अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
३० कश्यपो मारीच: । पवमान: सोम: । गायत्री ।
वृषा॑ सोम द्यु॒माँ अ॑सि॒ वृषा॑ देव॒ वृष॑व्रतः । वृषा॒ धर्मा॑णि दधिषे
॥१॥vṛṣā̍ soma dyu̱mām̐ a̍si̱ vṛṣā̍ deva̱ vṛṣa̍vrataḥ | vṛṣā̱ dharmā̍ṇi dadhiṣe
वृष्ण॑स्ते॒ वृष्ण्यं॒ शवो॒ वृषा॒ वनं॒ वृषा॒ मद॑: । स॒त्यं वृ॑ष॒न्वृषेद॑सि
॥२॥vṛṣṇa̍ste̱ vṛṣṇya̱ṃ śavo̱ vṛṣā̱ vana̱ṃ vṛṣā̱ mada̍: | sa̱tyaṃ vṛ̍ṣa̱nvṛṣeda̍si
अश्वो॒ न च॑क्रदो॒ वृषा॒ सं गा इ॑न्दो॒ समर्व॑तः । वि नो॑ रा॒ये दुरो॑ वृधि
॥३॥aśvo̱ na ca̍krado̱ vṛṣā̱ saṃ gā i̍ndo̱ samarva̍taḥ | vi no̍ rā̱ye duro̍ vṛdhi
असृ॑क्षत॒ प्र वा॒जिनो॑ ग॒व्या सोमा॑सो अश्व॒या । शु॒क्रासो॑ वीर॒याशव॑:
॥४॥asṛ̍kṣata̱ pra vā̱jino̍ ga̱vyā somā̍so aśva̱yā | śu̱krāso̍ vīra̱yāśava̍:
शु॒म्भमा॑ना ऋता॒युभि॑र्मृ॒ज्यमा॑ना॒ गभ॑स्त्योः । पव॑न्ते॒ वारे॑ अ॒व्यये॑
॥५॥śu̱mbhamā̍nā ṛtā̱yubhi̍rmṛ̱jyamā̍nā̱ gabha̍styoḥ | pava̍nte̱ vāre̍ a̱vyaye̍
ते विश्वा॑ दा॒शुषे॒ वसु॒ सोमा॑ दि॒व्यानि॒ पार्थि॑वा । पव॑न्ता॒मान्तरि॑क्ष्या
॥६॥te viśvā̍ dā̱śuṣe̱ vasu̱ somā̍ di̱vyāni̱ pārthi̍vā | pava̍ntā̱māntari̍kṣyā
पव॑मानस्य विश्ववि॒त्प्र ते॒ सर्गा॑ असृक्षत । सूर्य॑स्येव॒ न र॒श्मय॑:
॥७॥pava̍mānasya viśvavi̱tpra te̱ sargā̍ asṛkṣata | sūrya̍syeva̱ na ra̱śmaya̍:
के॒तुं कृ॒ण्वन्दि॒वस्परि॒ विश्वा॑ रू॒पाभ्य॑र्षसि । स॒मु॒द्रः सो॑म पिन्वसे
॥८॥ke̱tuṃ kṛ̱ṇvandi̱vaspari̱ viśvā̍ rū̱pābhya̍rṣasi | sa̱mu̱draḥ so̍ma pinvase
हि॒न्वा॒नो वाच॑मिष्यसि॒ पव॑मान॒ विध॑र्मणि । अक्रा॑न्दे॒वो न सूर्य॑:
॥९॥hi̱nvā̱no vāca̍miṣyasi̱ pava̍māna̱ vidha̍rmaṇi | akrā̍nde̱vo na sūrya̍:
इन्दु॑: पविष्ट॒ चेत॑नः प्रि॒यः क॑वी॒नां म॒ती । सृ॒जदश्वं॑ र॒थीरि॑व
