अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
१५ गृत्समद (आङ्गिरसः शौनहोत्रः पश्चाद्) भार्गवः शौनकः। अपांनपात्। त्रिष्टुप्।
उपे॑मसृक्षि वाज॒युर्व॑च॒स्यां चनो॑ दधीत ना॒द्यो गिरो॑ मे ।
अ॒पां नपा॑दाशु॒हेमा॑ कु॒वित् स सु॒पेश॑सस्करति॒ जोषि॑ष॒द्धि
॥१॥upe̍masṛkṣi vāja̱yurva̍ca̱syāṃ cano̍ dadhīta nā̱dyo giro̍ me |
a̱pāṃ napā̍dāśu̱hemā̍ ku̱vit sa su̱peśa̍saskarati̱ joṣi̍ṣa̱ddhi
इ॒मं स्व॑स्मै हृ॒द आ सुत॑ष्टं॒ मन्त्रं॑ वोचेम कु॒विद॑स्य॒ वेद॑त् ।
अ॒पां नपा॑दसु॒र्य॑स्य म॒ह्ना विश्वा॑न्य॒र्यो भुव॑ना जजान
॥२॥i̱maṃ sva̍smai hṛ̱da ā suta̍ṣṭa̱ṃ mantra̍ṃ vocema ku̱vida̍sya̱ veda̍t |
a̱pāṃ napā̍dasu̱rya̍sya ma̱hnā viśvā̍nya̱ryo bhuva̍nā jajāna
सम॒न्या यन्त्युप॑ यन्त्य॒न्याः स॑मा॒नमू॒र्वं न॒द्य॑: पृणन्ति ।
तमू॒ शुचिं॒ शुच॑यो दीदि॒वांस॑म॒पां नपा॑तं॒ परि॑ तस्थु॒राप॑:
॥३॥sama̱nyā yantyupa̍ yantya̱nyāḥ sa̍mā̱namū̱rvaṃ na̱dya̍: pṛṇanti |
tamū̱ śuci̱ṃ śuca̍yo dīdi̱vāṃsa̍ma̱pāṃ napā̍ta̱ṃ pari̍ tasthu̱rāpa̍:
तमस्मे॑रा युव॒तयो॒ युवा॑नं मर्मृ॒ज्यमा॑ना॒: परि॑ य॒न्त्याप॑: ।
स शु॒क्रेभि॒: शिक्व॑भी रे॒वद॒स्मे दी॒दाया॑नि॒ध्मो घृ॒तनि॑र्णिग॒प्सु
॥४॥tamasme̍rā yuva̱tayo̱ yuvā̍naṃ marmṛ̱jyamā̍nā̱: pari̍ ya̱ntyāpa̍: |
sa śu̱krebhi̱: śikva̍bhī re̱vada̱sme dī̱dāyā̍ni̱dhmo ghṛ̱tani̍rṇiga̱psu
अ॒स्मै ति॒स्रो अ॑व्य॒थ्याय॒ नारी॑र्दे॒वाय॑ दे॒वीर्दि॑धिष॒न्त्यन्न॑म् ।
कृता॑ इ॒वोप॒ हि प्र॑स॒र्स्रे अ॒प्सु स पी॒यूषं॑ धयति पूर्व॒सूना॑म्
॥५॥a̱smai ti̱sro a̍vya̱thyāya̱ nārī̍rde̱vāya̍ de̱vīrdi̍dhiṣa̱ntyanna̍m |
kṛtā̍ i̱vopa̱ hi pra̍sa̱rsre a̱psu sa pī̱yūṣa̍ṃ dhayati pūrva̱sūnā̍m
अश्व॒स्यात्र॒ जनि॑मा॒स्य च॒ स्व॑र्द्रु॒हो रि॒षः स॒म्पृच॑: पाहि सू॒रीन् ।
आ॒मासु॑ पू॒र्षु प॒रो अ॑प्रमृ॒ष्यं नारा॑तयो॒ वि न॑श॒न्नानृ॑तानि
॥६॥aśva̱syātra̱ jani̍mā̱sya ca̱ sva̍rdru̱ho ri̱ṣaḥ sa̱mpṛca̍: pāhi sū̱rīn |
ā̱māsu̍ pū̱rṣu pa̱ro a̍pramṛ̱ṣyaṃ nārā̍tayo̱ vi na̍śa̱nnānṛ̍tāni
स्व आ दमे॑ सु॒दुघा॒ यस्य॑ धे॒नुः स्व॒धां पी॑पाय सु॒भ्वन्न॑मत्ति ।
सो अ॒पां नपा॑दू॒र्जय॑न्न॒प्स्व१न्तर्व॑सु॒देया॑य विध॒ते वि भा॑ति ७॥
यो अ॒प्स्वा शुचि॑ना॒ दैव्ये॑न ऋ॒तावाज॑स्र उर्वि॒या वि॒भाति॑ ।
व॒या इद॒न्या भुव॑नान्यस्य॒ प्र जा॑यन्ते वी॒रुध॑श्च प्र॒जाभि॑:
॥८॥sva ā dame̍ su̱dughā̱ yasya̍ dhe̱nuḥ sva̱dhāṃ pī̍pāya su̱bhvanna̍matti |
