cintāmaṇitīrtha varṇanaṃ nāma catustriṃśo'dhyāyaḥ
nārada uvāca
kadambavṛkṣasya tale nidhāya nāsāgradṛṣṭiṃ paramāsane saḥ |
mano nirūdhyā'tha jajāpa mantraṃ ṣaḍakṣaraṃ jambharipurnarendra
||1||कदम्बवृक्षस्य तले निधाय नासाग्रदृष्टिं परमासने सः ।
मनो निरूध्याऽथ जजाप मन्त्रं षडक्षरं जम्भरिपुर्नरेन्द्र
sahasravarṣāṇi gatāni tasya marūtpatermārutabhakṣaṇasya |
valmīkagulmāni śarīradeśe jātāni vai bhūdharavat sthirasya
||2||सहस्रवर्षाणि गतानि तस्य मरूत्पतेर्मारुतभक्षणस्य ।
वल्मीकगुल्मानि शरीरदेशे जातानि वै भूधरवत् स्थिरस्य
tataḥprasanno bhagavān gaṇeśo yaḥ sarvagaḥ sarvavidugratejāḥ |
svatejasā vanhiśaśīnatejāṃsyācchādayansarva vilocanāni
||3||ततःप्रसन्नो भगवान् गणेशो यः सर्वगः सर्वविदुग्रतेजाः ।
स्वतेजसा वन्हिशशीनतेजांस्याच्छादयन्सर्व विलोचनानि
caturbhujo ratnakirīṭamālī cārvaṅgadaḥ kuṇḍalamaṇḍigaṇḍaḥ |
muktāmayaṃ dāma ca nūpure ca bibhranmahārghe kaṭisūtramuccaiḥ
||4||चतुर्भुजो रत्नकिरीटमाली चार्वङ्गदः कुण्डलमण्डिगण्डः ।
मुक्तामयं दाम च नूपुरे च बिभ्रन्महार्घे कटिसूत्रमुच्चैः
yaḥ puṣkarākṣaḥ pṛthupuṣkaro'pi bṛhatkaraḥ puṣkaraśālimālaḥ |
āvirbabhūvākhiladevamūrtiḥ sindūraśāli purato maghonaḥ
||5||यः पुष्कराक्षः पृथुपुष्करोऽपि बृहत्करः पुष्करशालिमालः ।
आविर्बभूवाखिलदेवमूर्तिः सिन्दूरशालि पुरतो मघोनः
taṃ dṛṣṭvā bhayabhīto'bhūt kimidaṃ kimivāgatam |
kathaṃ ca jīvitaṃ me syādasthiprāṇamayasya ca
||6||तं दृष्ट्वा भयभीतोऽभूत् किमिदं किमिवागतम् ।
कथं च जीवितं मे स्यादस्थिप्राणमयस्य च
vighno'yaṃ kiṃ mahānadya na jāne kena nirmitaḥ |
svedasrāvi śarīraṃ me kampate bodhipatravat
||7||विघ्नोऽयं किं महानद्य न जाने केन निर्मितः ।
स्वेदस्रावि शरीरं मे कम्पते बोधिपत्रवत्
itthaṃ viklavitaṃ tasya bubudhe'khila dṛgvibhuḥ |
vināyako mahendraṃ tamuvāca mañjulaṃ vacaḥ
||8||इत्थं विक्लवितं तस्य बुबुधेऽखिल दृग्विभुः ।
विनायको महेन्द्रं तमुवाच मञ्जुलं वचः
vināyaka uvāca
mā bhayaṃ kurū deveśa māṃ na vetsi kathaṃ sura |
yannirguṇaṃ nirvikāraṃ cidānandaṃ sanātanam
||9||मा भयं कुरू देवेश मां न वेत्सि कथं सुर ।
यन्निर्गुणं निर्विकारं चिदानन्दं सनातनम्
kāraṇātītamavyaktaṃ jagatkāraṇakāraṇam |
yaṃ dhyāyasi sadā devaṃ mantreṇā'nena niścalaḥ
