अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
२६ सप्तर्षय: ( १ भरद्वाजो बार्हस्पत्य: , २ कश्यपो मारीच:, ३ गोतमो राहूगण:, ४ भौमोऽत्रि:, ५ विश्वामित्रो गाथिन:, ६ जमदग्निर्भार्गव:, ७ मैत्रावरुणिर्वसिष्ठ: ) ।पवमान: सोम: । प्रगाथ:= (१,४,६,८,९,१०,१२,१४,१७ बृहती; २,५,७,११,१३,१५,१८ सतोबृहती, ) ३,१६ द्विपदा विराट् ; १९-२६ प्रगाथ:= ( विषमा बृहती, समा सतोबृहती ) ।
परी॒तो षि॑ञ्चता सु॒तं सोमो॒ य उ॑त्त॒मं ह॒विः ।
द॒ध॒न्वाँ यो नर्यो॑ अ॒प्स्व१न्तरा सु॒षाव॒ सोम॒मद्रि॑भिः
॥१॥parī̱to ṣi̍ñcatā su̱taṃ somo̱ ya u̍tta̱maṃ ha̱viḥ |
da̱dha̱nvām̐ yo naryo̍ a̱psva1ntarā su̱ṣāva̱ soma̱madri̍bhiḥ
नू॒नं पु॑ना॒नोऽवि॑भि॒: परि॑ स्र॒वाऽद॑ब्धः सुर॒भिन्त॑रः ।
सु॒ते चि॑त्त्वा॒प्सु म॑दामो॒ अन्ध॑सा श्री॒णन्तो॒ गोभि॒रुत्त॑रम्
॥२॥nū̱naṃ pu̍nā̱no'vi̍bhi̱: pari̍ sra̱vā'da̍bdhaḥ sura̱bhinta̍raḥ |
su̱te ci̍ttvā̱psu ma̍dāmo̱ andha̍sā śrī̱ṇanto̱ gobhi̱rutta̍ram
परि॑ सुवा॒नश्चक्ष॑से देव॒माद॑न॒: क्रतु॒रिन्दु॑र्विचक्ष॒णः
॥३॥pari̍ suvā̱naścakṣa̍se deva̱māda̍na̱: kratu̱rindu̍rvicakṣa̱ṇaḥ
पु॒ना॒नः सो॑म॒ धार॑या॒ऽपो वसा॑नो अर्षसि ।
आ र॑त्न॒धा योनि॑मृ॒तस्य॑ सीद॒स्युत्सो॑ देव हिर॒ण्यय॑:
॥४॥pu̱nā̱naḥ so̍ma̱ dhāra̍yā̱'po vasā̍no arṣasi |
ā ra̍tna̱dhā yoni̍mṛ̱tasya̍ sīda̱syutso̍ deva hira̱ṇyaya̍:
दु॒हा॒न ऊध॑र्दि॒व्यं मधु॑ प्रि॒यं प्र॒त्नं स॒धस्थ॒मास॑दत् ।
आ॒पृच्छ्यं॑ ध॒रुणं॑ वा॒ज्य॑र्षति॒ नृभि॑र्धू॒तो वि॑चक्ष॒णः
॥५॥du̱hā̱na ūdha̍rdi̱vyaṃ madhu̍ pri̱yaṃ pra̱tnaṃ sa̱dhastha̱māsa̍dat |
ā̱pṛcchya̍ṃ dha̱ruṇa̍ṃ vā̱jya̍rṣati̱ nṛbhi̍rdhū̱to vi̍cakṣa̱ṇaḥ
पु॒ना॒नः सो॑म॒ जागृ॑वि॒रव्यो॒ वारे॒ परि॑ प्रि॒यः ।
त्वं विप्रो॑ अभ॒वोऽङ्गि॑रस्तमो॒ मध्वा॑ य॒ज्ञं मि॑मिक्ष नः
