अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
१९ बार्हस्पत्यो भरद्वाजो, वीतहव्य आङ्गिरसो वा । अग्नि : ।जगती; ३; १५ शक्वरी; ६ अतिशक्वरी; १० – १४, १६,१९ त्रिष्टुप् , १७ अनुष्टुप् ; १८ बृहती ।
इ॒ममू॒ षु वो॒ अति॑थिमुष॒र्बुधं॒ विश्वा॑सां वि॒शां पति॑मृञ्जसे गि॒रा ।
वेतीद् दि॒वो ज॒नुषा॒ कच्चि॒दा शुचि॒र्ज्योक् चि॑दत्ति॒ गर्भो॒ यदच्यु॑तम्
॥१॥i̱mamū̱ ṣu vo̱ ati̍thimuṣa̱rbudha̱ṃ viśvā̍sāṃ vi̱śāṃ pati̍mṛñjase gi̱rā |
vetīd di̱vo ja̱nuṣā̱ kacci̱dā śuci̱rjyok ci̍datti̱ garbho̱ yadacyu̍tam
मि॒त्रं न यं सुधि॑तं॒ भृग॑वो द॒धुर्वन॒स्पता॒वीड्य॑मू॒र्ध्वशो॑चिषम् ।
स त्वं सुप्री॑तो वी॒तह॑व्ये अद्भुत॒ प्रश॑स्तिभिर्महयसे दि॒वेदि॑वे
॥२॥mi̱traṃ na yaṃ sudhi̍ta̱ṃ bhṛga̍vo da̱dhurvana̱spatā̱vīḍya̍mū̱rdhvaśo̍ciṣam |
sa tvaṃ suprī̍to vī̱taha̍vye adbhuta̱ praśa̍stibhirmahayase di̱vedi̍ve
स त्वं दक्ष॑स्यावृ॒को वृ॒धो भू॑र॒र्यः पर॒स्यान्त॑रस्य॒ तरु॑षः ।
रा॒यः सू॑नो सहसो॒ मर्त्ये॒ष्वा छ॒र्दिर्य॑च्छ वी॒तह॑व्याय स॒प्रथो॑ भ॒रद्वा॑जाय स॒प्रथ॑:
॥३॥sa tvaṃ dakṣa̍syāvṛ̱ko vṛ̱dho bhū̍ra̱ryaḥ para̱syānta̍rasya̱ taru̍ṣaḥ |
rā̱yaḥ sū̍no sahaso̱ martye̱ṣvā cha̱rdirya̍ccha vī̱taha̍vyāya sa̱pratho̍ bha̱radvā̍jāya sa̱pratha̍:
द्यु॒ता॒नं वो॒ अति॑थिं॒ स्व॑र्णरम॒ग्निं होता॑रं॒ मनु॑षः स्वध्व॒रम् ।
विप्रं॒ न द्यु॒क्षव॑चसं सुवृ॒क्तिभि॑र्हव्य॒वाह॑मर॒तिं दे॒वमृ॑ञ्जसे
॥४॥dyu̱tā̱naṃ vo̱ ati̍thi̱ṃ sva̍rṇarama̱gniṃ hotā̍ra̱ṃ manu̍ṣaḥ svadhva̱ram |
vipra̱ṃ na dyu̱kṣava̍casaṃ suvṛ̱ktibhi̍rhavya̱vāha̍mara̱tiṃ de̱vamṛ̍ñjase
पा॒व॒कया॒ यश्चि॒तय॑न्त्या कृ॒पा क्षाम॑न् रुरु॒च उ॒षसो॒ न भा॒नुना॑ ।
तूर्व॒न् न याम॒न्नेत॑शस्य॒ नू रण॒ आ यो घृ॒णे न त॑तृषा॒णो अ॒जर॑:
॥५॥pā̱va̱kayā̱ yaści̱taya̍ntyā kṛ̱pā kṣāma̍n ruru̱ca u̱ṣaso̱ na bhā̱nunā̍ |
tūrva̱n na yāma̱nneta̍śasya̱ nū raṇa̱ ā yo ghṛ̱ṇe na ta̍tṛṣā̱ṇo a̱jara̍:
अ॒ग्निम॑ग्निं वः स॒मिधा॑ दुवस्यत प्रि॒यंप्रि॑यं वो॒ अति॑थिं गृणी॒षणि॑ ।
उप॑ वो गी॒र्भिर॒मृतं॑ विवासत दे॒वो दे॒वेषु॒ वन॑ते॒ हि वार्यं॑ दे॒वो दे॒वेषु॒ वन॑ते॒ हि नो॒ दुव॑:
