atha catustriṃśo'dhyāyaḥ|
deva̍ savita̱ḥ prasu̍va ya̱jñaṃ prasu̍va ya̱jñapa̍ti̱ṃ bhagā̍ya |
di̱vyo ga̍ndha̱rvaḥ ke̍tu̱pūḥ keta̍ṃ naḥ punātu vā̱caspati̱rvāca̍ṃ naḥ svadatu
||34.1||देव॑ सवितः॒ प्रसु॑व य॒ज्ञं प्रसु॑व य॒ज्ञप॑तिं॒ भगा॑य ।
दि॒व्यो ग॑न्ध॒र्वः के॑तु॒पूः केतं॑ नः पुनातु वा॒चस्पति॒र्वाचं॑ नः स्वदतु
tatsa̍vi̱turvare̍ṇya̱ṃ bhargo̍ de̱vasya̍ dhīmahi | dhiyo̱ yo na̍ḥ praco̱daya̍t
||34.2||तत्स॑वि॒तुर्वरे॑ण्यं॒ भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि । धियो॒ यो नः॑ प्रचो॒दय॑त्
viśvā̍ni deva savitarduri̱tāni̱ parā̍ suva | yadbha̱draṃ tanna̱ ā su̍va
||34.3||विश्वा॑नि देव सवितर्दुरि॒तानि॒ परा॑ सुव । यद्भ॒द्रं तन्न॒ आ सु॑व
vi̱bha̱ktāra̍ havāmahe̱ vaso̍ści̱trasya̱ rādha̍saḥ | sa̱vi̱tāra̍ṃ nṛ̱cakṣa̍sam
||34.4||वि॒भ॒क्तार॑ हवामहे॒ वसो॑श्चि॒त्रस्य॒ राध॑सः । स॒वि॒तारं॑ नृ॒चक्ष॑सम्
brahma̍ṇe brāhma̱ṇaṃ kṣa̱trāya̍ rāja̱nya̍ṃ ma̱rudbhyo̱ vaiśya̱ṃ tapa̍se śū̱draṃ tama̍se̱ taska̍raṃ nāra̱kāya̍ vīra̱haṇa̍m |
pā̱pmane̍ klī̱bamā̍kra̱yāyā̍ ayo̱gūṃ kāmā̍ya puśca̱lūmati̍kruṣṭāya māga̱dham
||34.5||ब्रह्म॑णे ब्राह्म॒णं क्ष॒त्राय॑ राज॒न्यं॑ म॒रुद्भ्यो॒ वैश्यं॒ तप॑से शू॒द्रं तम॑से॒ तस्क॑रं नार॒काय॑ वीर॒हण॑म् ।
पा॒प्मने॑ क्ली॒बमा॑क्र॒याया॑ अयो॒गूं कामा॑य पुश्च॒लूमति॑क्रुष्टाय माग॒धम्
nṛ̱ttāya̍ sū̱taṃ gī̱tāya̍ śailū̱ṣaṃ dharmā̍ya sabhāca̱raṃ na̱riṣṭhā̍yai bhīma̱lam |
na̱rmāya̍ re̱bha hasā̍ya̱ kāri̍māna̱ndāya̍ strīṣa̱khaṃ pra̱made̍ kumārīpu̱traṃ me̱dhāyai̍ rathakā̱raṃ dhairyā̍ya̱ takṣā̍ṇam
||34.6||नृ॒त्ताय॑ सू॒तं गी॒ताय॑ शैलू॒षं धर्मा॑य सभाच॒रं न॒रिष्ठा॑यै भीम॒लम् ।
न॒र्माय॑ रे॒भ हसा॑य॒ कारि॑मान॒न्दाय॑ स्त्रीष॒खं प्र॒मदे॑ कुमारीपु॒त्रं मे॒धायै॑ रथका॒रं धैर्या॑य॒ तक्षा॑णम्
tapa̍se kaulā̱laṃ mā̱yāyai̍ ka̱rmāra̍ rū̱pāya̍ maṇikā̱ra śu̱bhe va̱pa śa̍ra̱vyā̍yā iṣukā̱ra he̱tyai dha̍nuṣkā̱ram |
karma̍ṇe jyākā̱raṃ di̱ṣṭāya̍ rajjusa̱rjaṃ mṛ̱tyave̍ mṛga̱yumanta̍kāya śva̱nina̍m
