अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
११ वामदेवो गौतमः। इन्द्रः, ८-१० ऋतं वा। त्रिष्टुप्।
क॒था म॒हाम॑वृध॒त् कस्य॒ होतु॑र्य॒ज्ञं जु॑षा॒णो अ॒भि सोम॒मूध॑: ।
पिब॑न्नुशा॒नो जु॒षमा॑णो॒ अन्धो॑ वव॒क्ष ऋ॒ष्वः शु॑च॒ते धना॑य
॥१॥ka̱thā ma̱hāma̍vṛdha̱t kasya̱ hotu̍rya̱jñaṃ ju̍ṣā̱ṇo a̱bhi soma̱mūdha̍: |
piba̍nnuśā̱no ju̱ṣamā̍ṇo̱ andho̍ vava̱kṣa ṛ̱ṣvaḥ śu̍ca̱te dhanā̍ya
को अ॑स्य वी॒रः स॑ध॒माद॑माप॒ समा॑नंश सुम॒तिभि॒: को अ॑स्य ।
कद॑स्य चि॒त्रं चि॑किते॒ कदू॒ती वृ॒धे भु॑वच्छशमा॒नस्य॒ यज्यो॑:
॥२॥ko a̍sya vī̱raḥ sa̍dha̱māda̍māpa̱ samā̍naṃśa suma̱tibhi̱: ko a̍sya |
kada̍sya ci̱traṃ ci̍kite̱ kadū̱tī vṛ̱dhe bhu̍vacchaśamā̱nasya̱ yajyo̍:
क॒था शृ॑णोति हू॒यमा॑न॒मिन्द्र॑: क॒था शृ॒ण्वन्नव॑सामस्य वेद ।
का अ॑स्य पू॒र्वीरुप॑मातयो ह क॒थैन॑माहु॒: पपु॑रिं जरि॒त्रे
॥३॥ka̱thā śṛ̍ṇoti hū̱yamā̍na̱mindra̍: ka̱thā śṛ̱ṇvannava̍sāmasya veda |
kā a̍sya pū̱rvīrupa̍mātayo ha ka̱thaina̍māhu̱: papu̍riṃ jari̱tre
क॒था स॒बाध॑: शशमा॒नो अ॑स्य॒ नश॑द॒भि द्रवि॑णं॒ दीध्या॑नः ।
दे॒वो भु॑व॒न्नवे॑दा म ऋ॒तानां॒ नमो॑ जगृ॒भ्वाँ अ॒भि यज्जुजो॑षत्
॥४॥ka̱thā sa̱bādha̍: śaśamā̱no a̍sya̱ naśa̍da̱bhi dravi̍ṇa̱ṃ dīdhyā̍naḥ |
de̱vo bhu̍va̱nnave̍dā ma ṛ̱tānā̱ṃ namo̍ jagṛ̱bhvām̐ a̱bhi yajjujo̍ṣat
क॒था कद॒स्या उ॒षसो॒ व्यु॑ष्टौ दे॒वो मर्त॑स्य स॒ख्यं जु॑जोष ।
क॒था कद॑स्य स॒ख्यं सखि॑भ्यो॒ ये अ॑स्मि॒न् कामं॑ सु॒युजं॑ तत॒स्रे
॥५॥ka̱thā kada̱syā u̱ṣaso̱ vyu̍ṣṭau de̱vo marta̍sya sa̱khyaṃ ju̍joṣa |
ka̱thā kada̍sya sa̱khyaṃ sakhi̍bhyo̱ ye a̍smi̱n kāma̍ṃ su̱yuja̍ṃ tata̱sre
किमादम॑त्रं स॒ख्यं सखि॑भ्यः क॒दा नु ते॑ भ्रा॒त्रं प्र ब्र॑वाम ।
