varapradānaṃ nāmāṣṭa triṃśattamo'dhyāyaḥ
vyāsa uvāca
tato gṛtsamadasyāsīt kathaṃ vṛttiḥ sureśvara |
tanmamācakṣva yatnena śraddadhānasya padmaja
||1||ततो गृत्समदस्यासीत् कथं वृत्तिः सुरेश्वर ।
तन्ममाचक्ष्व यत्नेन श्रद्दधानस्य पद्मज
brahovāca
tataḥ sarve munigaṇā mānayāmāsurādarāt |
brahman munivaraśreṣṭhaṃ nemurgṛtsamadaṃ ca tam
||2||ततः सर्वे मुनिगणा मानयामासुरादरात् ।
ब्रह्मन् मुनिवरश्रेष्ठं नेमुर्गृत्समदं च तम्
varadānādgaṇeśasya vavrustaṃ yajñakarmaṇi |
sarvārambhe gaṇeśasya pūjanādau ca sasmaruḥ
||3||वरदानाद्गणेशस्य वव्रुस्तं यज्ञकर्मणि ।
सर्वारम्भे गणेशस्य पूजनादौ च सस्मरुः
evaṃ vikhyātimagamat sa munirgaṇanāyake |
bhaktiṃ paramikāṃ cakre japanmantraṃ suniścalaḥ
||4||एवं विख्यातिमगमत् स मुनिर्गणनायके ।
भक्तिं परमिकां चक्रे जपन्मन्त्रं सुनिश्चलः
kadācit sa munirvyāsa cukṣuve balamuttaram |
diśo nabhaśca pṛthivīṃ nādayan girigavharān
||5||कदाचित् स मुनिर्व्यास चुक्षुवे बलमुत्तरम् ।
दिशो नभश्च पृथिवीं नादयन् गिरिगव्हरान्
apayaśyat purato yāvat tāvadbālaṃ bhayaṅkaram |
raktavarṇa mahānādaṃ japākusumasannibham
||6||अपयश्यत् पुरतो यावत् तावद्बालं भयङ्करम् ।
रक्तवर्ण महानादं जपाकुसुमसन्निभम्
tejorāśiṃ ca muṣṇantaṃ netrālokapathaṃ muhuḥ |
dṛṣṭvā sa tādṛśaṃ bālaṃ cakampe bhayavivhalaḥ
||7||तेजोराशिं च मुष्णन्तं नेत्रालोकपथं मुहुः ।
दृष्ट्वा स तादृशं बालं चकम्पे भयविव्हलः
tarkayāmāsa manasā vighnaḥ ko'yamihāgataḥ |
na jāne gaṇanāthena dattaḥ putro mamādbhutaḥ
||8||तर्कयामास मनसा विघ्नः कोऽयमिहागतः ।
न जाने गणनाथेन दत्तः पुत्रो ममाद्भुतः
paśyati sma punaḥ so'muṃ cārūvaktraṃ sulocanam |
cārūrūkmāṅgadaṃ cāru mukuṭaṃ cārūnūpuram
||9||पश्यति स्म पुनः सोऽमुं चारूवक्त्रं सुलोचनम् ।
चारूरूक्माङ्गदं चारु मुकुटं चारूनूपुरम्
cārūṇā kaṭisūtreṇa rājatkaṭitaṭaṃ sutam |
papraccha taṃ muniḥ ko'si kasyāsi kiñcikīrṣasi
||10||चारूणा कटिसूत्रेण राजत्कटितटं सुतम् ।
पप्रच्छ तं मुनिः कोऽसि कस्यासि किञ्चिकीर्षसि
kva ca te pitarau sthānaṃ dada tejonidhe'rbhaka |
ka uvāca |
śrutvetthaṃ vacanaṃ tasya jagāda bālako munim
||11||क्व च ते पितरौ स्थानं दद तेजोनिधेऽर्भक ।
क उवाच ।
श्रुत्वेत्थं वचनं तस्य जगाद बालको मुनिम्
bālaka uvāca
bhutabhāvibhavajjñānī kiṃ māṃ tvaṃ paripṛcchasi |
tathā'pyājñāvaśo vacmi kṣutāt tava janirmama
||12||भुतभाविभवज्ज्ञानी किं मां त्वं परिपृच्छसि ।