||34.7||तप॑से कौला॒लं मा॒यायै॑ क॒र्मार॑ रू॒पाय॑ मणिका॒र शु॒भे व॒प श॑र॒व्या॑या इषुका॒र हे॒त्यै ध॑नुष्का॒रम् ।
कर्म॑णे ज्याका॒रं दि॒ष्टाय॑ रज्जुस॒र्जं मृ॒त्यवे॑ मृग॒युमन्त॑काय श्व॒निन॑म्
na̱dībhya̍ḥ pauñji̱ṣṭhamṛ̱kṣīkā̍bhyo̱ naiṣā̍daṃ puruṣavyā̱ghrāya̍ du̱rmada̍ṃ gandharvāpsa̱robhyo̱ vrātya̍m |
pra̱yugbhya̱ unma̍tta sarpadevaja̱nebhyo'pra̍tipada̱maye̍bhyaḥ kita̱vamī̱ryatā̍yā̱ aki̍tavaṃ piśā̱cebhyo̍
bidalakā̱rīṃ yā̍tu̱dhāne̍bhyaḥ kaṇṭakīkā̱rīm
||34.8||न॒दीभ्यः॑ पौञ्जि॒ष्ठमृ॒क्षीका॑भ्यो॒ नैषा॑दं पुरुषव्या॒घ्राय॑ दु॒र्मदं॑ गन्धर्वाप्स॒रोभ्यो॒ व्रात्य॑म् ।
प्र॒युग्भ्य॒ उन्म॑त्त सर्पदेवज॒नेभ्योऽप्र॑तिपद॒मये॑भ्यः कित॒वमी॒र्यता॑या॒ अकि॑तवं पिशा॒चेभ्यो॑
बिदलका॒रीं या॑तु॒धाने॑भ्यः कण्टकीका॒रीम्
sa̱ṃdhaye̍ jā̱raṃ ge̱hāyo̍papa̱timārtyai̱ pari̍vitta̱ṃ nirṛ̍tyai parivividā̱namarā̍dhyā edidhiṣuḥ pa̱tiṃ
niṣkṛ̍tyai peśaskā̱rī sa̱ṃjñānā̍ya smarakā̱rīm | pra̱kā̱modyā̍yopa̱sada̱ṃ varṇā̍yānu̱rudha̱ṃ balā̍yopa̱dām
||34.9||सं॒धये॑ जा॒रं गे॒हायो॑पप॒तिमार्त्यै॒ परि॑वित्तं॒ निरृ॑त्यै परिविविदा॒नमरा॑ध्या एदिधिषुः प॒तिं
निष्कृ॑त्यै पेशस्का॒री सं॒ज्ञाना॑य स्मरका॒रीम् । प्र॒का॒मोद्या॑योप॒सदं॒ वर्णा॑यानु॒रुधं॒ बला॑योप॒दाम्
u̱tsā̱debhya̍ḥ ku̱bjaṃ pra̱mude̍ vāma̱naṃ dvā̱rbhyaḥ srā̱ma svapnā̍yā̱ndhamadha̍rmāya badhi̱raṃ pa̱vitrā̍ya bhi̱ṣaja̍m |
pra̱jñānā̍ya nakṣatrada̱rśamā̍śi̱kṣāyai̍ pra̱śnina̍mupaśi̱kṣāyā̍ abhipra̱śnina̍ṃ ma̱ryādā̍yai praśnavivā̱kam
||34.10||उ॒त्सा॒देभ्यः॑ कु॒ब्जं प्र॒मुदे॑ वाम॒नं द्वा॒र्भ्यः स्रा॒म स्वप्ना॑या॒न्धमध॑र्माय बधि॒रं प॒वित्रा॑य भि॒षज॑म् ।
प्र॒ज्ञाना॑य नक्षत्रद॒र्शमा॑शि॒क्षायै॑ प्र॒श्निन॑मुपशि॒क्षाया॑ अभिप्र॒श्निनं॑ म॒र्यादा॑यै प्रश्नविवा॒कम्
arme̍bhyo hasti̱paṃ ja̱vāyā̍śva̱paṃ puṣṭyai̍ gopā̱laṃ vī̱ryā̍yāvipā̱laṃ teja̍se'japā̱lamirā̍yai kī̱nāśa̍m |
kī̱lālā̍ya surākā̱raṃ bha̱drāya̍ gṛha̱pa śreya̍se vitta̱dhamādhya̍kṣyāyānukṣa̱ttāra̍m