||10||कारणातीतमव्यक्तं जगत्कारणकारणम् ।
यं ध्यायसि सदा देवं मन्त्रेणाऽनेन निश्चलः
śrānto'si bahu kālaṃ tvamiti pratyakṣatāṃ gataḥ |
tapasā'nena tuṣṭo'haṃ varaṃ dātumihāgataḥ
||11||श्रान्तोऽसि बहु कालं त्वमिति प्रत्यक्षतां गतः ।
तपसाऽनेन तुष्टोऽहं वरं दातुमिहागतः
brahmāṇḍānāmanantānāmutpattipralayāvanam |
matta eveti viddhi tvaṃ vṛṇu yadvāñchase'nagha
||12||ब्रह्माण्डानामनन्तानामुत्पत्तिप्रलयावनम् ।
मत्त एवेति विद्धि त्वं वृणु यद्वाञ्छसेऽनघ
nārada uvāca
śrutvā tasya vaco ramyaṃ bubudhe balabhedanaḥ |
bhagavantaṃ mahākāyaṃ devadevaṃ vināyakam
||13||श्रुत्वा तस्य वचो रम्यं बुबुधे बलभेदनः ।
भगवन्तं महाकायं देवदेवं विनायकम्
nanāma parayā bhaktyā tata utthāya satvaraḥ |
avīdicchacīkāntaḥ pratyakṣaṃ brahmarupiṇam
||14||ननाम परया भक्त्या तत उत्थाय सत्वरः ।
अवीदिच्छचीकान्तः प्रत्यक्षं ब्रह्मरुपिणम्
indra uvāca
brahmādayo'pi no devā vidustvāṃ sadigīśvarāḥ |
guṇām̐stava mahābāho sṛṣṭisthityantakāriṇaḥ
||15||ब्रह्मादयोऽपि नो देवा विदुस्त्वां सदिगीश्वराः ।
गुणाँस्तव महाबाहो सृष्टिस्थित्यन्तकारिणः
padaṃ tu kṛtrimaṃ mahyaṃ śatayajñasamudbhavam |
dattaṃ tatrāpyantarāyā bhavanti bahudhā mama
||16||पदं तु कृत्रिमं मह्यं शतयज्ञसमुद्भवम् ।
दत्तं तत्राप्यन्तराया भवन्ति बहुधा मम
mayā kathaṃ tu vijñeyo mahimā te gajānana |
yasya te'nugrahaḥ pūrṇo bhaviṣyati maheśvara
||17||मया कथं तु विज्ञेयो महिमा ते गजानन ।
यस्य तेऽनुग्रहः पूर्णो भविष्यति महेश्वर
sa eva mahimānaṃ te jānīyād vighnakāraṇa |
tasya te guṇarūpāṇi vaktuṃ śaktirbhaviṣyati
||18||स एव महिमानं ते जानीयाद् विघ्नकारण ।
तस्य ते गुणरूपाणि वक्तुं शक्तिर्भविष्यति
nirādhāro'khilādhāro nityajñāno'jaro'maraḥ |
nityānandena sampūrṇo māyāvī kṣara eva ca
||19||निराधारोऽखिलाधारो नित्यज्ञानोऽजरोऽमरः ।
नित्यानन्देन सम्पूर्णो मायावी क्षर एव च
akṣaraḥ paramātmāca viśvarūpo'khileśvaraḥ |
ugraistapobhistvāṃ jñātvā nirvṛttāḥ sanakādayaḥ
||20||अक्षरः परमात्माच विश्वरूपोऽखिलेश्वरः ।
उग्रैस्तपोभिस्त्वां ज्ञात्वा निर्वृत्ताः सनकादयः
ṣaḍakṣara prabhāveṇa dṛṣṭo'si parameśvara |
purā'yaṃ brahmaṇā''diṣṭo mantro me'nugraheṇa vai
||21||षडक्षर प्रभावेण दृष्टोऽसि परमेश्वर ।
पुराऽयं ब्रह्मणाऽऽदिष्टो मन्त्रो मेऽनुग्रहेण वै
