अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
१५ वामदेवो गौतमः। वैश्वानरोऽग्निः।त्रिष्टुप्।
वै॒श्वा॒न॒राय॑ मी॒ळहुषे॑ स॒जोषा॑: क॒था दा॑शेमा॒ग्नये॑ बृ॒हद्भाः ।
अनू॑नेन बृह॒ता व॒क्षथे॒नोप॑ स्तभायदुप॒मिन्न रोध॑:
॥१॥vai̱śvā̱na̱rāya̍ mī̱l̤ahuṣe̍ sa̱joṣā̍: ka̱thā dā̍śemā̱gnaye̍ bṛ̱hadbhāḥ |
anū̍nena bṛha̱tā va̱kṣathe̱nopa̍ stabhāyadupa̱minna rodha̍:
मा नि॑न्दत॒ य इ॒मां मह्यं॑ रा॒तिं दे॒वो द॒दौ मर्त्या॑य स्व॒धावा॑न् ।
पाका॑य॒ गृत्सो॑ अ॒मृतो॒ विचे॑ता वैश्वान॒रो नृत॑मो य॒ह्वो अ॒ग्निः
॥२॥mā ni̍ndata̱ ya i̱māṃ mahya̍ṃ rā̱tiṃ de̱vo da̱dau martyā̍ya sva̱dhāvā̍n |
pākā̍ya̱ gṛtso̍ a̱mṛto̱ vice̍tā vaiśvāna̱ro nṛta̍mo ya̱hvo a̱gniḥ
साम॑ द्वि॒बर्हा॒ महि॑ ति॒ग्मभृ॑ष्टिः स॒हस्र॑रेता वृष॒भस्तुवि॑ष्मान् ।
प॒दं न गोरप॑गूळहं विवि॒द्वान॒ग्निर्मह्यं॒ प्रेदु॑ वोचन्मनी॒षाम्
॥३॥sāma̍ dvi̱barhā̱ mahi̍ ti̱gmabhṛ̍ṣṭiḥ sa̱hasra̍retā vṛṣa̱bhastuvi̍ṣmān |
pa̱daṃ na gorapa̍gūl̤ahaṃ vivi̱dvāna̱gnirmahya̱ṃ predu̍ vocanmanī̱ṣām
प्र ताँ अ॒ग्निर्ब॑भसत् ति॒ग्मज॑म्भ॒स्तपि॑ष्ठेन शो॒चिषा॒ यः सु॒राधा॑: ।
प्र ये मि॒नन्ति॒ वरु॑णस्य॒ धाम॑ प्रि॒या मि॒त्रस्य॒ चेत॑तो ध्रु॒वाणि॑
॥४॥pra tām̐ a̱gnirba̍bhasat ti̱gmaja̍mbha̱stapi̍ṣṭhena śo̱ciṣā̱ yaḥ su̱rādhā̍: |
pra ye mi̱nanti̱ varu̍ṇasya̱ dhāma̍ pri̱yā mi̱trasya̱ ceta̍to dhru̱vāṇi̍
अ॒भ्रा॒तरो॒ न योष॑णो॒ व्यन्त॑: पति॒रिपो॒ न जन॑यो दु॒रेवा॑: ।
पा॒पास॒: सन्तो॑ अनृ॒ता अ॑स॒त्या इ॒दं प॒दम॑जनता गभी॒रम्
॥५॥a̱bhrā̱taro̱ na yoṣa̍ṇo̱ vyanta̍: pati̱ripo̱ na jana̍yo du̱revā̍: |
pā̱pāsa̱: santo̍ anṛ̱tā a̍sa̱tyā i̱daṃ pa̱dama̍janatā gabhī̱ram
इ॒दं मे॑ अग्ने॒ किय॑ते पाव॒काऽमि॑नते गु॒रुं भा॒रं न मन्म॑ ।
बृ॒हद् द॑धाथ धृष॒ता ग॑भी॒रं य॒ह्वं पृ॒ष्ठं प्रय॑सा स॒प्तधा॑तु
॥६॥i̱daṃ me̍ agne̱ kiya̍te pāva̱kā'mi̍nate gu̱ruṃ bhā̱raṃ na manma̍ |
bṛ̱had da̍dhātha dhṛṣa̱tā ga̍bhī̱raṃ ya̱hvaṃ pṛ̱ṣṭhaṃ praya̍sā sa̱ptadhā̍tu
तमिन्न्वे॒३व स॑म॒ना स॑मा॒नम॒भि क्रत्वा॑ पुन॒ती धी॒तिर॑श्याः ।
स॒सस्य॒ चर्म॒न्नधि॒ चारु॒ पृश्ने॒रग्रे॑ रु॒प आरु॑पितं॒ जबा॑रु
॥७॥taminnve̱3va sa̍ma̱nā sa̍mā̱nama̱bhi kratvā̍ puna̱tī dhī̱tira̍śyāḥ |
sa̱sasya̱ carma̱nnadhi̱ cāru̱ pṛśne̱ragre̍ ru̱pa āru̍pita̱ṃ jabā̍ru
प्र॒वाच्यं॒ वच॑स॒: किं मे॑ अ॒स्य गुहा॑ हि॒तमुप॑ नि॒णिग्व॑दन्ति ।