||34.11||अर्मे॑भ्यो हस्ति॒पं ज॒वाया॑श्व॒पं पुष्ट्यै॑ गोपा॒लं वी॒र्या॑याविपा॒लं तेज॑सेऽजपा॒लमिरा॑यै की॒नाश॑म् ।
की॒लाला॑य सुराका॒रं भ॒द्राय॑ गृह॒प श्रेय॑से वित्त॒धमाध्य॑क्ष्यायानुक्ष॒त्तार॑म्
bhāyai̍ dārvā̱hāra̍ṃ pra̱bhāyā̍ agnye̱dhaṃ bra̱dhnasya̍ vi̱ṣṭapā̍yābhiṣe̱ktāra̱ṃ varṣi̍ṣṭhāya̱ nākā̍ya parive̱ṣṭāra̍m |
de̱va̱lo̱kāya̍ peśi̱tāra̍ṃ manuṣyalo̱kāya̍ prakari̱tāra̱ sarve̍bhyo lo̱kebhya̍ upase̱ktāra̱mava̍ ṛtyai
ba̱dhāyo̍pamanthi̱tāra̱ṃ medhā̍ya vāsaḥpalpū̱līṃ pra̍kā̱māya̍ rajayi̱trīm
||34.12||भायै॑ दार्वा॒हारं॑ प्र॒भाया॑ अग्न्ये॒धं ब्र॒ध्नस्य॑ वि॒ष्टपा॑याभिषे॒क्तारं॒ वर्षि॑ष्ठाय॒ नाका॑य परिवे॒ष्टार॑म् ।
दे॒व॒लो॒काय॑ पेशि॒तारं॑ मनुष्यलो॒काय॑ प्रकरि॒तार॒ सर्वे॑भ्यो लो॒केभ्य॑ उपसे॒क्तार॒मव॑ ऋत्यै
ब॒धायो॑पमन्थि॒तारं॒ मेधा॑य वासःपल्पू॒लीं प्र॑का॒माय॑ रजयि॒त्रीम्
ṛ̱taye̍ ste̱nahṛ̍daya̱ṃ vaira̍hatyāya̱ piśu̍na̱ṃ vivi̍ktyai kṣa̱ttāra̱maupa̍draṣṭryāyānukṣa̱ttāra̱ṃ bālā̍yānuca̱raṃ bhū̱mne pa̍riṣka̱ndam |
pri̱yāya̍ priyavā̱dina̱mari̍ṣṭyā aśvasā̱da sva̱rgāya̍ lo̱kāya̍ bhāgadu̱ghaṃ varṣi̍ṣṭhāya̱ nākā̍ya parive̱ṣṭāra̍m
||34.13||ऋ॒तये॑ स्ते॒नहृ॑दयं॒ वैर॑हत्याय॒ पिशु॑नं॒ विवि॑क्त्यै क्ष॒त्तार॒मौप॑द्रष्ट्र्यायानुक्ष॒त्तारं॒ बाला॑यानुच॒रं भू॒म्ने प॑रिष्क॒न्दम् ।
प्रि॒याय॑ प्रियवा॒दिन॒मरि॑ष्ट्या अश्वसा॒द स्व॒र्गाय॑ लो॒काय॑ भागदु॒घं वर्षि॑ष्ठाय॒ नाका॑य परिवे॒ष्टार॑म्
ma̱nyave̍'yastā̱paṃ krodhā̍ya nisa̱raṃ yogā̍ya yo̱ktāra̱ śokā̍yābhisa̱rtāra̱ṃ kṣemā̍ya vimo̱ktāra̍mutkūlani̱kūlebhya̍stri̱ṣṭhina̍m |
vapu̍ṣe mānaskṛ̱ta śīlā̍yāñjanīkā̱rīṃ nirṛ̍tyai kośakā̱rīṃ ya̱māyā̱sūm
||34.14||म॒न्यवे॑ऽयस्ता॒पं क्रोधा॑य निस॒रं योगा॑य यो॒क्तार॒ शोका॑याभिस॒र्तारं॒ क्षेमा॑य विमो॒क्तार॑मुत्कूलनि॒कूलेभ्य॑स्त्रि॒ष्ठिन॑म् ।
वपु॑षे मानस्कृ॒त शीला॑याञ्जनीका॒रीं निरृ॑त्यै कोशका॒रीं य॒माया॒सूम्
ya̱māya̍ yama̱sūmatha̍rva̱bhyo'va̍tokā saṃvatsa̱rāya̍ paryā̱yiṇī̍ṃ parivatsa̱rāyāvi̍jātāmidāvatsa̱rāyā̱tītva̍rīmidvatsa̱rāyā̍ti̱ṣkadva̍rīm |
