caturthī vratopākhyānaṃ kṛtavīrya nāma saptatitamo'dhyāyaḥ
rājovāca
vrataṃ purā kṛtaṃ kena bhuvi kena prakāśitam |
kiṃ puṇyaṃ kiṃ phalaṃ cāsya karuṇād vada me prabho
||1||व्रतं पुरा कृतं केन भुवि केन प्रकाशितम् ।
किं पुण्यं किं फलं चास्य करुणाद् वद मे प्रभो
brahmovāca
purā skande gate caiva pārvatyaiva kṛtaṃ vratam |
caturṣvapi ca māseṣu śivavākyena pārthiva
||2||पुरा स्कन्दे गते चैव पार्वत्यैव कृतं व्रतम् ।
चतुर्ष्वपि च मासेषु शिववाक्येन पार्थिव
pañcame māsi dṛṣṭastu kārtikeyo hyaparṇayā |
agastyena kṛtaṃ pūrvaṃ samudraṃ pātumicchatā
||3||पञ्चमे मासि दृष्टस्तु कार्तिकेयो ह्यपर्णया ।
अगस्त्येन कृतं पूर्वं समुद्रं पातुमिच्छता
triṣu māseṣu vighneśaprasādāt pītavānamum |
ṣaṇmāsāvadhi rājendra damayantyā purā kṛtam
||4||त्रिषु मासेषु विघ्नेशप्रसादात् पीतवानमुम् ।
षण्मासावधि राजेन्द्र दमयन्त्या पुरा कृतम्
nalamanveṣayantyā tu tato dṛṣṭo nalastayā |
pradyumnasya sutaṃ rājaṃścitralekhā'nayatpurā
||5||नलमन्वेषयन्त्या तु ततो दृष्टो नलस्तया ।
प्रद्युम्नस्य सुतं राजंश्चित्रलेखाऽनयत्पुरा
kva gataḥ kena nīto vā iti śocantamākulama |
pradyumnaṃ putraśokārta rukmiṇī pratyabhāṣata
||6||क्व गतः केन नीतो वा इति शोचन्तमाकुलम ।
प्रद्युम्नं पुत्रशोकार्त रुक्मिणी प्रत्यभाषत
śaṛṇu putra pravakṣyāmi yad vrataṃ svasya mandire |
śambareṇa purā''nīte bālake tvayi ṣaṭdine
||7||शृणु पुत्र प्रवक्ष्यामि यद् व्रतं स्वस्य मन्दिरे ।
शम्बरेण पुराऽऽनीते बालके त्वयि षट्दिने
tvadviyogajaduḥkhena hṛdayaṃ me vyadūyata |
kadā drakṣyāmyahaṃ putramapūrvamatisundaram
||8||त्वद्वियोगजदुःखेन हृदयं मे व्यदूयत ।
कदा द्रक्ष्याम्यहं पुत्रमपूर्वमतिसुन्दरम्
anyastrīṇāṃ sutaṃ dṛṣṭvā mama cetasi jāyate |
mamāpi putro bhavitā samo'nena pramāṇataḥ
||9||अन्यस्त्रीणां सुतं दृष्ट्वा मम चेतसि जायते ।
ममापि पुत्रो भविता समोऽनेन प्रमाणतः
iti cintākulāyā me gatānyabdāni bhūriśaḥ |
tato me daivayogāt tu lomaśo munirāgataḥ
||10||इति चिन्ताकुलाया मे गतान्यब्दानि भूरिशः ।
ततो मे दैवयोगात् तु लोमशो मुनिरागतः
tenopadiṣṭaṃ saṅkaṣṭacaturthīvratamuttamam |
sarva cintāharaṃ putra caturvāraṃ kṛtaṃ mayā
||11||तेनोपदिष्टं सङ्कष्टचतुर्थीव्रतमुत्तमम् ।
सर्व चिन्ताहरं पुत्र चतुर्वारं कृतं मया
tatprasādāt tvamāyāto hatvā śambaramāhave |
tvamapyetat kurū vrataṃ tato jñāsyasi taṃ sutama
||12||तत्प्रसादात् त्वमायातो हत्वा शम्बरमाहवे ।
त्वमप्येतत् कुरू व्रतं ततो ज्ञास्यसि तं सुतम
brahmovāca
pradyumnena kṛtaṃ pūrvaṃ gaṇanātha sutoṣakam |
śruto bāṇāsurapure niruddho nāradāt purā
||13||प्रद्युम्नेन कृतं पूर्वं गणनाथ सुतोषकम् ।
श्रुतो बाणासुरपुरे निरुद्धो नारदात् पुरा
uddhavasyājñayā kṛṣṇaḥ kṛtavān vratamuttamam |
bhīta īśvarasaṅgrāmādekavāraṃ yathāvidhi
||14||उद्धवस्याज्ञया कृष्णः कृतवान् व्रतमुत्तमम् ।