यदु॒स्रिया॑णा॒मप॒ वारि॑व॒ व्रन् पाति॑ प्रि॒यं रु॒पो अग्रं॑ प॒दं वेः
॥८॥pra̱vācya̱ṃ vaca̍sa̱: kiṃ me̍ a̱sya guhā̍ hi̱tamupa̍ ni̱ṇigva̍danti |
yadu̱sriyā̍ṇā̱mapa̱ vāri̍va̱ vran pāti̍ pri̱yaṃ ru̱po agra̍ṃ pa̱daṃ veḥ
इ॒दमु॒ त्यन्महि॑ म॒हामनी॑कं॒ यदु॒स्रिया॒ सच॑त पू॒र्व्यं गौः ।
ऋ॒तस्य॑ प॒दे अधि॒ दीद्या॑नं॒ गुहा॑ रघु॒ष्यद् र॑घु॒यद् वि॑वेद
॥९॥i̱damu̱ tyanmahi̍ ma̱hāmanī̍ka̱ṃ yadu̱sriyā̱ saca̍ta pū̱rvyaṃ gauḥ |
ṛ̱tasya̍ pa̱de adhi̱ dīdyā̍na̱ṃ guhā̍ raghu̱ṣyad ra̍ghu̱yad vi̍veda
अध॑ द्युता॒नः पि॒त्रोः सचा॒साम॑नुत॒ गुह्यं॒ चारु॒ पृश्ने॑: ।
मा॒तुष्प॒दे प॑र॒मे अन्ति॒ षद् गोर्वृष्ण॑: शो॒चिष॒: प्रय॑तस्य जि॒ह्वा
॥१०॥adha̍ dyutā̱naḥ pi̱troḥ sacā̱sāma̍nuta̱ guhya̱ṃ cāru̱ pṛśne̍: |
mā̱tuṣpa̱de pa̍ra̱me anti̱ ṣad gorvṛṣṇa̍: śo̱ciṣa̱: praya̍tasya ji̱hvā
ऋ॒तं वो॑चे॒ नम॑सा पृ॒च्छ्यमा॑न॒स्तवा॒शसा॑ जातवेदो॒ यदी॒दम् ।
त्वम॒स्य क्ष॑यसि॒ यद्ध॒ विश्वं॑ दि॒वि यदु॒ द्रवि॑णं॒ यत् पृ॑थि॒व्याम्
॥११॥ṛ̱taṃ vo̍ce̱ nama̍sā pṛ̱cchyamā̍na̱stavā̱śasā̍ jātavedo̱ yadī̱dam |
tvama̱sya kṣa̍yasi̱ yaddha̱ viśva̍ṃ di̱vi yadu̱ dravi̍ṇa̱ṃ yat pṛ̍thi̱vyām
किं नो॑ अ॒स्य द्रवि॑णं॒ कद्ध॒ रत्नं॒ वि नो॑ वोचो जातवेदश्चिकि॒त्वान् ।
गुहाध्व॑नः पर॒मं यन्नो॑ अ॒स्य रेकु॑ प॒दं न नि॑दा॒ना अग॑न्म
॥१२॥kiṃ no̍ a̱sya dravi̍ṇa̱ṃ kaddha̱ ratna̱ṃ vi no̍ voco jātavedaściki̱tvān |
guhādhva̍naḥ para̱maṃ yanno̍ a̱sya reku̍ pa̱daṃ na ni̍dā̱nā aga̍nma
का म॒र्यादा॑ व॒युना॒ कद्ध॑ वा॒ममच्छा॑ गमेम र॒घवो॒ न वाज॑म् ।
क॒दा नो॑ दे॒वीर॒मृत॑स्य॒ पत्नी॒: सूरो॒ वर्णे॑न ततनन्नु॒षास॑:
॥१३॥kā ma̱ryādā̍ va̱yunā̱ kaddha̍ vā̱mamacchā̍ gamema ra̱ghavo̱ na vāja̍m |
ka̱dā no̍ de̱vīra̱mṛta̍sya̱ patnī̱: sūro̱ varṇe̍na tatanannu̱ṣāsa̍:
अ॒नि॒रेण॒ वच॑सा फ॒ल्ग्वे॑न प्र॒तीत्ये॑न कृ॒धुना॑तृ॒पास॑: ।
अधा॒ ते अ॑ग्ने॒ किमि॒हा व॑दन्त्यनायु॒धास॒ आस॑ता सचन्ताम्
॥१४॥a̱ni̱reṇa̱ vaca̍sā pha̱lgve̍na pra̱tītye̍na kṛ̱dhunā̍tṛ̱pāsa̍: |
adhā̱ te a̍gne̱ kimi̱hā va̍dantyanāyu̱dhāsa̱ āsa̍tā sacantām
अ॒स्य श्रि॒ये स॑मिधा॒नस्य॒ वृष्णो॒ वसो॒रनी॑कं॒ दम॒ आ रु॑रोच ।
रुश॒द् वसा॑नः सु॒दृशी॑करूपः क्षि॒तिर्न रा॒या पु॑रु॒वारो॑ अद्यौत्
॥१५॥a̱sya śri̱ye sa̍midhā̱nasya̱ vṛṣṇo̱ vaso̱ranī̍ka̱ṃ dama̱ ā ru̍roca |
ruśa̱d vasā̍naḥ su̱dṛśī̍karūpaḥ kṣi̱tirna rā̱yā pu̍ru̱vāro̍ adyaut