अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
९ ऋषभो वैश्वामित्र: । पवमान: सोम: ।जगती ,९ त्रिष्टुप् ।
आ दक्षि॑णा सृज्यते शु॒ष्म्या॒३सदं॒ वेति॑ द्रु॒हो र॒क्षस॑: पाति॒ जागृ॑विः ।
हरि॑रोप॒शं कृ॑णुते॒ नभ॒स्पय॑ उप॒स्तिरे॑ च॒म्वो॒३र्ब्रह्म॑ नि॒र्णिजे॑
॥१॥ā dakṣi̍ṇā sṛjyate śu̱ṣmyā̱3sada̱ṃ veti̍ dru̱ho ra̱kṣasa̍: pāti̱ jāgṛ̍viḥ |
hari̍ropa̱śaṃ kṛ̍ṇute̱ nabha̱spaya̍ upa̱stire̍ ca̱mvo̱3rbrahma̍ ni̱rṇije̍
प्र कृ॑ष्टि॒हेव॑ शू॒ष ए॑ति॒ रोरु॑वदसु॒र्यं१ वर्णं॒ नि रि॑णीते अस्य॒ तम् ।
जहा॑ति व॒व्रिं पि॒तुरे॑ति निष्कृ॒तमु॑प॒प्रुतं॑ कृणुते नि॒र्णिजं॒ तना॑
॥२॥pra kṛ̍ṣṭi̱heva̍ śū̱ṣa e̍ti̱ roru̍vadasu̱ryaṃ1 varṇa̱ṃ ni ri̍ṇīte asya̱ tam |
jahā̍ti va̱vriṃ pi̱ture̍ti niṣkṛ̱tamu̍pa̱pruta̍ṃ kṛṇute ni̱rṇija̱ṃ tanā̍
अद्रि॑भिः सु॒तः प॑वते॒ गभ॑स्त्योर्वृषा॒यते॒ नभ॑सा॒ वेप॑ते म॒ती ।
स मो॑दते॒ नस॑ते॒ साध॑ते गि॒रा ने॑नि॒क्ते अ॒प्सु यज॑ते॒ परी॑मणि
॥३॥adri̍bhiḥ su̱taḥ pa̍vate̱ gabha̍styorvṛṣā̱yate̱ nabha̍sā̱ vepa̍te ma̱tī |
sa mo̍date̱ nasa̍te̱ sādha̍te gi̱rā ne̍ni̱kte a̱psu yaja̍te̱ parī̍maṇi
परि॑ द्यु॒क्षं सह॑सः पर्वता॒वृधं॒ मध्व॑: सिञ्चन्ति ह॒र्म्यस्य॑ स॒क्षणि॑म् ।
आ यस्मि॒न्गाव॑: सुहु॒ताद॒ ऊध॑नि मू॒र्धञ्छ्री॒णन्त्य॑ग्रि॒यं वरी॑मभिः
॥४॥pari̍ dyu̱kṣaṃ saha̍saḥ parvatā̱vṛdha̱ṃ madhva̍: siñcanti ha̱rmyasya̍ sa̱kṣaṇi̍m |
ā yasmi̱ngāva̍: suhu̱tāda̱ ūdha̍ni mū̱rdhañchrī̱ṇantya̍gri̱yaṃ varī̍mabhiḥ
समी॒ रथं॒ न भु॒रिजो॑रहेषत॒ दश॒ स्वसा॑रो॒ अदि॑तेरु॒पस्थ॒ आ ।
जिगा॒दुप॑ ज्रयति॒ गोर॑पी॒च्यं॑ प॒दं यद॑स्य म॒तुथा॒ अजी॑जनन्
॥५॥samī̱ ratha̱ṃ na bhu̱rijo̍raheṣata̱ daśa̱ svasā̍ro̱ adi̍teru̱pastha̱ ā |
jigā̱dupa̍ jrayati̱ gora̍pī̱cya̍ṃ pa̱daṃ yada̍sya ma̱tuthā̱ ajī̍janan
श्ये॒नो न योनिं॒ सद॑नं धि॒या कृ॒तं हि॑र॒ण्यय॑मा॒सदं॑ दे॒व एष॑ति ।
ए रि॑णन्ति ब॒र्हिषि॑ प्रि॒यं गि॒राऽश्वो॒ न दे॒वाँ अप्ये॑ति य॒ज्ञिय॑:
॥६॥śye̱no na yoni̱ṃ sada̍naṃ dhi̱yā kṛ̱taṃ hi̍ra̱ṇyaya̍mā̱sada̍ṃ de̱va eṣa̍ti |
e ri̍ṇanti ba̱rhiṣi̍ pri̱yaṃ gi̱rā'śvo̱ na de̱vām̐ apye̍ti ya̱jñiya̍:
परा॒ व्य॑क्तो अरु॒षो दि॒वः क॒विर्वृषा॑ त्रिपृ॒ष्ठो अ॑नविष्ट॒ गा अ॒भि ।
स॒हस्र॑णीति॒र्यति॑: परा॒यती॑ रे॒भो न पू॒र्वीरु॒षसो॒ वि रा॑जति
॥७॥parā̱ vya̍kto aru̱ṣo di̱vaḥ ka̱virvṛṣā̍ tripṛ̱ṣṭho a̍naviṣṭa̱ gā a̱bhi |
sa̱hasra̍ṇīti̱ryati̍: parā̱yatī̍ re̱bho na pū̱rvīru̱ṣaso̱ vi rā̍jati
त्वे॒षं रू॒पं कृ॑णुते॒ वर्णो॑ अस्य॒ स यत्राश॑य॒त्समृ॑ता॒ सेध॑ति स्रि॒धः ।
अ॒प्सा या॑ति स्व॒धया॒ दैव्यं॒ जनं॒ सं सु॑ष्टु॒ती नस॑ते॒ सं गोअ॑ग्रया
॥८॥tve̱ṣaṃ rū̱paṃ kṛ̍ṇute̱ varṇo̍ asya̱ sa yatrāśa̍ya̱tsamṛ̍tā̱ sedha̍ti sri̱dhaḥ |
a̱psā yā̍ti sva̱dhayā̱ daivya̱ṃ jana̱ṃ saṃ su̍ṣṭu̱tī nasa̍te̱ saṃ goa̍grayā
उ॒क्षेव॑ यू॒था प॑रि॒यन्न॑रावी॒दधि॒ त्विषी॑रधित॒ सूर्य॑स्य ।
दि॒व्यः सु॑प॒र्णोऽव॑ चक्षत॒ क्षां सोम॒: परि॒ क्रतु॑ना पश्यते॒ जाः
॥९॥u̱kṣeva̍ yū̱thā pa̍ri̱yanna̍rāvī̱dadhi̱ tviṣī̍radhita̱ sūrya̍sya |
di̱vyaḥ su̍pa̱rṇo'va̍ cakṣata̱ kṣāṃ soma̱: pari̱ kratu̍nā paśyate̱ jāḥ