तथाऽप्याज्ञावशो वच्मि क्षुतात् तव जनिर्मम
tvameva janako mātā kṛpāṃ kurū mamoparī |
pālayasya pitarmāṃ tvaṃ dināni katicinmune
||13||त्वमेव जनको माता कृपां कुरू ममोपरी ।
पालयस्य पितर्मां त्वं दिनानि कतिचिन्मुने
trailokyākramaṇe śakto devendra vaśavartinam |
kariṣyāmi na sandeho vīkṣyase paurūṣaṃ mama
||14||त्रैलोक्याक्रमणे शक्तो देवेन्द्र वशवर्तिनम् ।
करिष्यामि न सन्देहो वीक्ष्यसे पौरूषं मम
brahmovāca
ityākarṇya vacastasya bhayaharṣasamanvitaḥ |
uvāca ślakṣṇayā vācā munirgṛtsamado vacaḥ
||15||इत्याकर्ण्य वचस्तस्य भयहर्षसमन्वितः ।
उवाच श्लक्ष्णया वाचा मुनिर्गृत्समदो वचः
yadyayaṃ jātamātro'pi śaktastrailokyakarṣaṇe |
tasmādasya pradāsyāmi svaṃ mantra svātmajasya hi
||16||यद्ययं जातमात्रोऽपि शक्तस्त्रैलोक्यकर्षणे ।
तस्मादस्य प्रदास्यामि स्वं मन्त्र स्वात्मजस्य हि
yenāsya vāñchitaṃ devaḥ parituṣṭo vināyakaḥ |
pradāsyati jagannātho mama kīrtirbhaviṣyati
||17||येनास्य वाञ्छितं देवः परितुष्टो विनायकः ।
प्रदास्यति जगन्नाथो मम कीर्तिर्भविष्यति
evaṃ sañcitya manasā tasmai svaṃ mantramādiśat |
gaṇānāṃ tveti taṃ cāha kurvanuṣṭhānamādarāt
||18||एवं सञ्चित्य मनसा तस्मै स्वं मन्त्रमादिशत् ।
गणानां त्वेति तं चाह कुर्वनुष्ठानमादरात्
japasva vaidikaṃ mantra cittaṃ sthāpya gajānane |
santuṣṭaste yadā putra sarvān kāmān pradāsyati
||19||जपस्व वैदिकं मन्त्र चित्तं स्थाप्य गजानने ।
सन्तुष्टस्ते यदा पुत्र सर्वान् कामान् प्रदास्यति
evaṃ prāptamahāmantro jagāma tapase vanam |
ekāṅguṣṭhenā'vatasthe nirāhāro jitendriyaḥ
||20||एवं प्राप्तमहामन्त्रो जगाम तपसे वनम् ।
एकाङ्गुष्ठेनाऽवतस्थे निराहारो जितेन्द्रियः
dhyāyan gajānanaṃ devaṃ manasā niścelana saḥ |
japatastasya varṣāṇi sārdhāyutamitāni ca
||21||ध्यायन् गजाननं देवं मनसा निश्चेलन सः ।
जपतस्तस्य वर्षाणि सार्धायुतमितानि च
gatāni tasya mukhato babhūvāgnirdiśo jvalan |
bhayaṃ babhūva devānāṃ daityānā talavāsinām
||22||गतानि तस्य मुखतो बभूवाग्निर्दिशो ज्वलन् ।
भयं बभूव देवानां दैत्याना तलवासिनाम्
tatastattapasā tuṣṭa āvirāsīd gajānanaḥ |
diśo vitimirāḥ kurvaṃśchādayan bhānumaṇḍalam
||23||ततस्तत्तपसा तुष्ट आविरासीद् गजाननः ।
दिशो वितिमिराः कुर्वंश्छादयन् भानुमण्डलम्
bhrāmayan puṣkaraṃ cārū suviṣāṇaṃ mudāyutaḥ |
tad bṛṃhitaravaṃ śrutvā bālako vivhalanniva
||24||भ्रामयन् पुष्करं चारू सुविषाणं मुदायुतः ।