so a̱pāṃ napā̍dū̱rjaya̍nna̱psva1ntarva̍su̱deyā̍ya vidha̱te vi bhā̍ti 7yo a̱psvā śuci̍nā̱ daivye̍na ṛ̱tāvāja̍sra urvi̱yā vi̱bhāti̍ |
va̱yā ida̱nyā bhuva̍nānyasya̱ pra jā̍yante vī̱rudha̍śca pra̱jābhi̍:
अ॒पां नपा॒दा ह्यस्था॑दु॒पस्थं॑ जि॒ह्माना॑मू॒र्ध्वो वि॒द्युतं॒ वसा॑नः ।
तस्य॒ ज्येष्ठं॑ महि॒मानं॒ वह॑न्ती॒र्हिर॑ण्यवर्णा॒: परि॑ यन्ति य॒ह्वीः
॥९॥a̱pāṃ napā̱dā hyasthā̍du̱pastha̍ṃ ji̱hmānā̍mū̱rdhvo vi̱dyuta̱ṃ vasā̍naḥ |
tasya̱ jyeṣṭha̍ṃ mahi̱māna̱ṃ vaha̍ntī̱rhira̍ṇyavarṇā̱: pari̍ yanti ya̱hvīḥ
हिर॑ण्यरूप॒: स हिर॑ण्यसंदृग॒पां नपा॒त् सेदु॒ हिर॑ण्यवर्णः ।
हि॒र॒ण्यया॒त् परि॒ योने॑र्नि॒षद्या॑ हिरण्य॒दा द॑द॒त्यन्न॑मस्मै
॥१०॥hira̍ṇyarūpa̱: sa hira̍ṇyasaṃdṛga̱pāṃ napā̱t sedu̱ hira̍ṇyavarṇaḥ |
hi̱ra̱ṇyayā̱t pari̱ yone̍rni̱ṣadyā̍ hiraṇya̱dā da̍da̱tyanna̍masmai
तद॒स्यानी॑कमु॒त चारु॒ नामा॑पी॒च्यं॑ वर्धते॒ नप्तु॑र॒पाम् ।
यमि॒न्धते॑ युव॒तय॒: समि॒त्था हिर॑ण्यवर्णं घृ॒तमन्न॑मस्य
॥११॥tada̱syānī̍kamu̱ta cāru̱ nāmā̍pī̱cya̍ṃ vardhate̱ naptu̍ra̱pām |
yami̱ndhate̍ yuva̱taya̱: sami̱tthā hira̍ṇyavarṇaṃ ghṛ̱tamanna̍masya
अ॒स्मै ब॑हू॒नाम॑व॒माय॒ सख्ये॑ य॒ज्ञैर्वि॑धेम॒ नम॑सा ह॒विर्भि॑: ।
सं सानु॒ मार्ज्मि॒ दिधि॑षामि॒ बिल्मै॒र्दधा॒म्यन्नै॒: परि॑ वन्द ऋ॒ग्भिः
॥१२॥a̱smai ba̍hū̱nāma̍va̱māya̱ sakhye̍ ya̱jñairvi̍dhema̱ nama̍sā ha̱virbhi̍: |
saṃ sānu̱ mārjmi̱ didhi̍ṣāmi̱ bilmai̱rdadhā̱myannai̱: pari̍ vanda ṛ̱gbhiḥ
स ईं॒ वृषा॑जनय॒त् तासु॒ गर्भं॒ स ईं॒ शिशु॑र्धयति॒ तं रि॑हन्ति ।
सो अ॒पां नपा॒दन॑भिम्लातवर्णो॒ ऽन्यस्ये॑वे॒ह त॒न्वा॑ विवेष
॥१३॥sa ī̱ṃ vṛṣā̍janaya̱t tāsu̱ garbha̱ṃ sa ī̱ṃ śiśu̍rdhayati̱ taṃ ri̍hanti |
so a̱pāṃ napā̱dana̍bhimlātavarṇo̱ 'nyasye̍ve̱ha ta̱nvā̍ viveṣa
अ॒स्मिन् प॒दे प॑र॒मे त॑स्थि॒वांस॑मध्व॒स्मभि॑र्वि॒श्वहा॑ दीदि॒वांस॑म् ।
आपो॒ नप्त्रे॑ घृ॒तमन्नं॒ वह॑न्तीः स्व॒यमत्कै॒: परि॑ दीयन्ति य॒ह्वीः
॥१४॥a̱smin pa̱de pa̍ra̱me ta̍sthi̱vāṃsa̍madhva̱smabhi̍rvi̱śvahā̍ dīdi̱vāṃsa̍m |
āpo̱ naptre̍ ghṛ̱tamanna̱ṃ vaha̍ntīḥ sva̱yamatkai̱: pari̍ dīyanti ya̱hvīḥ
अयां॑समग्ने सुक्षि॒तिं जना॒यायां॑समु म॒घव॑द्भ्यः सुवृ॒क्तिम् ।
विश्वं॒ तद् भ॒द्रं यदव॑न्ति दे॒वा बृ॒हद् व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीरा॑:
॥१५॥ayā̍ṃsamagne sukṣi̱tiṃ janā̱yāyā̍ṃsamu ma̱ghava̍dbhyaḥ suvṛ̱ktim |
viśva̱ṃ tad bha̱draṃ yadava̍nti de̱vā bṛ̱had va̍dema vi̱dathe̍ su̱vīrā̍: