kaṃpate ca vasuṃdharā
||25||सागराः क्षुभिता येन प्लावयंति वसुंधराम् ॥
शीर्यंते गिरिशृङ्गाणि कंपते च वसुंधरा
cihnāni lokanāśāya dṛśyante dāruṇāni ca ||
teṣāṃ tadvacana śrutvā brahmaloke pitāmahaḥ
||26||चिह्नानि लोकनाशाय दृश्यन्ते दारुणानि च ॥
तेषां तद्वचन श्रुत्वा ब्रह्मलोके पितामहः
dhyātvā tu suciraṃ kālaṃ vākyametaduvāca ha ||
śivaliṃgaṃ nipatitaṃ pṛthivyāṃ surasattamāḥ
||27||ध्यात्वा तु सुचिरं कालं वाक्यमेतदुवाच ह ॥
शिवलिंगं निपतितं पृथिव्यां सुरसत्तमाः
śāpena ṛṣimukhyānāṃ bhārgavāṇāṃ mahātmanām ||
tasminnipatite bhūmau trailokyaṃ sacarācaram
||28||शापेन ऋषिमुख्यानां भार्गवाणां महात्मनाम् ॥
तस्मिन्निपतिते भूमौ त्रैलोक्यं सचराचरम्
etadavasthatāṃ prāptaṃ tasmāttatraiva gamyatām ||
viṣṇunā saha gīrvāṇāstathā nītirvidhīyatām
||29||एतदवस्थतां प्राप्तं तस्मात्तत्रैव गम्यताम् ॥
विष्णुना सह गीर्वाणास्तथा नीतिर्विधीयताम्
tataḥ kṣīrodadhiṃ jagmurbrahmādyāstridivaukasaḥ ||
yatra śete caturbāhuryoganidrāṃ ca saṃgataḥ
||30||ततः क्षीरोदधिं जग्मुर्ब्रह्माद्यास्त्रिदिवौकसः ॥
यत्र शेते चतुर्बाहुर्योगनिद्रां च संगतः
tasmai sarvaṃ samācakhyustenaiva sahitāstataḥ ||
jagmuryatra mahādevo liṃgena rahito vibhuḥ
||31||तस्मै सर्वं समाचख्युस्तेनैव सहितास्ततः ॥
जग्मुर्यत्र महादेवो लिंगेन रहितो विभुः
ūcuḥ samāhitāḥ sarve praṇipatya divaukasaḥ
||32||ऊचुः समाहिताः सर्वे प्रणिपत्य दिवौकसः
liṃgamutkṣipyatāmetadyatkṣitau patitaṃ vibho ||
ete mahārṇavāḥ sarve plāvayaṃti vasuṃdharām
||33||लिंगमुत्क्षिप्यतामेतद्यत्क्षितौ पतितं विभो ॥
एते महार्णवाः सर्वे प्लावयंति वसुंधराम्
bhagavānuvāca
ṛṣibhiḥ pātitaṃ hyetanmama liṃgaṃ sureśvarāḥ ||
na tu śakyo mayā kartuṃ bādhasteṣāṃ mahātmanām
||34||ऋषिभिः पातितं ह्येतन्मम लिंगं सुरेश्वराः ॥
न तु शक्यो मया कर्तुं बाधस्तेषां महात्मनाम्
śāpo hi bhārgavendrāṇāmato me śrūyatāṃ vacaḥ ||
pūjayadhvaṃ surāḥ sarve brahmaviṣṇupurassarāḥ
||35||शापो हि भार्गवेन्द्राणामतो मे श्रूयतां वचः ॥
पूजयध्वं सुराः सर्वे ब्रह्मविष्णुपुरस्सराः
liṃgametattataḥ sarve sarvaṃ lipsatha sattamāḥ ||
prakṛtiṃ sāgarāḥ sarve yāsyaṃti girayastathā
||36||लिंगमेतत्ततः सर्वे सर्वं लिप्सथ सत्तमाः ॥
प्रकृतिं सागराः सर्वे यास्यंति गिरयस्तथा
etatpuṇyatame kṣetre dhṛtvā sarve samāhitāḥ ||