तद् बृंहितरवं श्रुत्वा बालको विव्हलन्निव
unmīlya netre so'paśyaddevantaṃ purataḥ sthitam |
caturbhujaṃ mahākāyaṃ nānābhūṣāvibhūṣitam
||25||उन्मील्य नेत्रे सोऽपश्यद्देवन्तं पुरतः स्थितम् ।
चतुर्भुजं महाकायं नानाभूषाविभूषितम्
paraśuṃ kamala mālā modakān bibhrataṅkaraiḥ |
tejasā dharṣitastasya dhairyaṃ kṛtvā nanāma saḥ
||26||परशुं कमल माला मोदकान् बिभ्रतङ्करैः ।
तेजसा धर्षितस्तस्य धैर्यं कृत्वा ननाम सः
baddhāñjalipuṭo bhūtvā prārthayāmāsa taṃ vibhum |
bālaka uvāca |
kiṃ māṃ dharṣayase deva bhaktaṃ tvāṃ śaraṇāgatam
||27||बद्धाञ्जलिपुटो भूत्वा प्रार्थयामास तं विभुम् ।
बालक उवाच ।
किं मां धर्षयसे देव भक्तं त्वां शरणागतम्
bhava saumyataro deva dehi me'khilavāñchitam |
brahmovāca |
ityākarṇya vacastasya sañjahāra svakaṃ mahaḥ
||28||भव सौम्यतरो देव देहि मेऽखिलवाञ्छितम् ।
ब्रह्मोवाच ।
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य सञ्जहार स्वकं महः
uvāca paramaprīto sāvadhāna bhavārbhaka |
yaṃ dhyāyasi divārātrau so'haṃ te varado'dhunā
||29||उवाच परमप्रीतो सावधान भवार्भक ।
यं ध्यायसि दिवारात्रौ सोऽहं ते वरदोऽधुना
mamedaṃ paramaṃ rūpaṃ svaprakāśaṃ jaganmayam |
na vidurbrahmarūdrādyāḥ kuto vetsyanti mānavāḥ
||30||ममेदं परमं रूपं स्वप्रकाशं जगन्मयम् ।
न विदुर्ब्रह्मरूद्राद्याः कुतो वेत्स्यन्ति मानवाः
devāśca munayaḥ sarve na ca rājarṣayo'pare |
nāsurāḥ siddhagandharvā na nāgā na ca dānavāḥ
||31||देवाश्च मुनयः सर्वे न च राजर्षयोऽपरे ।
नासुराः सिद्धगन्धर्वा न नागा न च दानवाः
so'haṃ tava tapobaddho varaṃ dātumihāgataḥ |
varayasva varānmatto yānyāṃstvaṃ manasecchasi
||32||सोऽहं तव तपोबद्धो वरं दातुमिहागतः ।
वरयस्व वरान्मत्तो यान्यांस्त्वं मनसेच्छसि
sa uvāca tato bālo dhanyo'haṃ tava darśanāt |
pitā dhanyataro me'dya sārthakaṃ janma me tapaḥ
||33||स उवाच ततो बालो धन्योऽहं तव दर्शनात् ।
पिता धन्यतरो मेऽद्य सार्थकं जन्म मे तपः
stutiṃ kartuṃ na jānāmi bālabhāvātsureśvara |
yatastvaṃ sarvajagatāṃ kartā pātā'pahārakaḥ
||34||स्तुतिं कर्तुं न जानामि बालभावात्सुरेश्वर ।
यतस्त्वं सर्वजगतां कर्ता पाताऽपहारकः
tvadbhāsā bhāsayatyeṣa raviragniśca candramāḥ |
carācaraṃ cetayase svamāhātmyān mahāmateḥ
||35||त्वद्भासा भासयत्येष रविरग्निश्च चन्द्रमाः ।
चराचरं चेतयसे स्वमाहात्म्यान् महामतेः
mahimānaṃ mahāntaṃ te keśā api na vai viduḥ |