va̱tsa̱rāya̱ vija̍rjarā saṃvatsa̱rāya̱ pali̍knīmṛ̱bhubhyo̍'jinasa̱ṃdha sā̱dhyebhya̍ścarma̱mnam
||34.15||य॒माय॑ यम॒सूमथ॑र्व॒भ्योऽव॑तोका संवत्स॒राय॑ पर्या॒यिणीं॑ परिवत्स॒रायावि॑जातामिदावत्स॒राया॒तीत्व॑रीमिद्वत्स॒राया॑ति॒ष्कद्व॑रीम् ।
व॒त्स॒राय॒ विज॑र्जरा संवत्स॒राय॒ पलि॑क्नीमृ॒भुभ्यो॑ऽजिनसं॒ध सा॒ध्येभ्य॑श्चर्म॒म्नम्
saro̍bhyo dhaiva̱ramu̍pa̱sthāva̍rābhyo̱ dāśa̍ṃ vaiśa̱ntābhyo̍ bai̱ndaṃ na̍ḍva̱lābhya̱ḥ śauṣka̍lam |
pā̱rāya̍ mārgā̱rama̍vā̱rāya̍ ke̱varta̍ṃ tī̱rthebhya̍ ā̱ndaṃ viṣa̍mebhyo mainā̱lam |
sva̱nebhya̱ḥ parṇa̍ka̱ṃ guhā̍bhya̱ḥ kirā̍ta̱ sānu̍bhyo̱ jambha̍ka̱ṃ parva̍tebhyaḥ kiṃpūru̱ṣam
||34.16||सरो॑भ्यो धैव॒रमु॑प॒स्थाव॑राभ्यो॒ दाशं॑ वैश॒न्ताभ्यो॑ बै॒न्दं न॑ड्व॒लाभ्यः॒ शौष्क॑लम् ।
पा॒राय॑ मार्गा॒रम॑वा॒राय॑ के॒वर्तं॑ ती॒र्थेभ्य॑ आ॒न्दं विष॑मेभ्यो मैना॒लम् ।
स्व॒नेभ्यः॒ पर्ण॑कं॒ गुहा॑भ्यः॒ किरा॑त॒ सानु॑भ्यो॒ जम्भ॑कं॒ पर्व॑तेभ्यः किंपूरु॒षम्
bī̱bha̱tsāyai̍ paulka̱saṃ varṇā̍ya hiraṇyakā̱raṃ tu̱lāyai̍ vāṇi̱jaṃ pa̍ścādo̱ṣāya̍ glā̱vina̱ṃ viśve̍bhyo bhū̱tebhya̍ḥ sidhma̱lam |
bhūtyai̍ jāgara̱ṇamabhū̍tyai svapa̱namārtyai̍ janavā̱dina̱ṃ vyṛ̍ddhyā apaga̱lbha sa̍śa̱rāya̍ pra̱cchida̍m
||34.17||बी॒भ॒त्सायै॑ पौल्क॒सं वर्णा॑य हिरण्यका॒रं तु॒लायै॑ वाणि॒जं प॑श्चादो॒षाय॑ ग्ला॒विनं॒ विश्वे॑भ्यो भू॒तेभ्यः॑ सिध्म॒लम् ।
भूत्यै॑ जागर॒णमभू॑त्यै स्वप॒नमार्त्यै॑ जनवा॒दिनं॒ व्यृ॑द्ध्या अपग॒ल्भ स॑श॒राय॑ प्र॒च्छिद॑म्
a̱kṣa̱rā̱jāya̍ kita̱vaṃ kṛ̱tāyā̍dinavada̱rśaṃ tretā̍yai ka̱lpina̍ṃ dvā̱parā̍yādhika̱lpina̍māska̱ndāya̍
sabhāsthā̱ṇuṃ mṛ̱tyave̍ govya̱cchamanta̍kāya goghā̱tam | kṣu̱dhe yo gāṃ vi̍kṛ̱ntanta̱ṃ bhikṣa̍māṇa
upa̱tiṣṭha̍ti duṣkṛ̱tāya̱ cara̍kācāryaṃ pā̱pmane̍ saila̱gam
||34.18||अ॒क्ष॒रा॒जाय॑ कित॒वं कृ॒ताया॑दिनवद॒र्शं त्रेता॑यै क॒ल्पिनं॑ द्वा॒परा॑याधिक॒ल्पिन॑मास्क॒न्दाय॑
सभास्था॒णुं मृ॒त्यवे॑ गोव्य॒च्छमन्त॑काय गोघा॒तम् । क्षु॒धे यो गां वि॑कृ॒न्तन्तं॒ भिक्ष॑माण