athoddhṛtya surāḥ sarve prabhāsaṃ kṣetramāgatāḥ
||37||एतत्पुण्यतमे क्षेत्रे धृत्वा सर्वे समाहिताः ॥
अथोद्धृत्य सुराः सर्वे प्रभासं क्षेत्रमागताः
tatraiva nidadhuḥ sarve tataḥ pūjāṃ pracakrire ||
brahmaṇā pūjitaṃ liṃgaṃ viṣṇunā prabhaviṣṇunā
||38||तत्रैव निदधुः सर्वे ततः पूजां प्रचक्रिरे ॥
ब्रह्मणा पूजितं लिंगं विष्णुना प्रभविष्णुना
śakreṇātha kubereṇa yamena varuṇena ca ||
ūcuścaiva tato devā liṃgaṃ saṃpūjya bhaktitaḥ
||39||शक्रेणाथ कुबेरेण यमेन वरुणेन च ॥
ऊचुश्चैव ततो देवा लिंगं संपूज्य भक्तितः
adyaprabhṛti rudrasya liṃgaṃ saṃpūjya bhaktitaḥ ||
bhaviṣyāmo na saṃdehastathā pitṛgaṇāśca ye
||40||अद्यप्रभृति रुद्रस्य लिंगं संपूज्य भक्तितः ॥
भविष्यामो न संदेहस्तथा पितृगणाश्च ये
ya enaṃ pūjayiṣyaṃti bhaktiyuktāśca mānavāḥ ||
yāsyaṃti te surāvāsaṃ saśarīrā narottamāḥ
||41||य एनं पूजयिष्यंति भक्तियुक्ताश्च मानवाः ॥
यास्यंति ते सुरावासं सशरीरा नरोत्तमाः
atraiva prathamaṃ ligaṃ yatosmā'bhiḥ pratiṣṭhitam ||
prabhāsaṃ nāma cāsyāpi prabhāseti bhaviṣyati
||42||अत्रैव प्रथमं लिगं यतोस्माऽभिः प्रतिष्ठितम् ॥
प्रभासं नाम चास्यापि प्रभासेति भविष्यति
evamuktvā gatāḥ sarve tridivaṃ surasattamāḥ ||
taṃ dṛṣṭvā tridivaṃ yānti bhūyāṃsaḥ prāṇino bhuvi
||43||एवमुक्त्वा गताः सर्वे त्रिदिवं सुरसत्तमाः ॥
तं दृष्ट्वा त्रिदिवं यान्ति भूयांसः प्राणिनो भुवि
tatastriviṣṭapaṃ vyāptaṃ bahubhiḥ prāṇibhiḥ priye ||
taddṛṣṭvā tridivaṃ vyāptaṃ sahasrākṣaḥ suduḥkhitaḥ
||44||ततस्त्रिविष्टपं व्याप्तं बहुभिः प्राणिभिः प्रिये ॥
तद्दृष्ट्वा त्रिदिवं व्याप्तं सहस्राक्षः सुदुःखितः
jñātvā liṃgaprabhāvaṃ tu tataścāgatya bhūtalam ||
vajreṇācchādayāmāsa samaṃtātsa varānane
||45||ज्ञात्वा लिंगप्रभावं तु ततश्चागत्य भूतलम् ॥
वज्रेणाच्छादयामास समंतात्स वरानने
tataḥ prabhṛti no devi svargaṃ gacchaṃti mānavāḥ ||
iti saṃkṣepataḥ proktaḥ prabhāsasya mahodayaḥ ||
sarvapāpopaśamanaḥ sarvakāmaphalaṃ pradaḥ
||46||ततः प्रभृति नो देवि स्वर्गं गच्छंति मानवाः ॥
इति संक्षेपतः प्रोक्तः प्रभासस्य महोदयः ॥
सर्वपापोपशमनः सर्वकामफलं प्रदः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathameprabhāsakṣetramāhātmye prabhāsapañcakamāhātmyavarṇanaṃnāma saptāśītyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 187 ||