yadi me varado'si tvaṃ tanme dedi gajānana
||36||महिमानं महान्तं ते केशा अपि न वै विदुः ।
यदि मे वरदोऽसि त्वं तन्मे देदि गजानन
trailokyākarṣaṇe śaktiṃ viśiṣṭāṃ dehi me vibho |
devadānavagandharvamanuṣyoragarākṣasā
||37||त्रैलोक्याकर्षणे शक्तिं विशिष्टां देहि मे विभो ।
देवदानवगन्धर्वमनुष्योरगराक्षसा
vaśyā mama sadā santu munikinnaracāraṇāḥ |
manasā cintitaṃ yanme tattat sidhyatu sarvadā
||38||वश्या मम सदा सन्तु मुनिकिन्नरचारणाः ।
मनसा चिन्तितं यन्मे तत्तत् सिध्यतु सर्वदा
indrādayo lokapālāḥ sevāṃ kurvantu me sadā |
iha bhogānanekānme muktiṃ cānte prayaccha ca
||39||इन्द्रादयो लोकपालाः सेवां कुर्वन्तु मे सदा ।
इह भोगाननेकान्मे मुक्तिं चान्ते प्रयच्छ च
anyaṃ ca te varaṃ yāce purametat tavājñayā |
prathāṃ yātu yataścātra tapamugraṃ tapo mayā
||40||अन्यं च ते वरं याचे पुरमेतत् तवाज्ञया ।
प्रथां यातु यतश्चात्र तपमुग्रं तपो मया
gaṇeśapuramiti ca khyāti yātu janeṣṭadam |
gaṇeśa uvāca |
trayāṇāmapi lokānāmākramaṃ tvaṃ kariṣyasi
||41||गणेशपुरमिति च ख्याति यातु जनेष्टदम् ।
गणेश उवाच ।
त्रयाणामपि लोकानामाक्रमं त्वं करिष्यसि
sarvebhyo na bhayaṃ te'sti sarve vaśyāśca te sadā |
āyasaṃ kāñcanaṃ raupyaṃ mayā dattaṃ puratrayam
||42||सर्वेभ्यो न भयं तेऽस्ति सर्वे वश्याश्च ते सदा ।
आयसं काञ्चनं रौप्यं मया दत्तं पुरत्रयम्
abhedyaṃ sarvadevānāṃ kāmagaṃ śaṅkaraṃ vinā |
tripureti ca te nāma khyātiṃ loke gamiṣyati
||43||अभेद्यं सर्वदेवानां कामगं शङ्करं विना ।
त्रिपुरेति च ते नाम ख्यातिं लोके गमिष्यति
yadaikena ca bāṇena śivo bhetsyati te puram |
tadaiva yāsyase muktiṃ nātra kāryā vicāraṇā
||44||यदैकेन च बाणेन शिवो भेत्स्यति ते पुरम् ।
तदैव यास्यसे मुक्तिं नात्र कार्या विचारणा
anyatte vāñchitaṃ sarva matprasādādbhaviṣyati |
brahmovāca |
dattvetthaṃ sa varāndevastatraivā'ntardadhe vibhuḥ |
viṣādamagamaddeva viyogāt tripurāsuraḥ
||45||अन्यत्ते वाञ्छितं सर्व मत्प्रसादाद्भविष्यति ।
ब्रह्मोवाच ।
दत्त्वेत्थं स वरान्देवस्तत्रैवाऽन्तर्दधे विभुः ।
विषादमगमद्देव वियोगात् त्रिपुरासुरः
harṣa ca vipulaṃ lebhe varānprāpya yathepsitān |
trailokyavijayaṃ kartuṃ yatate sma tato balāt
||46||हर्ष च विपुलं लेभे वरान्प्राप्य यथेप्सितान् ।
त्रैलोक्यविजयं कर्तुं यतते स्म ततो बलात्
iti śrīgaṇeśapurāṇe upāsanākhaṇḍe tripurāsuravarapradānaṃ nāmāṣṭatriṃśattamo'dhyāyaḥ || 38 ||