॥६॥a̱gnima̍gniṃ vaḥ sa̱midhā̍ duvasyata pri̱yaṃpri̍yaṃ vo̱ ati̍thiṃ gṛṇī̱ṣaṇi̍ |
upa̍ vo gī̱rbhira̱mṛta̍ṃ vivāsata de̱vo de̱veṣu̱ vana̍te̱ hi vārya̍ṃ de̱vo de̱veṣu̱ vana̍te̱ hi no̱ duva̍:
समि॑द्धम॒ग्निं स॒मिधा॑ गि॒रा गृ॑णे॒ शुचिं॑ पाव॒कं पु॒रो अ॑ध्व॒रे ध्रु॒वम् ।
विप्रं॒ होता॑रं पुरु॒वार॑म॒द्रुहं॑ क॒विं सु॒म्नैरी॑महे जा॒तवे॑दसम्
॥७॥sami̍ddhama̱gniṃ sa̱midhā̍ gi̱rā gṛ̍ṇe̱ śuci̍ṃ pāva̱kaṃ pu̱ro a̍dhva̱re dhru̱vam |
vipra̱ṃ hotā̍raṃ puru̱vāra̍ma̱druha̍ṃ ka̱viṃ su̱mnairī̍mahe jā̱tave̍dasam
त्वां दू॒तम॑ग्ने अ॒मृतं॑ यु॒गेयु॑गे हव्य॒वाहं॑ दधिरे पा॒युमीड्य॑म् ।
दे॒वास॑श्च॒ मर्ता॑सश्च॒ जागृ॑विं वि॒भुं वि॒श्पतिं॒ नम॑सा॒ नि षे॑दिरे
॥८॥tvāṃ dū̱tama̍gne a̱mṛta̍ṃ yu̱geyu̍ge havya̱vāha̍ṃ dadhire pā̱yumīḍya̍m |
de̱vāsa̍śca̱ martā̍saśca̱ jāgṛ̍viṃ vi̱bhuṃ vi̱śpati̱ṃ nama̍sā̱ ni ṣe̍dire
वि॒भूष॑न्नग्न उ॒भयाँ॒ अनु॑ व्र॒ता दू॒तो दे॒वानां॒ रज॑सी॒ समी॑यसे ।
यत् ते॑ धी॒तिं सु॑म॒तिमा॑वृणी॒महे ऽध॑ स्मा नस्त्रि॒वरू॑थः शि॒वो भ॑व
॥९॥vi̱bhūṣa̍nnagna u̱bhayā̱m̐ anu̍ vra̱tā dū̱to de̱vānā̱ṃ raja̍sī̱ samī̍yase |
yat te̍ dhī̱tiṃ su̍ma̱timā̍vṛṇī̱mahe 'dha̍ smā nastri̱varū̍thaḥ śi̱vo bha̍va
तं सु॒प्रती॑कं सु॒दृशं॒ स्वञ्च॒मवि॑द्वांसो वि॒दुष्ट॑रं सपेम ।
स य॑क्ष॒द् विश्वा॑ व॒युना॑नि वि॒द्वान् प्र ह॒व्यम॒ग्निर॒मृते॑षु वोचत्
॥१०॥taṃ su̱pratī̍kaṃ su̱dṛśa̱ṃ svañca̱mavi̍dvāṃso vi̱duṣṭa̍raṃ sapema |
sa ya̍kṣa̱d viśvā̍ va̱yunā̍ni vi̱dvān pra ha̱vyama̱gnira̱mṛte̍ṣu vocat
तम॑ग्ने पास्यु॒त तं पि॑पर्षि॒ यस्त॒ आन॑ट् क॒वये॑ शूर धी॒तिम् ।
य॒ज्ञस्य॑ वा॒ निशि॑तिं॒ वोदि॑तिं वा॒ तमित् पृ॑णक्षि॒ शव॑सो॒त रा॒या
॥११॥tama̍gne pāsyu̱ta taṃ pi̍parṣi̱ yasta̱ āna̍ṭ ka̱vaye̍ śūra dhī̱tim |
ya̱jñasya̍ vā̱ niśi̍ti̱ṃ vodi̍tiṃ vā̱ tamit pṛ̍ṇakṣi̱ śava̍so̱ta rā̱yā
त्वम॑ग्ने वनुष्य॒तो नि पा॑हि॒ त्वमु॑ नः सहसावन्नव॒द्यात् ।
सं त्वा॑ ध्वस्म॒न्वद॒भ्ये॑तु॒ पाथ॒: सं र॒यिः स्पृ॑ह॒याय्य॑: सह॒स्री
॥१२॥tvama̍gne vanuṣya̱to ni pā̍hi̱ tvamu̍ naḥ sahasāvannava̱dyāt |