॥१०॥indu̍: paviṣṭa̱ ceta̍naḥ pri̱yaḥ ka̍vī̱nāṃ ma̱tī | sṛ̱jadaśva̍ṃ ra̱thīri̍va
ऊ॒र्मिर्यस्ते॑ प॒वित्र॒ आ दे॑वा॒वीः प॒र्यक्ष॑रत् । सीद॑न्नृ॒तस्य॒ योनि॒मा
॥११॥ū̱rmiryaste̍ pa̱vitra̱ ā de̍vā̱vīḥ pa̱ryakṣa̍rat | sīda̍nnṛ̱tasya̱ yoni̱mā
स नो॑ अर्ष प॒वित्र॒ आ मदो॒ यो दे॑व॒वीत॑मः । इन्द॒विन्द्रा॑य पी॒तये॑
॥१२॥sa no̍ arṣa pa̱vitra̱ ā mado̱ yo de̍va̱vīta̍maḥ | inda̱vindrā̍ya pī̱taye̍
इ॒षे प॑वस्व॒ धार॑या मृ॒ज्यमा॑नो मनी॒षिभि॑: । इन्दो॑ रु॒चाभि गा इ॑हि
॥१३॥i̱ṣe pa̍vasva̱ dhāra̍yā mṛ̱jyamā̍no manī̱ṣibhi̍: | indo̍ ru̱cābhi gā i̍hi
पु॒ना॒नो वरि॑वस्कृ॒ध्यूर्जं॒ जना॑य गिर्वणः । हरे॑ सृजा॒न आ॒शिर॑म्
॥१४॥pu̱nā̱no vari̍vaskṛ̱dhyūrja̱ṃ janā̍ya girvaṇaḥ | hare̍ sṛjā̱na ā̱śira̍m
पु॒ना॒नो दे॒ववी॑तय॒ इन्द्र॑स्य याहि निष्कृ॒तम् । द्यु॒ता॒नो वा॒जिभि॑र्य॒तः
॥१५॥pu̱nā̱no de̱vavī̍taya̱ indra̍sya yāhi niṣkṛ̱tam | dyu̱tā̱no vā̱jibhi̍rya̱taḥ
प्र हि॑न्वा॒नास॒ इन्द॒वोऽच्छा॑ समु॒द्रमा॒शव॑: । धि॒या जू॒ता अ॑सृक्षत
॥१६॥pra hi̍nvā̱nāsa̱ inda̱vo'cchā̍ samu̱dramā̱śava̍: | dhi̱yā jū̱tā a̍sṛkṣata
म॒र्मृ॒जा॒नास॑ आ॒यवो॒ वृथा॑ समु॒द्रमिन्द॑वः । अग्म॑न्नृ॒तस्य॒ योनि॒मा
॥१७॥ma̱rmṛ̱jā̱nāsa̍ ā̱yavo̱ vṛthā̍ samu̱draminda̍vaḥ | agma̍nnṛ̱tasya̱ yoni̱mā
परि॑ णो याह्यस्म॒युर्विश्वा॒ वसू॒न्योज॑सा । पा॒हि न॒: शर्म॑ वी॒रव॑त्
॥१८॥pari̍ ṇo yāhyasma̱yurviśvā̱ vasū̱nyoja̍sā | pā̱hi na̱: śarma̍ vī̱rava̍t
मिमा॑ति॒ वह्नि॒रेत॑शः प॒दं यु॑जा॒न ऋक्व॑भिः । प्र यत्स॑मु॒द्र आहि॑तः
॥१९॥mimā̍ti̱ vahni̱reta̍śaḥ pa̱daṃ yu̍jā̱na ṛkva̍bhiḥ | pra yatsa̍mu̱dra āhi̍taḥ
आ यद्योनिं॑ हिर॒ण्यय॑मा॒शुॠ॒तस्य॒ सीद॑ति । जहा॒त्यप्र॑चेतसः