उप॒तिष्ठ॑ति दुष्कृ॒ताय॒ चर॑काचार्यं पा॒प्मने॑ सैल॒गम्
pra̱ti̱śrutkā̍yā arta̱naṃ ghoṣā̍ya bha̱ṣamantā̍ya bahuvā̱dina̍mana̱ntāya̱ mūka̱ śabdā̍yāl̤ambarāghā̱tam |
maha̍se vīṇāvā̱daṃ krośā̍ya tūṇava̱dhmama̍varaspa̱rāya̍ śaṅkha̱dhmaṃ vanā̍ya vana̱pama̱nyato̍'raṇyāya dāva̱pam
||34.19||प्र॒ति॒श्रुत्का॑या अर्त॒नं घोषा॑य भ॒षमन्ता॑य बहुवा॒दिन॑मन॒न्ताय॒ मूक॒ शब्दा॑याळम्बराघा॒तम् ।
मह॑से वीणावा॒दं क्रोशा॑य तूणव॒ध्मम॑वरस्प॒राय॑ शङ्ख॒ध्मं वना॑य वन॒पम॒न्यतो॑ऽरण्याय दाव॒पम्
na̱rmāya̍ puśca̱lū hasā̍ya̱ kāri̱ṃ yāda̍se śāba̱lyāṃ grā̍ma̱ṇya̱ṃ gaṇa̍kamabhi̱krośa̍ka̱ṃ tānmaha̍se |
vī̱ṇā̱vā̱daṃ pā̍ṇi̱ghnaṃ tū̍ṇava̱dhmaṃ tānnṛ̱ttāyā̍na̱ndāya̍ tala̱vam
||34.20||न॒र्माय॑ पुश्च॒लू हसा॑य॒ कारिं॒ याद॑से शाब॒ल्यां ग्रा॑म॒ण्यं॒ गण॑कमभि॒क्रोश॑कं॒ तान्मह॑से ।
वी॒णा॒वा॒दं पा॑णि॒घ्नं तू॑णव॒ध्मं तान्नृ॒त्ताया॑न॒न्दाय॑ तल॒वम्
a̱gnaye̱ pīvā̍naṃ pṛthi̱vyai pī̍ṭhasa̱rpiṇa̍ṃ vā̱yave̍ cāṇḍā̱lama̱ntari̍kṣāya vaśana̱rtina̍ṃ di̱ve kha̍la̱ti sūryā̍ya harya̱kṣam |
nakṣa̍trebhyaḥ kirmi̱raṃ ca̱ndrama̍se ki̱lāsa̱mahne̍ śu̱klaṃ pi̍ṅgā̱kṣa rātryai̍ kṛ̱ṣṇaṃ pi̍ṅgā̱kṣam
||34.21||अ॒ग्नये॒ पीवा॑नं पृथि॒व्यै पी॑ठस॒र्पिणं॑ वा॒यवे॑ चाण्डा॒लम॒न्तरि॑क्षाय वशन॒र्तिनं॑ दि॒वे ख॑ल॒ति सूर्या॑य हर्य॒क्षम् ।
नक्ष॑त्रेभ्यः किर्मि॒रं च॒न्द्रम॑से कि॒लास॒मह्ने॑ शु॒क्लं पि॑ङ्गा॒क्ष रात्र्यै॑ कृ॒ष्णं पि॑ङ्गा॒क्षम्
athai̱tāna̱ṣṭau virū̍pā̱nā la̍bha̱te'ti̍śukla̱ṃ cāti̍kṛṣṇa̱ṃ cāti̍dīrgha̱ṃ cāti̍hrasva̱ṃ ca |
ati̍sthūla̱ṃ cāti̍kṛśa̱ṃ cāti̍kulva̱ṃ cāti̍lomaśa̱ṃ cāśū̍drā̱ abrā̍hmaṇā̱ste prā̍jāpa̱tyāḥ |
mā̱ga̱dhaḥ pu̍śca̱lī ki̍ta̱vaḥ klī̱baḥ ki̍ta̱vo'śū̍drā̱ abrā̍hmaṇā̱ste prā̍jāpa̱tyāḥ
||34.22||अथै॒तान॒ष्टौ विरू॑पा॒ना ल॑भ॒तेऽति॑शुक्लं॒ चाति॑कृष्णं॒ चाति॑दीर्घं॒ चाति॑ह्रस्वं॒ च ।
अति॑स्थूलं॒ चाति॑कृशं॒ चाति॑कुल्वं॒ चाति॑लोमशं॒ चाशू॑द्रा॒ अब्रा॑ह्मणा॒स्ते प्रा॑जाप॒त्याः ।
मा॒ग॒धः पु॑श्च॒ली कि॑त॒वः क्ली॒बः कि॑त॒वोऽशू॑द्रा॒ अब्रा॑ह्मणा॒स्ते प्रा॑जाप॒त्याः