॥६॥pu̱nā̱naḥ so̍ma̱ jāgṛ̍vi̱ravyo̱ vāre̱ pari̍ pri̱yaḥ |
tvaṃ vipro̍ abha̱vo'ṅgi̍rastamo̱ madhvā̍ ya̱jñaṃ mi̍mikṣa naḥ
सोमो॑ मी॒ढ्वान्प॑वते गातु॒वित्त॑म॒ ऋषि॒र्विप्रो॑ विचक्ष॒णः ।
त्वं क॒विर॑भवो देव॒वीत॑म॒ आ सूर्यं॑ रोहयो दि॒वि
॥७॥somo̍ mī̱ḍhvānpa̍vate gātu̱vitta̍ma̱ ṛṣi̱rvipro̍ vicakṣa̱ṇaḥ |
tvaṃ ka̱vira̍bhavo deva̱vīta̍ma̱ ā sūrya̍ṃ rohayo di̱vi
सोम॑ उ षुवा॒णः सो॒तृभि॒रधि॒ ष्णुभि॒रवी॑नाम् ।
अश्व॑येव ह॒रिता॑ याति॒ धार॑या म॒न्द्रया॑ याति॒ धार॑या
॥८॥soma̍ u ṣuvā̱ṇaḥ so̱tṛbhi̱radhi̱ ṣṇubhi̱ravī̍nām |
aśva̍yeva ha̱ritā̍ yāti̱ dhāra̍yā ma̱ndrayā̍ yāti̱ dhāra̍yā
अ॒नू॒पे गोमा॒न्गोभि॑रक्षा॒: सोमो॑ दु॒ग्धाभि॑रक्षाः ।
स॒मु॒द्रं न सं॒वर॑णान्यग्मन्म॒न्दी मदा॑य तोशते
॥९॥a̱nū̱pe gomā̱ngobhi̍rakṣā̱: somo̍ du̱gdhābhi̍rakṣāḥ |
sa̱mu̱draṃ na sa̱ṃvara̍ṇānyagmanma̱ndī madā̍ya tośate
आ सो॑म सुवा॒नो अद्रि॑भिस्ति॒रो वारा॑ण्य॒व्यया॑ ।
जनो॒ न पु॒रि च॒म्वो॑र्विश॒द्धरि॒: सदो॒ वने॑षु दधिषे
॥१०॥ā so̍ma suvā̱no adri̍bhisti̱ro vārā̍ṇya̱vyayā̍ |
jano̱ na pu̱ri ca̱mvo̍rviśa̱ddhari̱: sado̱ vane̍ṣu dadhiṣe
स मा॑मृजे ति॒रो अण्वा॑नि मे॒ष्यो॑ मी॒ळ्हे सप्ति॒र्न वा॑ज॒युः ।
अ॒नु॒माद्य॒: पव॑मानो मनी॒षिभि॒: सोमो॒ विप्रे॑भि॒ॠक्व॑भिः
॥११॥sa mā̍mṛje ti̱ro aṇvā̍ni me̱ṣyo̍ mī̱l̤he sapti̱rna vā̍ja̱yuḥ |
a̱nu̱mādya̱: pava̍māno manī̱ṣibhi̱: somo̱ vipre̍bhi̱ṝkva̍bhiḥ
प्र सो॑म दे॒ववी॑तये॒ सिन्धु॒र्न पि॑प्ये॒ अर्ण॑सा ।
अं॒शोः पय॑सा मदि॒रो न जागृ॑वि॒रच्छा॒ कोशं॑ मधु॒श्चुत॑म्
॥१२॥pra so̍ma de̱vavī̍taye̱ sindhu̱rna pi̍pye̱ arṇa̍sā |
a̱ṃśoḥ paya̍sā madi̱ro na jāgṛ̍vi̱racchā̱ kośa̍ṃ madhu̱ścuta̍m
आ ह॑र्य॒तो अर्जु॑ने॒ अत्के॑ अव्यत प्रि॒यः सू॒नुर्न मर्ज्य॑: ।