uktavāṃścaiva māṃ brahmā yadā'muṃ vismariṣyasi |
tadaiva bhraśyase sthānadurdaśāṃ caiva yāsyasi
||22||उक्तवांश्चैव मां ब्रह्मा यदाऽमुं विस्मरिष्यसि ।
तदैव भ्रश्यसे स्थानदुर्दशां चैव यास्यसि
tato mayā'tilubdhena durbhāgyavaśagena tu |
dharṣitā munipatnīṃ sā tato durgatimāptavān
||23||ततो मयाऽतिलुब्धेन दुर्भाग्यवशगेन तु ।
धर्षिता मुनिपत्नीं सा ततो दुर्गतिमाप्तवान्
punaśca dhiṣaṇoktena tena mantreṇa dṛṣṭavān |
svarūpaṃ tava deveśa sahasranayano'dhunā
||24||पुनश्च धिषणोक्तेन तेन मन्त्रेण दृष्टवान् ।
स्वरूपं तव देवेश सहस्रनयनोऽधुना
anyamekaṃ varaṃ yāce yatastvaṃ cintitārthadaḥ |
idaṃ kadambanagaraṃ cintāmaṇipuraṃ tviti
||25||अन्यमेकं वरं याचे यतस्त्वं चिन्तितार्थदः ।
इदं कदम्बनगरं चिन्तामणिपुरं त्विति
anuṣṭhānaphalaṃ prāptaṃ yat te dṛḍhapadāmbujam |
idānīṃ tu vara yāce yaṃ taṃ me dehi vighnapa
||26||अनुष्ठानफलं प्राप्तं यत् ते दृढपदाम्बुजम् ।
इदानीं तु वर याचे यं तं मे देहि विघ्नप
tava vismaraṇaṃ deva na bhavenme tathā kurū |
mano me ramatāṃ tava pādāmbuje vibho
||27||तव विस्मरणं देव न भवेन्मे तथा कुरू ।
मनो मे रमतां तव पादाम्बुजे विभो
adya prabhṛti loke'smin khyātiṃ yātu gajānana |
cintāmaṇīti tīrthaṃ tu saraśca prathatāmidam
||28||अद्य प्रभृति लोकेऽस्मिन् ख्यातिं यातु गजानन ।
चिन्तामणीति तीर्थं तु सरश्च प्रथतामिदम्
asmin snānena dānena dharmakāmārthamuktayaḥ |
janānāṃ siddhāyaḥ santu prasādāt te jagadguro
||29||अस्मिन् स्नानेन दानेन धर्मकामार्थमुक्तयः ।
जनानां सिद्धायः सन्तु प्रसादात् ते जगद्गुरो
munirūvāca
ākarṇya vacanaṃ śākraṃ meghagambhīranisvanaḥ |
uvāca ślakṣṇayā vācā vighneśo jagatāṃ patiḥ
||30||आकर्ण्य वचनं शाक्रं मेघगम्भीरनिस्वनः ।
उवाच श्लक्ष्णया वाचा विघ्नेशो जगतां पतिः
vināyaka uvāca
idaṃ sampatsyate sarvaṃ yat tvayā prārthitaṃ vibho |
anya eko varaste'stu svapade tvaṃ sthiro bhava
||31||इदं सम्पत्स्यते सर्वं यत् त्वया प्रार्थितं विभो ।
अन्य एको वरस्तेऽस्तु स्वपदे त्वं स्थिरो भव
avismṛtiśca satataṃ mama te'stu sureśvara |
yadā ca saṅkaṭaṃ te syāttadā māṃ smara vāsava
||32||अविस्मृतिश्च सततं मम तेऽस्तु सुरेश्वर ।
यदा च सङ्कटं ते स्यात्तदा मां स्मर वासव
āvirbhāvena te kāryaṃ sarvaṃ sampādaye'niśam |
