अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
१६ ऋजिश्वा भारद्वाज: । विश्वे देवा:। त्रिष्टुप् , १३ – १५ उष्णिक्, १६ अनुष्टुप् ।
उदु॒ त्यच्चक्षु॒र्महि॑ मि॒त्रयो॒राँ एति॑ प्रि॒यं वरु॑णयो॒रद॑ब्धम् ।
ऋ॒तस्य॒ शुचि॑ दर्श॒तमनी॑कं रु॒क्मो न दि॒व उदि॑ता॒ व्य॑द्यौत्
॥१॥udu̱ tyaccakṣu̱rmahi̍ mi̱trayo̱rām̐ eti̍ pri̱yaṃ varu̍ṇayo̱rada̍bdham |
ṛ̱tasya̱ śuci̍ darśa̱tamanī̍kaṃ ru̱kmo na di̱va udi̍tā̱ vya̍dyaut
वेद॒ यस्त्रीणि॑ वि॒दथा॑न्येषां दे॒वानां॒ जन्म॑ सनु॒तरा च॒ विप्र॑: ।
ऋ॒जु मर्ते॑षु वृजि॒ना च॒ पश्य॑न्न॒भि च॑ष्टे॒ सूरो॑ अ॒र्य एवा॑न्
॥२॥veda̱ yastrīṇi̍ vi̱dathā̍nyeṣāṃ de̱vānā̱ṃ janma̍ sanu̱tarā ca̱ vipra̍: |
ṛ̱ju marte̍ṣu vṛji̱nā ca̱ paśya̍nna̱bhi ca̍ṣṭe̱ sūro̍ a̱rya evā̍n
स्तु॒ष उ॑ वो म॒ह ऋ॒तस्य॑ गो॒पानदि॑तिं मि॒त्रं वरु॑णं सुजा॒तान् ।
अ॒र्य॒मणं॒ भग॒मद॑ब्धधीती॒नच्छा॑ वोचे सध॒न्य॑: पाव॒कान्
॥३॥stu̱ṣa u̍ vo ma̱ha ṛ̱tasya̍ go̱pānadi̍tiṃ mi̱traṃ varu̍ṇaṃ sujā̱tān |
a̱rya̱maṇa̱ṃ bhaga̱mada̍bdhadhītī̱nacchā̍ voce sadha̱nya̍: pāva̱kān
रि॒शाद॑स॒: सत्प॑तीँ॒रद॑ब्धान्म॒हो राज्ञ॑: सुवस॒नस्य॑ दा॒तॄन् ।
यून॑: सुक्ष॒त्रान्क्षय॑तो दि॒वो नॄना॑दि॒त्यान्या॒म्यदि॑तिं दुवो॒यु
॥४॥ri̱śāda̍sa̱: satpa̍tī̱m̐rada̍bdhānma̱ho rājña̍: suvasa̱nasya̍ dā̱tṝn |
yūna̍: sukṣa̱trānkṣaya̍to di̱vo nṝnā̍di̱tyānyā̱myadi̍tiṃ duvo̱yu
द्यौ॒३ष्पित॒: पृथि॑वि॒ मात॒रध्रु॒गग्ने॑ भ्रातर्वसवो मृ॒ळता॑ नः ।
विश्व॑ आदित्या अदिते स॒जोषा॑ अ॒स्मभ्यं॒ शर्म॑ बहु॒लं वि य॑न्त
॥५॥dyau̱3ṣpita̱: pṛthi̍vi̱ māta̱radhru̱gagne̍ bhrātarvasavo mṛ̱l̤atā̍ naḥ |
viśva̍ ādityā adite sa̱joṣā̍ a̱smabhya̱ṃ śarma̍ bahu̱laṃ vi ya̍nta
मा नो॒ वृका॑य वृ॒क्ये॑ समस्मा अघाय॒ते री॑रधता यजत्राः ।
यू॒यं हि ष्ठा र॒थ्यो॑ नस्त॒नूनां॑ यू॒यं दक्ष॑स्य॒ वच॑सो बभू॒व
॥६॥mā no̱ vṛkā̍ya vṛ̱kye̍ samasmā aghāya̱te rī̍radhatā yajatrāḥ |
yū̱yaṃ hi ṣṭhā ra̱thyo̍ nasta̱nūnā̍ṃ yū̱yaṃ dakṣa̍sya̱ vaca̍so babhū̱va
मा व॒ एनो॑ अ॒न्यकृ॑तं भुजेम॒ मा तत्क॑र्म वसवो॒ यच्चय॑ध्वे ।
विश्व॑स्य॒ हि क्षय॑थ विश्वदेवाः स्व॒यं रि॒पुस्त॒न्वं॑ रीरिषीष्ट
॥७॥mā va̱ eno̍ a̱nyakṛ̍taṃ bhujema̱ mā tatka̍rma vasavo̱ yaccaya̍dhve |
viśva̍sya̱ hi kṣaya̍tha viśvadevāḥ sva̱yaṃ ri̱pusta̱nva̍ṃ rīriṣīṣṭa
नम॒ इदु॒ग्रं नम॒ आ वि॑वासे॒ नमो॑ दाधार पृथि॒वीमु॒त द्याम् ।