॥२०॥ā yadyoni̍ṃ hira̱ṇyaya̍mā̱śuṝ̱tasya̱ sīda̍ti | jahā̱tyapra̍cetasaḥ
अ॒भि वे॒ना अ॑नूष॒तेय॑क्षन्ति॒ प्रचे॑तसः । मज्ज॒न्त्यवि॑चेतसः
॥२१॥a̱bhi ve̱nā a̍nūṣa̱teya̍kṣanti̱ prace̍tasaḥ | majja̱ntyavi̍cetasaḥ
इन्द्रा॑येन्दो म॒रुत्व॑ते॒ पव॑स्व॒ मधु॑मत्तमः । ऋ॒तस्य॒ योनि॑मा॒सद॑म्
॥२२॥indrā̍yendo ma̱rutva̍te̱ pava̍sva̱ madhu̍mattamaḥ | ṛ̱tasya̱ yoni̍mā̱sada̍m
तं त्वा॒ विप्रा॑ वचो॒विद॒: परि॑ ष्कृण्वन्ति वे॒धस॑: । सं त्वा॑ मृजन्त्या॒यव॑:
॥२३॥taṃ tvā̱ viprā̍ vaco̱vida̱: pari̍ ṣkṛṇvanti ve̱dhasa̍: | saṃ tvā̍ mṛjantyā̱yava̍:
रसं॑ ते मि॒त्रो अ॑र्य॒मा पिब॑न्ति॒ वरु॑णः कवे । पव॑मानस्य म॒रुत॑:
॥२४॥rasa̍ṃ te mi̱tro a̍rya̱mā piba̍nti̱ varu̍ṇaḥ kave | pava̍mānasya ma̱ruta̍:
त्वं सो॑म विप॒श्चितं॑ पुना॒नो वाच॑मिष्यसि । इन्दो॑ स॒हस्र॑भर्णसम्
॥२५॥tvaṃ so̍ma vipa̱ścita̍ṃ punā̱no vāca̍miṣyasi | indo̍ sa̱hasra̍bharṇasam
उ॒तो स॒हस्र॑भर्णसं॒ वाचं॑ सोम मख॒स्युव॑म् । पु॒ना॒न इ॑न्द॒वा भ॑र
॥२६॥u̱to sa̱hasra̍bharṇasa̱ṃ vāca̍ṃ soma makha̱syuva̍m | pu̱nā̱na i̍nda̱vā bha̍ra
पु॒ना॒न इ॑न्दवेषां॒ पुरु॑हूत॒ जना॑नाम् । प्रि॒यः स॑मु॒द्रमा वि॑श
॥२७॥pu̱nā̱na i̍ndaveṣā̱ṃ puru̍hūta̱ janā̍nām | pri̱yaḥ sa̍mu̱dramā vi̍śa
दवि॑द्युतत्या रु॒चा प॑रि॒ष्टोभ॑न्त्या कृ॒पा । सोमा॑: शु॒क्रा गवा॑शिरः
॥२८॥davi̍dyutatyā ru̱cā pa̍ri̱ṣṭobha̍ntyā kṛ̱pā | somā̍: śu̱krā gavā̍śiraḥ
हि॒न्वा॒नो हे॒तृभि॑र्य॒त आ वाजं॑ वा॒ज्य॑क्रमीत् । सीद॑न्तो व॒नुषो॑ यथा
॥२९॥hi̱nvā̱no he̱tṛbhi̍rya̱ta ā vāja̍ṃ vā̱jya̍kramīt | sīda̍nto va̱nuṣo̍ yathā
ऋ॒धक्सो॑म स्व॒स्तये॑ संजग्मा॒नो दि॒वः क॒विः । पव॑स्व॒ सूर्यो॑ दृ॒शे
॥३०॥ṛ̱dhakso̍ma sva̱staye̍ saṃjagmā̱no di̱vaḥ ka̱viḥ | pava̍sva̱ sūryo̍ dṛ̱śe