अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
११ वामदेवो गौतमः। अग्निः, सूर्यो वाऽऽपो वा गावो वा घृतस्तुतिर्वा। त्रिष्टुप्, ११ जगती।
स॒मु॒द्रादू॒र्मिर्मधु॑माँ॒ उदा॑र॒दुपां॒शुना॒ सम॑मृत॒त्वमा॑नट् ।
घृ॒तस्य॒ नाम॒ गुह्यं॒ यदस्ति॑ जि॒ह्वा दे॒वाना॑म॒मृत॑स्य॒ नाभि॑:
॥१॥sa̱mu̱drādū̱rmirmadhu̍mā̱m̐ udā̍ra̱dupā̱ṃśunā̱ sama̍mṛta̱tvamā̍naṭ |
ghṛ̱tasya̱ nāma̱ guhya̱ṃ yadasti̍ ji̱hvā de̱vānā̍ma̱mṛta̍sya̱ nābhi̍:
व॒यं नाम॒ प्र ब्र॑वामा घृ॒तस्या॒ऽस्मिन् य॒ज्ञे धा॑रयामा॒ नमो॑भिः ।
उप॑ ब्र॒ह्मा शृ॑णवच्छ॒स्यमा॑नं॒ चतु॑:शृङ्गोऽवमीद् गौ॒र ए॒तत्
॥२॥va̱yaṃ nāma̱ pra bra̍vāmā ghṛ̱tasyā̱'smin ya̱jñe dhā̍rayāmā̱ namo̍bhiḥ |
upa̍ bra̱hmā śṛ̍ṇavaccha̱syamā̍na̱ṃ catu̍:śṛṅgo'vamīd gau̱ra e̱tat
च॒त्वारि॒ शृङ्गा॒ त्रयो॑ अस्य॒ पादा॒ द्वे शी॒र्षे स॒प्त हस्ता॑सो अस्य ।
त्रिधा॑ ब॒द्धो वृ॑ष॒भो रो॑रवीति म॒हो दे॒वो मर्त्याँ॒ आ वि॑वेश
॥३॥ca̱tvāri̱ śṛṅgā̱ trayo̍ asya̱ pādā̱ dve śī̱rṣe sa̱pta hastā̍so asya |
tridhā̍ ba̱ddho vṛ̍ṣa̱bho ro̍ravīti ma̱ho de̱vo martyā̱m̐ ā vi̍veśa
त्रिधा॑ हि॒तं प॒णिभि॑र्गु॒ह्यमा॑नं॒ गवि॑ दे॒वासो॑ घृ॒तमन्व॑विन्दन् ।
इन्द्र॒ एकं॒ सूर्य॒ एकं॑ जजान वे॒नादेकं॑ स्व॒धया॒ निष्ट॑तक्षुः
॥४॥tridhā̍ hi̱taṃ pa̱ṇibhi̍rgu̱hyamā̍na̱ṃ gavi̍ de̱vāso̍ ghṛ̱tamanva̍vindan |
indra̱ eka̱ṃ sūrya̱ eka̍ṃ jajāna ve̱nādeka̍ṃ sva̱dhayā̱ niṣṭa̍takṣuḥ
ए॒ता अ॑र्षन्ति॒ हृद्या॑त् समु॒द्राच्छ॒तव्र॑जा रि॒पुणा॒ नाव॒चक्षे॑ ।
घृ॒तस्य॒ धारा॑ अ॒भि चा॑कशीमि हिर॒ण्ययो॑ वेत॒सो मध्य॑ आसाम्
॥५॥e̱tā a̍rṣanti̱ hṛdyā̍t samu̱drāccha̱tavra̍jā ri̱puṇā̱ nāva̱cakṣe̍ |
ghṛ̱tasya̱ dhārā̍ a̱bhi cā̍kaśīmi hira̱ṇyayo̍ veta̱so madhya̍ āsām
स॒म्यक् स्र॑वन्ति स॒रितो॒ न धेना॑ अ॒न्तर्हृ॒दा मन॑सा पू॒यमा॑नाः ।