नमो॑ दे॒वेभ्यो॒ नम॑ ईश एषां कृ॒तं चि॒देनो॒ नम॒सा वि॑वासे
॥८॥nama̱ idu̱graṃ nama̱ ā vi̍vāse̱ namo̍ dādhāra pṛthi̱vīmu̱ta dyām |
namo̍ de̱vebhyo̱ nama̍ īśa eṣāṃ kṛ̱taṃ ci̱deno̱ nama̱sā vi̍vāse
ऋ॒तस्य॑ वो र॒थ्य॑: पू॒तद॑क्षानृ॒तस्य॑ पस्त्य॒सदो॒ अद॑ब्धान् ।
ताँ आ नमो॑भिरुरु॒चक्ष॑सो॒ नॄन्विश्वा॑न्व॒ आ न॑मे म॒हो य॑जत्राः
॥९॥ṛ̱tasya̍ vo ra̱thya̍: pū̱tada̍kṣānṛ̱tasya̍ pastya̱sado̱ ada̍bdhān |
tām̐ ā namo̍bhiruru̱cakṣa̍so̱ nṝnviśvā̍nva̱ ā na̍me ma̱ho ya̍jatrāḥ
ते हि श्रेष्ठ॑वर्चस॒स्त उ॑ नस्ति॒रो विश्वा॑नि दुरि॒ता नय॑न्ति ।
सु॒क्ष॒त्रासो॒ वरु॑णो मि॒त्रो अ॒ग्निॠ॒तधी॑तयो वक्म॒राज॑सत्याः
॥१०॥te hi śreṣṭha̍varcasa̱sta u̍ nasti̱ro viśvā̍ni duri̱tā naya̍nti |
su̱kṣa̱trāso̱ varu̍ṇo mi̱tro a̱gniṝ̱tadhī̍tayo vakma̱rāja̍satyāḥ
ते न॒ इन्द्र॑: पृथि॒वी क्षाम॑ वर्धन्पू॒षा भगो॒ अदि॑ति॒: पञ्च॒ जना॑: ।
सु॒शर्मा॑ण॒: स्वव॑सः सुनी॒था भव॑न्तु नः सुत्रा॒त्रास॑: सुगो॒पाः
॥११॥te na̱ indra̍: pṛthi̱vī kṣāma̍ vardhanpū̱ṣā bhago̱ adi̍ti̱: pañca̱ janā̍: |
su̱śarmā̍ṇa̱: svava̍saḥ sunī̱thā bhava̍ntu naḥ sutrā̱trāsa̍: sugo̱pāḥ
नू स॒द्मानं॑ दि॒व्यं नंशि॑ देवा॒ भार॑द्वाजः सुम॒तिं या॑ति॒ होता॑ ।
आ॒सा॒नेभि॒र्यज॑मानो मि॒येधै॑र्दे॒वानां॒ जन्म॑ वसू॒युर्व॑वन्द
॥१२॥nū sa̱dmāna̍ṃ di̱vyaṃ naṃśi̍ devā̱ bhāra̍dvājaḥ suma̱tiṃ yā̍ti̱ hotā̍ |
ā̱sā̱nebhi̱ryaja̍māno mi̱yedhai̍rde̱vānā̱ṃ janma̍ vasū̱yurva̍vanda
अप॒ त्यं वृ॑जि॒नं रि॒पुं स्ते॒नम॑ग्ने दुरा॒ध्य॑म् । द॒वि॒ष्ठम॑स्य सत्पते कृ॒धी सु॒गम्
॥१३॥apa̱ tyaṃ vṛ̍ji̱naṃ ri̱puṃ ste̱nama̍gne durā̱dhya̍m | da̱vi̱ṣṭhama̍sya satpate kṛ̱dhī su̱gam
ग्रावा॑णः सोम नो॒ हि कं॑ सखित्व॒नाय॑ वाव॒शुः । ज॒ही न्य१त्रिणं॑ प॒णिं वृको॒ हि षः
॥१४॥grāvā̍ṇaḥ soma no̱ hi ka̍ṃ sakhitva̱nāya̍ vāva̱śuḥ | ja̱hī nya1triṇa̍ṃ pa̱ṇiṃ vṛko̱ hi ṣaḥ
यू॒यं हि ष्ठा सु॑दानव॒ इन्द्र॑ज्येष्ठा अ॒भिद्य॑वः । कर्ता॑ नो॒ अध्व॒न्ना सु॒गं गो॒पा अ॒मा
॥१५॥yū̱yaṃ hi ṣṭhā su̍dānava̱ indra̍jyeṣṭhā a̱bhidya̍vaḥ | kartā̍ no̱ adhva̱nnā su̱gaṃ go̱pā a̱mā
अपि॒ पन्था॑मगन्महि स्वस्ति॒गाम॑ने॒हस॑म् । येन॒ विश्वा॒: परि॒ द्विषो॑ वृ॒णक्ति॑ वि॒न्दते॒ वसु॑
॥१६॥api̱ panthā̍maganmahi svasti̱gāma̍ne̱hasa̍m | yena̱ viśvā̱: pari̱ dviṣo̍ vṛ̱ṇakti̍ vi̱ndate̱ vasu̍