अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
३० शतं वैखानसा: । पवमान: सोम:, १९-२१ अग्नि: पवमान: । गायत्री,१८ अनुष्टुप् ।
पव॑स्व विश्वचर्षणे॒ऽभि विश्वा॑नि॒ काव्या॑ । सखा॒ सखि॑भ्य॒ ईड्य॑:
॥१॥pava̍sva viśvacarṣaṇe̱'bhi viśvā̍ni̱ kāvyā̍ | sakhā̱ sakhi̍bhya̱ īḍya̍:
ताभ्यां॒ विश्व॑स्य राजसि॒ ये प॑वमान॒ धाम॑नी । प्र॒ती॒ची सो॑म त॒स्थतु॑:
॥२॥tābhyā̱ṃ viśva̍sya rājasi̱ ye pa̍vamāna̱ dhāma̍nī | pra̱tī̱cī so̍ma ta̱sthatu̍:
परि॒ धामा॑नि॒ यानि॑ ते॒ त्वं सो॑मासि वि॒श्वत॑: । पव॑मान ऋ॒तुभि॑: कवे
॥३॥pari̱ dhāmā̍ni̱ yāni̍ te̱ tvaṃ so̍māsi vi̱śvata̍: | pava̍māna ṛ̱tubhi̍: kave
पव॑स्व ज॒नय॒न्निषो॒ऽभि विश्वा॑नि॒ वार्या॑ । सखा॒ सखि॑भ्य ऊ॒तये॑
॥४॥pava̍sva ja̱naya̱nniṣo̱'bhi viśvā̍ni̱ vāryā̍ | sakhā̱ sakhi̍bhya ū̱taye̍
तव॑ शु॒क्रासो॑ अ॒र्चयो॑ दि॒वस्पृ॒ष्ठे वि त॑न्वते । प॒वित्रं॑ सोम॒ धाम॑भिः
॥५॥tava̍ śu̱krāso̍ a̱rcayo̍ di̱vaspṛ̱ṣṭhe vi ta̍nvate | pa̱vitra̍ṃ soma̱ dhāma̍bhiḥ
तवे॒मे स॒प्त सिन्ध॑वः प्र॒शिषं॑ सोम सिस्रते । तुभ्यं॑ धावन्ति धे॒नव॑:
॥६॥tave̱me sa̱pta sindha̍vaḥ pra̱śiṣa̍ṃ soma sisrate | tubhya̍ṃ dhāvanti dhe̱nava̍:
प्र सो॑म याहि॒ धार॑या सु॒त इन्द्रा॑य मत्स॒रः । दधा॑नो॒ अक्षि॑ति॒ श्रव॑:
॥७॥pra so̍ma yāhi̱ dhāra̍yā su̱ta indrā̍ya matsa̱raḥ | dadhā̍no̱ akṣi̍ti̱ śrava̍:
समु॑ त्वा धी॒भिर॑स्वरन्हिन्व॒तीः स॒प्त जा॒मय॑: । विप्र॑मा॒जा वि॒वस्व॑तः
॥८॥samu̍ tvā dhī̱bhira̍svaranhinva̱tīḥ sa̱pta jā̱maya̍: | vipra̍mā̱jā vi̱vasva̍taḥ
मृ॒जन्ति॑ त्वा॒ सम॒ग्रुवोऽव्ये॑ जी॒रावधि॒ ष्वणि॑ । रे॒भो यद॒ज्यसे॒ वने॑
॥९॥mṛ̱janti̍ tvā̱ sama̱gruvo'vye̍ jī̱rāvadhi̱ ṣvaṇi̍ | re̱bho yada̱jyase̱ vane̍
पव॑मानस्य ते कवे॒ वाजि॒न्त्सर्गा॑ असृक्षत । अर्व॑न्तो॒ न श्र॑व॒स्यव॑:
॥१०॥pava̍mānasya te kave̱ vāji̱ntsargā̍ asṛkṣata | arva̍nto̱ na śra̍va̱syava̍:
अच्छा॒ कोशं॑ मधु॒श्चुत॒मसृ॑ग्रं॒ वारे॑ अ॒व्यये॑ । अवा॑वशन्त धी॒तय॑:
॥११॥acchā̱ kośa̍ṃ madhu̱ścuta̱masṛ̍gra̱ṃ vāre̍ a̱vyaye̍ | avā̍vaśanta dhī̱taya̍:
अच्छा॑ समु॒द्रमिन्द॒वोऽस्तं॒ गावो॒ न धे॒नव॑: । अग्म॑न्नृ॒तस्य॒ योनि॒मा
॥१२॥acchā̍ samu̱draminda̱vo'sta̱ṃ gāvo̱ na dhe̱nava̍: | agma̍nnṛ̱tasya̱ yoni̱mā
प्र ण॑ इन्दो म॒हे रण॒ आपो॑ अर्षन्ति॒ सिन्ध॑वः । यद्गोभि॑र्वासयि॒ष्यसे॑
॥१३॥pra ṇa̍ indo ma̱he raṇa̱ āpo̍ arṣanti̱ sindha̍vaḥ | yadgobhi̍rvāsayi̱ṣyase̍
अस्य॑ ते स॒ख्ये व॒यमिय॑क्षन्त॒स्त्वोत॑यः । इन्दो॑ सखि॒त्वमु॑श्मसि
॥१४॥asya̍ te sa̱khye va̱yamiya̍kṣanta̱stvota̍yaḥ | indo̍ sakhi̱tvamu̍śmasi
आ प॑वस्व॒ गवि॑ष्टये म॒हे सो॑म नृ॒चक्ष॑से । एन्द्र॑स्य ज॒ठरे॑ विश
॥१५॥ā pa̍vasva̱ gavi̍ṣṭaye ma̱he so̍ma nṛ̱cakṣa̍se | endra̍sya ja̱ṭhare̍ viśa
म॒हाँ अ॑सि सोम॒ ज्येष्ठ॑ उ॒ग्राणा॑मिन्द॒ ओजि॑ष्ठः । युध्वा॒ सञ्छश्व॑ज्जिगेथ
॥१६॥ma̱hām̐ a̍si soma̱ jyeṣṭha̍ u̱grāṇā̍minda̱ oji̍ṣṭhaḥ | yudhvā̱ sañchaśva̍jjigetha
य उ॒ग्रेभ्य॑श्चि॒दोजी॑या॒ञ्छूरे॑भ्यश्चि॒च्छूर॑तरः । भू॒रि॒दाभ्य॑श्चि॒न्मंही॑यान्
॥१७॥ya u̱grebhya̍ści̱dojī̍yā̱ñchūre̍bhyaści̱cchūra̍taraḥ | bhū̱ri̱dābhya̍ści̱nmaṃhī̍yān
त्वं सो॑म॒ सूर॒ एष॑स्तो॒कस्य॑ सा॒ता त॒नूना॑म् । वृ॒णी॒महे॑ स॒ख्याय॑ वृणी॒महे॒ युज्या॑य
॥१८॥tvaṃ so̍ma̱ sūra̱ eṣa̍sto̱kasya̍ sā̱tā ta̱nūnā̍m | vṛ̱ṇī̱mahe̍ sa̱khyāya̍ vṛṇī̱mahe̱ yujyā̍ya
अग्न॒ आयूं॑षि पवस॒ आ सु॒वोर्ज॒मिषं॑ च नः । आ॒रे बा॑धस्व दु॒च्छुना॑म्
॥१९॥agna̱ āyū̍ṃṣi pavasa̱ ā su̱vorja̱miṣa̍ṃ ca naḥ | ā̱re bā̍dhasva du̱cchunā̍m
अ॒ग्निॠषि॒: पव॑मान॒: पाञ्च॑जन्यः पु॒रोहि॑तः । तमी॑महे महाग॒यम्
॥२०॥a̱gniṝṣi̱: pava̍māna̱: pāñca̍janyaḥ pu̱rohi̍taḥ | tamī̍mahe mahāga̱yam
अग्ने॒ पव॑स्व॒ स्वपा॑ अ॒स्मे वर्च॑: सु॒वीर्य॑म् । दध॑द्र॒यिं मयि॒ पोष॑म्
॥२१॥agne̱ pava̍sva̱ svapā̍ a̱sme varca̍: su̱vīrya̍m | dadha̍dra̱yiṃ mayi̱ poṣa̍m
पव॑मानो॒ अति॒ स्रिधो॒ऽभ्य॑र्षति सुष्टु॒तिम् । सूरो॒ न वि॒श्वद॑र्शतः
॥२२॥pava̍māno̱ ati̱ sridho̱'bhya̍rṣati suṣṭu̱tim | sūro̱ na vi̱śvada̍rśataḥ
स म॑र्मृजा॒न आ॒युभि॒: प्रय॑स्वा॒न्प्रय॑से हि॒तः । इन्दु॒रत्यो॑ विचक्ष॒णः
॥२३॥sa ma̍rmṛjā̱na ā̱yubhi̱: praya̍svā̱npraya̍se hi̱taḥ | indu̱ratyo̍ vicakṣa̱ṇaḥ
पव॑मान ऋ॒तं बृ॒हच्छु॒क्रं ज्योति॑रजीजनत् । कृ॒ष्णा तमां॑सि॒ जङ्घ॑नत्
॥२४॥pava̍māna ṛ̱taṃ bṛ̱hacchu̱kraṃ jyoti̍rajījanat | kṛ̱ṣṇā tamā̍ṃsi̱ jaṅgha̍nat
पव॑मानस्य॒ जङ्घ्न॑तो॒ हरे॑श्च॒न्द्रा अ॑सृक्षत । जी॒रा अ॑जि॒रशो॑चिषः
॥२५॥pava̍mānasya̱ jaṅghna̍to̱ hare̍śca̱ndrā a̍sṛkṣata | jī̱rā a̍ji̱raśo̍ciṣaḥ
पव॑मानो र॒थीत॑मः शु॒भ्रेभि॑: शु॒भ्रश॑स्तमः । हरि॑श्चन्द्रो म॒रुद्ग॑णः
॥२६॥pava̍māno ra̱thīta̍maḥ śu̱bhrebhi̍: śu̱bhraśa̍stamaḥ | hari̍ścandro ma̱rudga̍ṇaḥ
पव॑मानो॒ व्य॑श्नवद्र॒श्मिभि॑र्वाज॒सात॑मः । दध॑त्स्तो॒त्रे सु॒वीर्य॑म्
॥२७॥pava̍māno̱ vya̍śnavadra̱śmibhi̍rvāja̱sāta̍maḥ | dadha̍tsto̱tre su̱vīrya̍m
प्र सु॑वा॒न इन्दु॑रक्षाः प॒वित्र॒मत्य॒व्यय॑म् । पु॒ना॒न इन्दु॒रिन्द्र॒मा
॥२८॥pra su̍vā̱na indu̍rakṣāḥ pa̱vitra̱matya̱vyaya̍m | pu̱nā̱na indu̱rindra̱mā
ए॒ष सोमो॒ अधि॑ त्व॒चि गवां॑ क्रीळ॒त्यद्रि॑भिः । इन्द्रं॒ मदा॑य॒ जोहु॑वत्
॥२९॥e̱ṣa somo̱ adhi̍ tva̱ci gavā̍ṃ krīl̤a̱tyadri̍bhiḥ | indra̱ṃ madā̍ya̱ johu̍vat
यस्य॑ ते द्यु॒म्नव॒त्पय॒: पव॑मा॒नाभृ॑तं दि॒वः । तेन॑ नो मृळ जी॒वसे॑
॥३०॥yasya̍ te dyu̱mnava̱tpaya̱: pava̍mā̱nābhṛ̍taṃ di̱vaḥ | tena̍ no mṛl̤a jī̱vase̍