तमीं॑ हिन्वन्त्य॒पसो॒ यथा॒ रथं॑ न॒दीष्वा गभ॑स्त्योः
॥१३॥ā ha̍rya̱to arju̍ne̱ atke̍ avyata pri̱yaḥ sū̱nurna marjya̍: |
tamī̍ṃ hinvantya̱paso̱ yathā̱ ratha̍ṃ na̱dīṣvā gabha̍styoḥ
अ॒भि सोमा॑स आ॒यव॒: पव॑न्ते॒ मद्यं॒ मद॑म् ।
स॒मु॒द्रस्याधि॑ वि॒ष्टपि॑ मनी॒षिणो॑ मत्स॒रास॑: स्व॒र्विद॑:
॥१४॥a̱bhi somā̍sa ā̱yava̱: pava̍nte̱ madya̱ṃ mada̍m |
sa̱mu̱drasyādhi̍ vi̱ṣṭapi̍ manī̱ṣiṇo̍ matsa̱rāsa̍: sva̱rvida̍:
तर॑त्समु॒द्रं पव॑मान ऊ॒र्मिणा॒ राजा॑ दे॒व ऋ॒तं बृ॒हत् ।
अर्ष॑न्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्य॒ धर्म॑णा॒ प्र हि॑न्वा॒न ऋ॒तं बृ॒हत्
॥१५॥tara̍tsamu̱draṃ pava̍māna ū̱rmiṇā̱ rājā̍ de̱va ṛ̱taṃ bṛ̱hat |
arṣa̍nmi̱trasya̱ varu̍ṇasya̱ dharma̍ṇā̱ pra hi̍nvā̱na ṛ̱taṃ bṛ̱hat
नृभि॑र्येमा॒नो ह॑र्य॒तो वि॑चक्ष॒णो राजा॑ दे॒वः स॑मु॒द्रिय॑:
॥१६॥nṛbhi̍ryemā̱no ha̍rya̱to vi̍cakṣa̱ṇo rājā̍ de̱vaḥ sa̍mu̱driya̍:
इन्द्रा॑य पवते॒ मद॒: सोमो॑ म॒रुत्व॑ते सु॒तः । स॒हस्र॑धारो॒ अत्यव्य॑मर्षति॒ तमी॑ मृजन्त्या॒यव॑:
॥१७॥indrā̍ya pavate̱ mada̱: somo̍ ma̱rutva̍te su̱taḥ | sa̱hasra̍dhāro̱ atyavya̍marṣati̱ tamī̍ mṛjantyā̱yava̍:
पु॒ना॒नश्च॒मू ज॒नय॑न्म॒तिं क॒विः सोमो॑ दे॒वेषु॑ रण्यति ।
अ॒पो वसा॑न॒: परि॒ गोभि॒रुत्त॑र॒: सीद॒न्वने॑ष्वव्यत
॥१८॥pu̱nā̱naśca̱mū ja̱naya̍nma̱tiṃ ka̱viḥ somo̍ de̱veṣu̍ raṇyati |
a̱po vasā̍na̱: pari̱ gobhi̱rutta̍ra̱: sīda̱nvane̍ṣvavyata
तवा॒हं सो॑म रारण स॒ख्य इ॑न्दो दि॒वेदि॑वे ।
पु॒रूणि॑ बभ्रो॒ नि च॑रन्ति॒ मामव॑ परि॒धीँरति॒ ताँ इ॑हि
॥१९॥tavā̱haṃ so̍ma rāraṇa sa̱khya i̍ndo di̱vedi̍ve |
pu̱rūṇi̍ babhro̱ ni ca̍ranti̱ māmava̍ pari̱dhīm̐rati̱ tām̐ i̍hi
उ॒ताहं नक्त॑मु॒त सो॑म ते॒ दिवा॑ स॒ख्याय॑ बभ्र॒ ऊध॑नि ।