भीत ईश्वरसङ्ग्रामादेकवारं यथाविधि
gatvā sa śoṇitapuraṃ jitvā bāṇāsuraṃ mṛdhe |
ānītaḥ uṣayā sārddhamaniruddhaḥ kṣaṇānnṛpaḥ
||15||गत्वा स शोणितपुरं जित्वा बाणासुरं मृधे ।
आनीतः उषया सार्द्धमनिरुद्धः क्षणान्नृपः
mayā'pi sṛṣṭikāmena kṛtametannṛpottama |
kṛtā nānāvidhā sṛṣṭirvratasyāsya prabhāvataḥ
||16||मयाऽपि सृष्टिकामेन कृतमेतन्नृपोत्तम ।
कृता नानाविधा सृष्टिर्व्रतस्यास्य प्रभावतः
anyairdevāsuranaraiḥ kṛtaṃ vighnopaśāntaye |
ṛṣibhirdānavairyakṣaiḥ kinnaroragarākṣasaiḥ
||17||अन्यैर्देवासुरनरैः कृतं विघ्नोपशान्तये ।
ऋषिभिर्दानवैर्यक्षैः किन्नरोरगराक्षसैः
āpadyapi ca kaṣṭāyāṃ kuryāt tacchāntaye vratam |
nānena sadṛśaṃ loke sarvasiddhikaraṃ vratam
||18||आपद्यपि च कष्टायां कुर्यात् तच्छान्तये व्रतम् ।
नानेन सदृशं लोके सर्वसिद्धिकरं व्रतम्
tapo dānaṃ japastīrthaṃ mantro vidyā na ca kvacit |
imāṃ śrutvā kathāṃ rājan svayaṃ bhuñjīta vāgyataḥ
||19||तपो दानं जपस्तीर्थं मन्त्रो विद्या न च क्वचित् ।
इमां श्रुत्वा कथां राजन् स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः
jānumadhye kara kṛtvā gaṇeśaṃ hṛdi cintayet |
dvijātīnāṃ ca yaccheṣaṃ bhoktavyaṃ saha bāndhavaiḥ
||20||जानुमध्ये कर कृत्वा गणेशं हृदि चिन्तयेत् ।
द्विजातीनां च यच्छेषं भोक्तव्यं सह बान्धवैः
kāryaṃ bavhalpamāsaistu siddhyate nātra saṃśayaḥ |
bahunātra kimuktena nānyat syācchīghrasiddhidam
||21||कार्यं बव्हल्पमासैस्तु सिद्ध्यते नात्र संशयः ।
बहुनात्र किमुक्तेन नान्यत् स्याच्छीघ्रसिद्धिदम्
nopadeśyamabhaktāya nāstikāya śaṭhāya ca |
deyaṃ putrāya śiṣyāya bhaktiyuktāya sādhave
||22||नोपदेश्यमभक्ताय नास्तिकाय शठाय च ।
देयं पुत्राय शिष्याय भक्तियुक्ताय साधवे
mama priyo'si rājendra dharmiṣṭhaḥ kṣatriyarṣabhaḥ |
kāryakartā'si lokānāmupadiṣṭamatho vratam
||23||मम प्रियोऽसि राजेन्द्र धर्मिष्ठः क्षत्रियर्षभः ।
कार्यकर्ताऽसि लोकानामुपदिष्टमथो व्रतम्
tasmāt sarvavrateṣvetat kartavyaṃ prathamaṃ tvayā |
siddhiṃ yāsyanti kāryāṇi nānyathā bhāṣitaṃ mayā
||24||तस्मात् सर्वव्रतेष्वेतत् कर्तव्यं प्रथमं त्वया ।
सिद्धिं यास्यन्ति कार्याणि नान्यथा भाषितं मया
yadā yadā paśyati kāryamudyataṃ, nārī naro vā vidadhātu sadvratam |
sidhyanti kāryāṇi manīṣitāni kiṃ durlabhaṃ vighnahare prasanne
||25||यदा यदा पश्यति कार्यमुद्यतं, नारी नरो वा विदधातु सद्व्रतम् ।
सिध्यन्ति कार्याणि मनीषितानि किं दुर्लभं विघ्नहरे प्रसन्ने
sūta uvāca
itthaṃ sa śrutvā vidhivannṛpottamo vrataṃ cakārā'khila duḥkhaśāntaye |
vrataprabhāvājjitavān sa vairiṇo bubhoja rājyaṃ sa sutairakaṇṭakam
||26||इत्थं स श्रुत्वा विधिवन्नृपोत्तमो व्रतं चकाराऽखिल दुःखशान्तये ।
व्रतप्रभावाज्जितवान् स वैरिणो बुभोज राज्यं स सुतैरकण्टकम्
iti śrīgaṇeśapurāṇe upāsanākhaṇḍe caturthīvratopākhyāne kṛtavīryavijayo nāma saptatitamo'dhyāyaḥ || 70 ||