brahmacintāvarṇanaṃ nāma caturdaśo'dhyāyaḥ
rājovāca
tataḥ kimakarod brahmā vīkṣyāṇḍāni sahasraśaḥ |
kathañca sṛṣṭimakarodājñāṃ prāpya gajānanāt
||1||ततः किमकरोद् ब्रह्मा वीक्ष्याण्डानि सहस्रशः ।
कथञ्च सृष्टिमकरोदाज्ञां प्राप्य गजाननात्
bhṛguruvāca
abhavad garvasampannaḥ svātmanyevaṃ vicārayat |
vedmi śāstrāṇi vedām̐śca purāṇānyāgamānapi
||2||अभवद् गर्वसम्पन्नः स्वात्मन्येवं विचारयत् ।
वेद्मि शास्त्राणि वेदाँश्च पुराणान्यागमानपि
jñānavijñānasampannaḥ śāpānugrahaśaktimān |
brahmāṇḍāni ca dṛṣṭāni saṣṭīnāṃ racanāstathā
||3||ज्ञानविज्ञानसम्पन्नः शापानुग्रहशक्तिमान् ।
ब्रह्माण्डानि च दृष्टानि सष्टीनां रचनास्तथा
idānīṃ sṛṣṭikaraṇe'śakyaṃ me naiva kiñcana |
ityevaṃ sarvasampanne sṛṣṭayarthaṃ kamalodbhave
||4||इदानीं सृष्टिकरणेऽशक्यं मे नैव किञ्चन ।
इत्येवं सर्वसम्पन्ने सृष्टयर्थं कमलोद्भवे
vighnā nānāvidhā bhūpa prādurāsan sahasraśaḥ |
taṃ veṣṭayitvā brahmāṇaṃ sthitāḥ paramadāruṇāḥ
||5||विघ्ना नानाविधा भूप प्रादुरासन् सहस्रशः ।
तं वेष्टयित्वा ब्रह्माणं स्थिताः परमदारुणाः
yathā mattāḥ puṣparasaiḥ saraghā madhujālakam |
trinetrāḥ pañcahastāśca kūpāsyāḥ taptapāṇayaḥ
||6||यथा मत्ताः पुष्परसैः सरघा मधुजालकम् ।
त्रिनेत्राः पञ्चहस्ताश्च कूपास्याः तप्तपाणयः
tryaṅghrayaḥ pañcatuṇḍāśca saptatuṇḍāḥ ṣaḍaṅghrayaḥ |
daśāsyāḥ pañcapādāśca tāladantā vṛkodarāḥ
||7||त्र्यङ्घ्रयः पञ्चतुण्डाश्च सप्ततुण्डाः षडङ्घ्रयः ।
दशास्याः पञ्चपादाश्च तालदन्ता वृकोदराः
nānārūpā mahāsattvāḥ saṅkhyātuṃ na ca te kṣamāḥ |
cakampe druhiṇasteṣāṃ nānārāvān niśamya tān
||8||नानारूपा महासत्त्वाः सङ्ख्यातुं न च ते क्षमाः ।
चकम्पे द्रुहिणस्तेषां नानारावान् निशम्य तान्
kecit taṃ muṣṭibhirjaghnurnemuśca nunuvuḥ pare |
catuḥśikhāsu saṅgṛhya dolayāmāsurādarāt
||9||केचित् तं मुष्टिभिर्जघ्नुर्नेमुश्च नुनुवुः परे ।
चतुःशिखासु सङ्गृह्य दोलयामासुरादरात्
catvāryapi mukhānyasya jahasustaṃ tathā pare |
nininduśca praśaṃsāñca cakruḥ kecit siṣevire
||10||चत्वार्यपि मुखान्यस्य जहसुस्तं तथा परे ।
निनिन्दुश्च प्रशंसाञ्च चक्रुः केचित् सिषेविरे
mocamāyāmāsurapare babandhurapare punaḥ |
mocituṃ punarapyanye vicakarṣuritastataḥ
||11||मोचमायामासुरपरे बबन्धुरपरे पुनः ।
मोचितुं पुनरप्यन्ये विचकर्षुरितस्ततः
āliliṅguśca taṃ keciccucumbuḥ śiśuvat pare |
aṣṭaśmaśruṣu taṃ dhṛtvā nanarte koṣṭhahastavān
||12||आलिलिङ्गुश्च तं केचिच्चुचुम्बुः शिशुवत् परे ।
अष्टश्मश्रुषु तं धृत्वा ननर्ते कोष्ठहस्तवान्
evaṃ sa paravānbrahmā cintāśokasamanvitaḥ |
akharvaṃ sṛṣṭigarvaṃ taṃ tatyāja hṛdi saṅgatam
||13||एवं स परवान्ब्रह्मा चिन्ताशोकसमन्वितः ।
अखर्वं सृष्टिगर्वं तं तत्याज हृदि सङ्गतम्
jagāma mahatīṃ mūrchāṃ nirāśaḥ svasya jīvane |
muhūrtamātre tu gate sasmāra manasā vibhum |