घृ॒णा तप॑न्त॒मति॒ सूर्यं॑ प॒रः श॑कु॒ना इ॑व पप्तिम
॥२०॥u̱tāhaṃ nakta̍mu̱ta so̍ma te̱ divā̍ sa̱khyāya̍ babhra̱ ūdha̍ni |
ghṛ̱ṇā tapa̍nta̱mati̱ sūrya̍ṃ pa̱raḥ śa̍ku̱nā i̍va paptima
मृ॒ज्यमा॑नः सुहस्त्य समु॒द्रे वाच॑मिन्वसि ।
र॒यिं पि॒शङ्गं॑ बहु॒लं पु॑रु॒स्पृहं॒ पव॑माना॒भ्य॑र्षसि
॥२१॥mṛ̱jyamā̍naḥ suhastya samu̱dre vāca̍minvasi |
ra̱yiṃ pi̱śaṅga̍ṃ bahu̱laṃ pu̍ru̱spṛha̱ṃ pava̍mānā̱bhya̍rṣasi
मृ॒जा॒नो वारे॒ पव॑मानो अ॒व्यये॒ वृषाव॑ चक्रदो॒ वने॑ ।
दे॒वानां॑ सोम पवमान निष्कृ॒तं गोभि॑रञ्जा॒नो अ॑र्षसि
॥२२॥mṛ̱jā̱no vāre̱ pava̍māno a̱vyaye̱ vṛṣāva̍ cakrado̱ vane̍ |
de̱vānā̍ṃ soma pavamāna niṣkṛ̱taṃ gobhi̍rañjā̱no a̍rṣasi
पव॑स्व॒ वाज॑सातये॒ऽभि विश्वा॑नि॒ काव्या॑ ।
त्वं स॑मु॒द्रं प्र॑थ॒मो वि धा॑रयो दे॒वेभ्य॑: सोम मत्स॒रः
॥२३॥pava̍sva̱ vāja̍sātaye̱'bhi viśvā̍ni̱ kāvyā̍ |
tvaṃ sa̍mu̱draṃ pra̍tha̱mo vi dhā̍rayo de̱vebhya̍: soma matsa̱raḥ
स तू प॑वस्व॒ परि॒ पार्थि॑वं॒ रजो॑ दि॒व्या च॑ सोम॒ धर्म॑भिः ।
त्वां विप्रा॑सो म॒तिभि॑र्विचक्षण शु॒भ्रं हि॑न्वन्ति धी॒तिभि॑:
॥२४॥sa tū pa̍vasva̱ pari̱ pārthi̍va̱ṃ rajo̍ di̱vyā ca̍ soma̱ dharma̍bhiḥ |
tvāṃ viprā̍so ma̱tibhi̍rvicakṣaṇa śu̱bhraṃ hi̍nvanti dhī̱tibhi̍:
पव॑माना असृक्षत प॒वित्र॒मति॒ धार॑या ।
म॒रुत्व॑न्तो मत्स॒रा इ॑न्द्रि॒या हया॑ मे॒धाम॒भि प्रयां॑सि च
॥२५॥pava̍mānā asṛkṣata pa̱vitra̱mati̱ dhāra̍yā |
ma̱rutva̍nto matsa̱rā i̍ndri̱yā hayā̍ me̱dhāma̱bhi prayā̍ṃsi ca
अ॒पो वसा॑न॒: परि॒ कोश॑मर्ष॒तीन्दु॑र्हिया॒नः सो॒तृभि॑: ।
ज॒नय॒ञ्ज्योति॑र्म॒न्दना॑ अवीवश॒द्गाः कृ॑ण्वा॒नो न नि॒र्णिज॑म्
॥२६॥a̱po vasā̍na̱: pari̱ kośa̍marṣa̱tīndu̍rhiyā̱naḥ so̱tṛbhi̍: |
ja̱naya̱ñjyoti̍rma̱ndanā̍ avīvaśa̱dgāḥ kṛ̍ṇvā̱no na ni̱rṇija̍m