saṃ tvā̍ dhvasma̱nvada̱bhye̍tu̱ pātha̱: saṃ ra̱yiḥ spṛ̍ha̱yāyya̍: saha̱srī
अ॒ग्निर्होता॑ गृ॒हप॑ति॒: स राजा॒ विश्वा॑ वेद॒ जनि॑मा जा॒तवे॑दाः ।
दे॒वाना॑मु॒त यो मर्त्या॑नां॒ यजि॑ष्ठ॒: स प्र य॑जतामृ॒तावा॑
॥१३॥a̱gnirhotā̍ gṛ̱hapa̍ti̱: sa rājā̱ viśvā̍ veda̱ jani̍mā jā̱tave̍dāḥ |
de̱vānā̍mu̱ta yo martyā̍nā̱ṃ yaji̍ṣṭha̱: sa pra ya̍jatāmṛ̱tāvā̍
अग्ने॒ यद॒द्य वि॒शो अ॑ध्वरस्य होत॒: पाव॑कशोचे॒ वेष्ट्वं हि यज्वा॑ ।
ऋ॒ता य॑जासि महि॒ना वि यद् भूर्ह॒व्या व॑ह यविष्ठ॒ या ते॑ अ॒द्य
॥१४॥agne̱ yada̱dya vi̱śo a̍dhvarasya hota̱: pāva̍kaśoce̱ veṣṭvaṃ hi yajvā̍ |
ṛ̱tā ya̍jāsi mahi̱nā vi yad bhūrha̱vyā va̍ha yaviṣṭha̱ yā te̍ a̱dya
अ॒भि प्रयां॑सि॒ सुधि॑तानि॒ हि ख्यो नि त्वा॑ दधीत॒ रोद॑सी॒ यज॑ध्यै ।
अवा॑ नो मघव॒न् वाज॑साता॒वग्ने॒ विश्वा॑नि दुरि॒ता त॑रेम॒ ता त॑रेम॒ तवाव॑सा तरेम
॥१५॥a̱bhi prayā̍ṃsi̱ sudhi̍tāni̱ hi khyo ni tvā̍ dadhīta̱ roda̍sī̱ yaja̍dhyai |
avā̍ no maghava̱n vāja̍sātā̱vagne̱ viśvā̍ni duri̱tā ta̍rema̱ tā ta̍rema̱ tavāva̍sā tarema
अग्ने॒ विश्वे॑भिः स्वनीक दे॒वैरूर्णा॑वन्तं प्रथ॒मः सी॑द॒ योनि॑म् ।
कु॒ला॒यिनं॑ घृ॒तव॑न्तं सवि॒त्रे य॒ज्ञं न॑य॒ यज॑मानाय सा॒धु
॥१६॥agne̱ viśve̍bhiḥ svanīka de̱vairūrṇā̍vantaṃ pratha̱maḥ sī̍da̱ yoni̍m |
ku̱lā̱yina̍ṃ ghṛ̱tava̍ntaṃ savi̱tre ya̱jñaṃ na̍ya̱ yaja̍mānāya sā̱dhu
इ॒ममु॒ त्यम॑थर्व॒वद॒ग्निं म॑न्थन्ति वे॒धस॑: । यम॑ङ्कू॒यन्त॒मान॑य॒न्नमू॑रं श्या॒व्या॑भ्यः
॥१७॥i̱mamu̱ tyama̍tharva̱vada̱gniṃ ma̍nthanti ve̱dhasa̍: | yama̍ṅkū̱yanta̱māna̍ya̱nnamū̍raṃ śyā̱vyā̍bhyaḥ
जनि॑ष्वा दे॒ववी॑तये स॒र्वता॑ता स्व॒स्तये॑ । आ दे॒वान् व॑क्ष्य॒मृताँ॑ ऋता॒वृधो॑ य॒ज्ञं दे॒वेषु॑ पिस्पृशः
॥१८॥jani̍ṣvā de̱vavī̍taye sa̱rvatā̍tā sva̱staye̍ | ā de̱vān va̍kṣya̱mṛtā̍m̐ ṛtā̱vṛdho̍ ya̱jñaṃ de̱veṣu̍ pispṛśaḥ
व॒यमु॑ त्वा गृहपते जनाना॒मग्ने॒ अक॑र्म स॒मिधा॑ बृ॒हन्त॑म् ।
अ॒स्थू॒रि नो॒ गार्ह॑पत्यानि सन्तु ति॒ग्मेन॑ न॒स्तेज॑सा॒ सं शि॑शाधि
॥१९॥va̱yamu̍ tvā gṛhapate janānā̱magne̱ aka̍rma sa̱midhā̍ bṛ̱hanta̍m |
a̱sthū̱ri no̱ gārha̍patyāni santu ti̱gmena̍ na̱steja̍sā̱ saṃ śi̍śādhi