prārthayāmāsa kāruṇyād rudanniva gajānanam
||14||जगाम महतीं मूर्छां निराशः स्वस्य जीवने ।
मुहूर्तमात्रे तु गते सस्मार मनसा विभुम् ।
प्रार्थयामास कारुण्याद् रुदन्निव गजाननम्
brahmovāca
na cāyuṣyaṃ svalpaṃ vividhajanane saktamanaso na me tattvajñānaṃ bhavajaladhitāraṃ suvimalam |
janurbhūmau labdhvā tava bhajanato yāmi paramāṃ kadā bhuktiṃ muktiṃ nirupamasukhāṃ vā'khilaguro
||15||न चायुष्यं स्वल्पं विविधजनने सक्तमनसो न मे तत्त्वज्ञानं भवजलधितारं सुविमलम् ।
जनुर्भूमौ लब्ध्वा तव भजनतो यामि परमां कदा भुक्तिं मुक्तिं निरुपमसुखां वाऽखिलगुरो
tvatkaṭākṣāmṛtenākto bhaktaḥ sīdati te vibho |
iyaṃ lajjā tavaivāstāṃ na me mṛtyuścirāyuṣaḥ
||16||त्वत्कटाक्षामृतेनाक्तो भक्तः सीदति ते विभो ।
इयं लज्जा तवैवास्तां न मे मृत्युश्चिरायुषः
bhṛguruvāca
ityasau prārthayanneva śuśrāva gaganeritām |
giraṃ tapasveti tataḥ prārthayāmāsa tāṃ punaḥ
||17||इत्यसौ प्रार्थयन्नेव शुश्राव गगनेरिताम् ।
गिरं तपस्वेति ततः प्रार्थयामास तां पुनः
antarhitāśca te vighnāḥ śrutāyāṃ nabhaso giri |
nānārūpā mahāvīryā muktvā taṃ kamalāsanam
||18||अन्तर्हिताश्च ते विघ्नाः श्रुतायां नभसो गिरि ।
नानारूपा महावीर्या मुक्त्वा तं कमलासनम्
sa muktaścintayāmāsa padmayonirmahāyaśāḥ |
vinā mantraṃ vinā sthānaṃ kathaṃ tapsye tapo mahat
||19||स मुक्तश्चिन्तयामास पद्मयोनिर्महायशाः ।
विना मन्त्रं विना स्थानं कथं तप्स्ये तपो महत्
iti vyākula citto'sau babhrāma jalamadhyataḥ |
ananyamanasā dhyāyan gajānanamanāmayam
||20||इति व्याकुल चित्तोऽसौ बभ्राम जलमध्यतः ।
अनन्यमनसा ध्यायन् गजाननमनामयम्
mukuṭena virājantaṃ muktāratnayujā śubham |
raktacandanaliptāṅgaṃ sindūrāruṇamastakam
||21||मुकुटेन विराजन्तं मुक्तारत्नयुजा शुभम् ।
रक्तचन्दनलिप्ताङ्गं सिन्दूरारुणमस्तकम्
muktādāmalasatkaṇṭhaṃ sarpayajñopavītinam |
anarghyaratnaghaṭitabāhubhūṣaṇabhūṣitam
||22||मुक्तादामलसत्कण्ठं सर्पयज्ञोपवीतिनम् ।
अनर्घ्यरत्नघटितबाहुभूषणभूषितम्
sphuranmarakatabhrājadaṅgulīyakaśobhitam |
mahāhiveṣṭita bṛhannābhiśobhimahodaram
||23||स्फुरन्मरकतभ्राजदङ्गुलीयकशोभितम् ।
महाहिवेष्टित बृहन्नाभिशोभिमहोदरम्
vicitraratnakhacitakaṭisūtravirājitam |
suvarṇasūtravilasadraktavastrasamāvṛtam
||24||विचित्ररत्नखचितकटिसूत्रविराजितम् ।
सुवर्णसूत्रविलसद्रक्तवस्त्रसमावृतम्
bhālacandraṃ lasaddanta śobhārājatkaraṃ param |
evaṃ dhyāyati tasmim̐stu punareva nabhovacaḥ
||25||भालचन्द्रं लसद्दन्त शोभाराजत्करं परम् ।
एवं ध्यायति तस्मिँस्तु पुनरेव नभोवचः
udiyāya vaṭaṃ paśya vaṭaṃ paśyeti sundaram |
śrutveti vacanaṃ brahmā punaścintāmavāpa saḥ
||26||उदियाय वटं पश्य वटं पश्येति सुन्दरम् ।
श्रुत्वेति वचनं ब्रह्मा पुनश्चिन्तामवाप सः
iti śrīgaṇeśapurāṇe upāsanākhaṇḍe brahmacintāvarṇanaṃ nāma caturdaśo'dhyāyaḥ || 14 ||