अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
१५ वामदेवो गौतमः। रक्षोहाऽग्निः।त्रिष्टुप्।
कृ॒णु॒ष्व पाज॒: प्रसि॑तिं॒ न पृ॒थ्वीं या॒हि राजे॒वाम॑वाँ॒ इभे॑न ।
तृ॒ष्वीमनु॒ प्रसि॑तिं द्रूणा॒नोऽस्ता॑सि॒ विध्य॑ र॒क्षस॒स्तपि॑ष्ठैः
॥१॥kṛ̱ṇu̱ṣva pāja̱: prasi̍ti̱ṃ na pṛ̱thvīṃ yā̱hi rāje̱vāma̍vā̱m̐ ibhe̍na |
tṛ̱ṣvīmanu̱ prasi̍tiṃ drūṇā̱no'stā̍si̱ vidhya̍ ra̱kṣasa̱stapi̍ṣṭhaiḥ
तव॑ भ्र॒मास॑ आशु॒या प॑त॒न्त्यनु॑ स्पृश धृष॒ता शोशु॑चानः ।
तपूं॑ष्यग्ने जु॒ह्वा॑ पत॒ङ्गानसं॑दितो॒ वि सृ॑ज॒ विष्व॑गु॒ल्काः
॥२॥tava̍ bhra̱māsa̍ āśu̱yā pa̍ta̱ntyanu̍ spṛśa dhṛṣa̱tā śośu̍cānaḥ |
tapū̍ṃṣyagne ju̱hvā̍ pata̱ṅgānasa̍ṃdito̱ vi sṛ̍ja̱ viṣva̍gu̱lkāḥ
प्रति॒ स्पशो॒ वि सृ॑ज॒ तूर्णि॑तमो॒ भवा॑ पा॒युर्वि॒शो अ॒स्या अद॑ब्धः ।
यो नो॑ दू॒रे अ॒घशं॑सो॒ यो अन्त्यग्ने॒ माकि॑ष्टे॒ व्यथि॒रा द॑धर्षीत्
॥३॥prati̱ spaśo̱ vi sṛ̍ja̱ tūrṇi̍tamo̱ bhavā̍ pā̱yurvi̱śo a̱syā ada̍bdhaḥ |
yo no̍ dū̱re a̱ghaśa̍ṃso̱ yo antyagne̱ māki̍ṣṭe̱ vyathi̱rā da̍dharṣīt
उद॑ग्ने तिष्ठ॒ प्रत्या त॑नुष्व॒ न्य१मित्राँ॑ ओषतात् तिग्महेते ।
यो नो॒ अरा॑तिं समिधान च॒क्रे नी॒चा तं ध॑क्ष्यत॒सं न शुष्क॑म्
॥४॥uda̍gne tiṣṭha̱ pratyā ta̍nuṣva̱ nya1mitrā̍m̐ oṣatāt tigmahete |
yo no̱ arā̍tiṃ samidhāna ca̱kre nī̱cā taṃ dha̍kṣyata̱saṃ na śuṣka̍m
ऊ॒र्ध्वो भ॑व॒ प्रति॑ वि॒ध्याध्य॒स्मदा॒विष्कृ॑णुष्व॒ दैव्या॑न्यग्ने ।
अव॑ स्थि॒रा त॑नुहि यातु॒जूनां॑ जा॒मिमजा॑मिं॒ प्र मृ॑णीहि॒ शत्रू॑न्
॥५॥ū̱rdhvo bha̍va̱ prati̍ vi̱dhyādhya̱smadā̱viṣkṛ̍ṇuṣva̱ daivyā̍nyagne |
ava̍ sthi̱rā ta̍nuhi yātu̱jūnā̍ṃ jā̱mimajā̍mi̱ṃ pra mṛ̍ṇīhi̱ śatrū̍n
स ते॑ जानाति सुम॒तिं य॑विष्ठ॒ य ईव॑ते॒ ब्रह्म॑णे गा॒तुमैर॑त् ।
विश्वा॑न्यस्मै सु॒दिना॑नि रा॒यो द्यु॒म्नान्य॒र्यो वि दुरो॑ अ॒भि द्यौ॑त्
॥६॥sa te̍ jānāti suma̱tiṃ ya̍viṣṭha̱ ya īva̍te̱ brahma̍ṇe gā̱tumaira̍t |
viśvā̍nyasmai su̱dinā̍ni rā̱yo dyu̱mnānya̱ryo vi duro̍ a̱bhi dyau̍t
सेद॑ग्ने अस्तु सु॒भग॑: सु॒दानु॒र्यस्त्वा॒ नित्ये॑न ह॒विषा॒ य उ॒क्थैः ।
पिप्री॑षति॒ स्व आयु॑षि दुरो॒णे विश्वेद॑स्मै सु॒दिना॒ सास॑दि॒ष्टिः
॥७॥seda̍gne astu su̱bhaga̍: su̱dānu̱ryastvā̱ nitye̍na ha̱viṣā̱ ya u̱kthaiḥ |
piprī̍ṣati̱ sva āyu̍ṣi duro̱ṇe viśveda̍smai su̱dinā̱ sāsa̍di̱ṣṭiḥ
अर्चा॑मि ते सुम॒तिं घोष्य॒र्वाक् सं ते॑ वा॒वाता॑ जरतामि॒यं गीः ।