श्रि॒ये सु॒दृशो॒ वपु॑रस्य॒ सर्गा॒: स्व१र्ण चि॒त्रत॑ममिष॒ आ गोः
॥६॥kimādama̍traṃ sa̱khyaṃ sakhi̍bhyaḥ ka̱dā nu te̍ bhrā̱traṃ pra bra̍vāma |
śri̱ye su̱dṛśo̱ vapu̍rasya̱ sargā̱: sva1rṇa ci̱trata̍mamiṣa̱ ā goḥ
द्रुहं॒ जिघां॑सन् ध्व॒रस॑मनि॒न्द्रां तेति॑क्ते ति॒ग्मा तु॒जसे॒ अनी॑का ।
ऋ॒णा चि॒द् यत्र॑ ऋण॒या न॑ उ॒ग्रो दू॒रे अज्ञा॑ता उ॒षसो॑ बबा॒धे
॥७॥druha̱ṃ jighā̍ṃsan dhva̱rasa̍mani̱ndrāṃ teti̍kte ti̱gmā tu̱jase̱ anī̍kā |
ṛ̱ṇā ci̱d yatra̍ ṛṇa̱yā na̍ u̱gro dū̱re ajñā̍tā u̱ṣaso̍ babā̱dhe
ऋ॒तस्य॒ हि शु॒रुध॒: सन्ति॑ पू॒र्वीर्ऋ॒तस्य॑ धी॒तिर्वृ॑जि॒नानि॑ हन्ति ।
ऋ॒तस्य॒ श्लोको॑ बधि॒रा त॑तर्द॒ कर्णा॑ बुधा॒नः शु॒चमा॑न आ॒योः
॥८॥ṛ̱tasya̱ hi śu̱rudha̱: santi̍ pū̱rvīrṛ̱tasya̍ dhī̱tirvṛ̍ji̱nāni̍ hanti |
ṛ̱tasya̱ śloko̍ badhi̱rā ta̍tarda̱ karṇā̍ budhā̱naḥ śu̱camā̍na ā̱yoḥ
ऋ॒तस्य॑ दृ॒ळहा ध॒रुणा॑नि सन्ति पु॒रूणि॑ च॒न्द्रा वपु॑षे॒ वपूं॑षि ।
ऋ॒तेन॑ दी॒र्घमि॑षणन्त॒ पृक्ष॑ ऋ॒तेन॒ गाव॑ ऋ॒तमा वि॑वेशुः
॥९॥ṛ̱tasya̍ dṛ̱l̤ahā dha̱ruṇā̍ni santi pu̱rūṇi̍ ca̱ndrā vapu̍ṣe̱ vapū̍ṃṣi |
ṛ̱tena̍ dī̱rghami̍ṣaṇanta̱ pṛkṣa̍ ṛ̱tena̱ gāva̍ ṛ̱tamā vi̍veśuḥ
ऋ॒तं ये॑मा॒न ऋ॒तमिद् व॑नोत्यृ॒तस्य॒ शुष्म॑स्तुर॒या उ॑ ग॒व्युः ।
ऋ॒ताय॑ पृ॒थ्वी ब॑हु॒ले ग॑भी॒रे ऋ॒ताय॑ धे॒नू प॑र॒मे दु॑हाते
॥१०॥ṛ̱taṃ ye̍mā̱na ṛ̱tamid va̍notyṛ̱tasya̱ śuṣma̍stura̱yā u̍ ga̱vyuḥ |
ṛ̱tāya̍ pṛ̱thvī ba̍hu̱le ga̍bhī̱re ṛ̱tāya̍ dhe̱nū pa̍ra̱me du̍hāte
नू ष्टु॒त इ॑न्द्र॒ नू गृ॑णा॒न इषं॑ जरि॒त्रे न॒द्यो॒३ न पी॑पेः ।
अका॑रि ते हरिवो॒ ब्रह्म॒ नव्यं॑ धि॒या स्या॑म र॒थ्य॑: सदा॒साः
॥११॥nū ṣṭu̱ta i̍ndra̱ nū gṛ̍ṇā̱na iṣa̍ṃ jari̱tre na̱dyo̱3 na pī̍peḥ |
akā̍ri te harivo̱ brahma̱ navya̍ṃ dhi̱yā syā̍ma ra̱thya̍: sadā̱sāḥ