ए॒ते अ॑र्षन्त्यू॒र्मयो॑ घृ॒तस्य॑ मृ॒गा इ॑व क्षिप॒णोरीष॑माणाः
॥६॥sa̱myak sra̍vanti sa̱rito̱ na dhenā̍ a̱ntarhṛ̱dā mana̍sā pū̱yamā̍nāḥ |
e̱te a̍rṣantyū̱rmayo̍ ghṛ̱tasya̍ mṛ̱gā i̍va kṣipa̱ṇorīṣa̍māṇāḥ
सिन्धो॑रिव प्राध्व॒ने शू॑घ॒नासो॒ वात॑प्रमियः पतयन्ति य॒ह्वाः ।
घृ॒तस्य॒ धारा॑ अरु॒षो न वा॒जी काष्ठा॑ भि॒न्दन्नू॒र्मिभि॒: पिन्व॑मानः
॥७॥sindho̍riva prādhva̱ne śū̍gha̱nāso̱ vāta̍pramiyaḥ patayanti ya̱hvāḥ |
ghṛ̱tasya̱ dhārā̍ aru̱ṣo na vā̱jī kāṣṭhā̍ bhi̱ndannū̱rmibhi̱: pinva̍mānaḥ
अ॒भि प्र॑वन्त॒ सम॑नेव॒ योषा॑: कल्या॒ण्य१: स्मय॑मानासो अ॒ग्निम् ।
घृ॒तस्य॒ धारा॑: स॒मिधो॑ नसन्त॒ ता जु॑षा॒णो ह॑र्यति जा॒तवे॑दाः
॥८॥a̱bhi pra̍vanta̱ sama̍neva̱ yoṣā̍: kalyā̱ṇya1: smaya̍mānāso a̱gnim |
ghṛ̱tasya̱ dhārā̍: sa̱midho̍ nasanta̱ tā ju̍ṣā̱ṇo ha̍ryati jā̱tave̍dāḥ
क॒न्या॑ इव वह॒तुमेत॒वा उ॑ अ॒ञ्ज्य॑ञ्जा॒ना अ॒भि चा॑कशीमि ।
यत्र॒ सोम॑: सू॒यते॒ यत्र॑ य॒ज्ञो घृ॒तस्य॒ धारा॑ अ॒भि तत्प॑वन्ते
॥९॥ka̱nyā̍ iva vaha̱tumeta̱vā u̍ a̱ñjya̍ñjā̱nā a̱bhi cā̍kaśīmi |
yatra̱ soma̍: sū̱yate̱ yatra̍ ya̱jño ghṛ̱tasya̱ dhārā̍ a̱bhi tatpa̍vante
अ॒भ्य॑र्षत सुष्टु॒तिं गव्य॑मा॒जिम॒स्मासु॑ भ॒द्रा द्रवि॑णानि धत्त ।
इ॒मं य॒ज्ञं न॑यत दे॒वता॑ नो घृ॒तस्य॒ धारा॒ मधु॑मत्पवन्ते
॥१०॥a̱bhya̍rṣata suṣṭu̱tiṃ gavya̍mā̱jima̱smāsu̍ bha̱drā dravi̍ṇāni dhatta |
i̱maṃ ya̱jñaṃ na̍yata de̱vatā̍ no ghṛ̱tasya̱ dhārā̱ madhu̍matpavante
धाम॑न् ते॒ विश्वं॒ भुव॑न॒मधि॑ श्रि॒तम॒न्तः स॑मु॒द्रे हृ॒द्य१न्तरायु॑षि ।
अ॒पामनी॑के समि॒थे य आभृ॑त॒स्तम॑श्याम॒ मधु॑मन्तं त ऊ॒र्मिम्
॥११॥dhāma̍n te̱ viśva̱ṃ bhuva̍na̱madhi̍ śri̱tama̱ntaḥ sa̍mu̱dre hṛ̱dya1ntarāyu̍ṣi |
a̱pāmanī̍ke sami̱the ya ābhṛ̍ta̱stama̍śyāma̱ madhu̍mantaṃ ta ū̱rmim