स्वश्वा॑स्त्वा सु॒रथा॑ मर्जयेमा॒ऽस्मे क्ष॒त्राणि॑ धारये॒रनु॒ द्यून्
॥८॥arcā̍mi te suma̱tiṃ ghoṣya̱rvāk saṃ te̍ vā̱vātā̍ jaratāmi̱yaṃ gīḥ |
svaśvā̍stvā su̱rathā̍ marjayemā̱'sme kṣa̱trāṇi̍ dhāraye̱ranu̱ dyūn
इ॒ह त्वा॒ भूर्या च॑रे॒दुप॒ त्मन्दोषा॑वस्तर्दीदि॒वांस॒मनु॒ द्यून् ।
क्रीळ॑न्तस्त्वा सु॒मन॑सः सपेमा॒ऽभि द्यु॒म्ना त॑स्थि॒वांसो॒ जना॑नाम्
॥९॥i̱ha tvā̱ bhūryā ca̍re̱dupa̱ tmandoṣā̍vastardīdi̱vāṃsa̱manu̱ dyūn |
krīl̤a̍ntastvā su̱mana̍saḥ sapemā̱'bhi dyu̱mnā ta̍sthi̱vāṃso̱ janā̍nām
यस्त्वा॒ स्वश्व॑: सुहिर॒ण्यो अ॑ग्न उप॒याति॒ वसु॑मता॒ रथे॑न ।
तस्य॑ त्रा॒ता भ॑वसि॒ तस्य॒ सखा॒ यस्त॑ आति॒थ्यमा॑नु॒षग्जुजो॑षत्
॥१०॥yastvā̱ svaśva̍: suhira̱ṇyo a̍gna upa̱yāti̱ vasu̍matā̱ rathe̍na |
tasya̍ trā̱tā bha̍vasi̱ tasya̱ sakhā̱ yasta̍ āti̱thyamā̍nu̱ṣagjujo̍ṣat
म॒हो रु॑जामि ब॒न्धुता॒ वचो॑भि॒स्तन्मा॑ पि॒तुर्गोत॑मा॒दन्वि॑याय ।
त्वं नो॑ अ॒स्य वच॑सश्चिकिद्धि॒ होत॑र्यविष्ठ सुक्रतो॒ दमू॑नाः
॥११॥ma̱ho ru̍jāmi ba̱ndhutā̱ vaco̍bhi̱stanmā̍ pi̱turgota̍mā̱danvi̍yāya |
tvaṃ no̍ a̱sya vaca̍saścikiddhi̱ hota̍ryaviṣṭha sukrato̱ damū̍nāḥ
अस्व॑प्नजस्त॒रण॑यः सु॒शेवा॒ अत॑न्द्रासोऽवृ॒का अश्र॑मिष्ठाः ।
ते पा॒यव॑: स॒ध्र्य॑ञ्चो नि॒षद्याग्ने॒ तव॑ नः पान्त्वमूर
॥१२॥asva̍pnajasta̱raṇa̍yaḥ su̱śevā̱ ata̍ndrāso'vṛ̱kā aśra̍miṣṭhāḥ |
te pā̱yava̍: sa̱dhrya̍ñco ni̱ṣadyāgne̱ tava̍ naḥ pāntvamūra
ये पा॒यवो॑ मामते॒यं ते॑ अग्ने॒ पश्य॑न्तो अ॒न्धं दु॑रि॒तादर॑क्षन् ।
र॒रक्ष॒ तान्त्सु॒कृतो॑ वि॒श्ववे॑दा॒ दिप्स॑न्त॒ इद्रि॒पवो॒ नाह॑ देभुः
॥१३॥ye pā̱yavo̍ māmate̱yaṃ te̍ agne̱ paśya̍nto a̱ndhaṃ du̍ri̱tādara̍kṣan |
ra̱rakṣa̱ tāntsu̱kṛto̍ vi̱śvave̍dā̱ dipsa̍nta̱ idri̱pavo̱ nāha̍ debhuḥ
त्वया॑ व॒यं स॑ध॒न्य१स्त्वोता॒स्तव॒ प्रणी॑त्यश्याम॒ वाजा॑न् ।
उ॒भा शंसा॑ सूदय सत्यतातेऽनुष्ठु॒या कृ॑णुह्यह्रयाण
॥१४॥tvayā̍ va̱yaṃ sa̍dha̱nya1stvotā̱stava̱ praṇī̍tyaśyāma̱ vājā̍n |
u̱bhā śaṃsā̍ sūdaya satyatāte'nuṣṭhu̱yā kṛ̍ṇuhyahrayāṇa
अ॒या ते॑ अग्ने स॒मिधा॑ विधेम॒ प्रति॒ स्तोमं॑ श॒स्यमा॑नं गृभाय ।
दहा॒शसो॑ र॒क्षस॑: पा॒ह्य१स्मान्द्रु॒हो नि॒दो मि॑त्रमहो अव॒द्यात्
॥१५॥a̱yā te̍ agne sa̱midhā̍ vidhema̱ prati̱ stoma̍ṃ śa̱syamā̍naṃ gṛbhāya |
dahā̱śaso̍ ra̱kṣasa̍: pā̱hya1smāndru̱ho ni̱do mi̍tramaho ava̱dyāt