idaṃ cintāmaṇipuraṃ khyātaṃ bhuvi bhaviṣyati
||33||आविर्भावेन ते कार्यं सर्वं सम्पादयेऽनिशम् ।
इदं चिन्तामणिपुरं ख्यातं भुवि भविष्यति
kadambapuramityetat tīrthaṃ cintāmaṇīti ca |
atra snānena sarveṣāṃ siddhayo'pi karesthitāḥ
||34||कदम्बपुरमित्येतत् तीर्थं चिन्तामणीति च ।
अत्र स्नानेन सर्वेषां सिद्धयोऽपि करेस्थिताः
cintitaṃ ca pradāsyāmi cintāmaṇi vināyakaḥ |
nārada uvāca |
evaṃ varaṃ tato labdhvā svaḥ sindhumāyad hariḥ
||35||चिन्तितं च प्रदास्यामि चिन्तामणि विनायकः ।
नारद उवाच ।
एवं वरं ततो लब्ध्वा स्वः सिन्धुमायद् हरिः
kṛtvā'bhiṣekaṃ taddvārā pūjayāmāsa taṃ vibhum |
gajānanaṃ mahābhāgaṃ parivārasamanvitam
||36||कृत्वाऽभिषेकं तद्द्वारा पूजयामास तं विभुम् ।
गजाननं महाभागं परिवारसमन्वितम्
pūjitaḥ suranāthena tatraivāntardadhe vibhuḥ |
sthāpayāmāsa śakro'pi sphāṭikāṃ mūrtimādarāt
||37||पूजितः सुरनाथेन तत्रैवान्तर्दधे विभुः ।
स्थापयामास शक्रोऽपि स्फाटिकां मूर्तिमादरात्
vaināyakīṃ śubhāṃ divyāṃ sarvāvayavasundarām |
kārayāmāsa vipulaṃ prāsādaṃ ratnakāñcanaiḥ
||38||वैनायकीं शुभां दिव्यां सर्वावयवसुन्दराम् ।
कारयामास विपुलं प्रासादं रत्नकाञ्चनैः
natvā pradakṣiṇīkṛtya śakraḥ svaṃ padamabhyagāt |
tadetad bhuvi vikhyātaṃ cintāmaṇisaro mahat
||39||नत्वा प्रदक्षिणीकृत्य शक्रः स्वं पदमभ्यगात् ।
तदेतद् भुवि विख्यातं चिन्तामणिसरो महत्
adyāpi sā śubhajalā gaṅgā śakrasya śāsanāt |
kṛtvā'bhiṣekaṃ tanmūrtau yātisvaṃ dhāma sarvadā
||40||अद्यापि सा शुभजला गङ्गा शक्रस्य शासनात् ।
कृत्वाऽभिषेकं तन्मूर्तौ यातिस्वं धाम सर्वदा
evaṃ te kṣetramahimā kathito'dbhutadarśanaḥ |
sarva doṣaharaḥ śrīmān sarvakāmapradaḥ śubha
||41||एवं ते क्षेत्रमहिमा कथितोऽद्भुतदर्शनः ।
सर्व दोषहरः श्रीमान् सर्वकामप्रदः शुभ
tatra gatvā mahīpāla snānaṃ kurū yathāvidhi |
sarvadoṣavinirmukto bhaviṣyasi na saṃśayaḥ
||42||तत्र गत्वा महीपाल स्नानं कुरू यथाविधि ।
सर्वदोषविनिर्मुक्तो भविष्यसि न संशयः
brahmovāca
tato yayau muniḥ śīghramanupṛcchya ca taṃ nṛpam |
āśīrbhirabhinandyaiva sa rūkmāṅgadamādarāt
||43||ततो ययौ मुनिः शीघ्रमनुपृच्छ्य च तं नृपम् ।
आशीर्भिरभिनन्द्यैव स रूक्माङ्गदमादरात्
iti śrīgaṇeśapurāṇe upāsanākhaṇḍe cintāmaṇitīrthavarṇanaṃ nāma catustriṃśo'dhyāyaḥ || 34 ||