अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
१५ गृत्समद (आङ्गिरसः शौनहोत्रः पश्चाद्) भार्गवः शौनकः। इन्द्रः। त्रिष्टुप्।
यो जा॒त ए॒व प्र॑थ॒मो मन॑स्वान् दे॒वो दे॒वान् क्रतु॑ना प॒र्यभू॑षत् ।
यस्य॒ शुष्मा॒द् रोद॑सी॒ अभ्य॑सेतां नृ॒म्णस्य॑ म॒ह्ना स ज॑नास॒ इन्द्र॑:
॥१॥yo jā̱ta e̱va pra̍tha̱mo mana̍svān de̱vo de̱vān kratu̍nā pa̱ryabhū̍ṣat |
yasya̱ śuṣmā̱d roda̍sī̱ abhya̍setāṃ nṛ̱mṇasya̍ ma̱hnā sa ja̍nāsa̱ indra̍:
यः पृ॑थि॒वीं व्यथ॑माना॒मदृं॑ह॒द् यः पर्व॑ता॒न् प्रकु॑पिताँ॒ अर॑म्णात् ।
यो अ॒न्तरि॑क्षं विम॒मे वरी॑यो॒ यो द्यामस्त॑भ्ना॒त् स ज॑नास॒ इन्द्र॑:
॥२॥yaḥ pṛ̍thi̱vīṃ vyatha̍mānā̱madṛ̍ṃha̱d yaḥ parva̍tā̱n praku̍pitā̱m̐ ara̍mṇāt |
yo a̱ntari̍kṣaṃ vima̱me varī̍yo̱ yo dyāmasta̍bhnā̱t sa ja̍nāsa̱ indra̍:
यो ह॒त्वाहि॒मरि॑णात् स॒प्त सिन्धू॒न् यो गा उ॒दाज॑दप॒धा व॒लस्य॑ ।
यो अश्म॑नोर॒न्तर॒ग्निं ज॒जान॑ सं॒वृक् स॒मत्सु॒ स ज॑नास॒ इन्द्र॑:
॥३॥yo ha̱tvāhi̱mari̍ṇāt sa̱pta sindhū̱n yo gā u̱dāja̍dapa̱dhā va̱lasya̍ |
yo aśma̍nora̱ntara̱gniṃ ja̱jāna̍ sa̱ṃvṛk sa̱matsu̱ sa ja̍nāsa̱ indra̍:
येने॒मा विश्वा॒ च्यव॑ना कृ॒तानि॒ यो दासं॒ वर्ण॒मध॑रं॒ गुहाक॑: ।
श्व॒घ्नीव॒ यो जि॑गी॒वाँ ल॒क्षमाद॑द॒र्यः पु॒ष्टानि॒ स ज॑नास॒ इन्द्र॑:
॥४॥yene̱mā viśvā̱ cyava̍nā kṛ̱tāni̱ yo dāsa̱ṃ varṇa̱madha̍ra̱ṃ guhāka̍: |
śva̱ghnīva̱ yo ji̍gī̱vām̐ la̱kṣamāda̍da̱ryaḥ pu̱ṣṭāni̱ sa ja̍nāsa̱ indra̍:
यं स्मा॑ पृ॒च्छन्ति॒ कुह॒ सेति॑ घो॒रमु॒तेमा॑हु॒र्नैषो अ॒स्तीत्ये॑नम् ।
सो अ॒र्यः पु॒ष्टीर्विज॑ इ॒वा मि॑नाति॒ श्रद॑स्मै धत्त॒ स ज॑नास॒ इन्द्र॑:
॥५॥yaṃ smā̍ pṛ̱cchanti̱ kuha̱ seti̍ gho̱ramu̱temā̍hu̱rnaiṣo a̱stītye̍nam |
so a̱ryaḥ pu̱ṣṭīrvija̍ i̱vā mi̍nāti̱ śrada̍smai dhatta̱ sa ja̍nāsa̱ indra̍:
यो र॒ध्रस्य॑ चोदि॒ता यः कृ॒शस्य॒ यो ब्र॒ह्मणो॒ नाध॑मानस्य की॒रेः ।
यु॒क्तग्रा॑व्णो॒ योऽवि॒ता सु॑शि॒प्रः सु॒तसो॑मस्य॒ स ज॑नास॒ इन्द्र॑:
॥६॥yo ra̱dhrasya̍ codi̱tā yaḥ kṛ̱śasya̱ yo bra̱hmaṇo̱ nādha̍mānasya kī̱reḥ |
yu̱ktagrā̍vṇo̱ yo'vi̱tā su̍śi̱praḥ su̱taso̍masya̱ sa ja̍nāsa̱ indra̍:
यस्याश्वा॑सः प्र॒दिशि॒ यस्य॒ गावो॒ यस्य॒ ग्रामा॒ यस्य॒ विश्वे॒ रथा॑सः ।
यः सूर्यं॒ य उ॒षसं॑ ज॒जान॒ यो अ॒पां ने॒ता स ज॑नास॒ इन्द्र॑:
॥७॥yasyāśvā̍saḥ pra̱diśi̱ yasya̱ gāvo̱ yasya̱ grāmā̱ yasya̱ viśve̱ rathā̍saḥ |
yaḥ sūrya̱ṃ ya u̱ṣasa̍ṃ ja̱jāna̱ yo a̱pāṃ ne̱tā sa ja̍nāsa̱ indra̍:
यं क्रन्द॑सी संय॒ती वि॒ह्वये॑ते॒ परेऽव॑र उ॒भया॑ अ॒मित्रा॑: ।
स॒मा॒नं चि॒द् रथ॑मातस्थि॒वांसा॒ नाना॑ हवेते॒ स ज॑नास॒ इन्द्र॑:
॥८॥yaṃ kranda̍sī saṃya̱tī vi̱hvaye̍te̱ pare'va̍ra u̱bhayā̍ a̱mitrā̍: |
sa̱mā̱naṃ ci̱d ratha̍mātasthi̱vāṃsā̱ nānā̍ havete̱ sa ja̍nāsa̱ indra̍:
यस्मा॒न्न ऋ॒ते वि॒जय॑न्ते॒ जना॑सो॒ यं युध्य॑माना॒ अव॑से॒ हव॑न्ते ।
यो विश्व॑स्य प्रति॒मानं॑ ब॒भूव॒ यो अ॑च्युत॒च्युत् स ज॑नास॒ इन्द्र॑:
॥९॥yasmā̱nna ṛ̱te vi̱jaya̍nte̱ janā̍so̱ yaṃ yudhya̍mānā̱ ava̍se̱ hava̍nte |
yo viśva̍sya prati̱māna̍ṃ ba̱bhūva̱ yo a̍cyuta̱cyut sa ja̍nāsa̱ indra̍:
यः शश्व॑तो॒ मह्येनो॒ दधा॑ना॒नम॑न्यमाना॒ञ्छर्वा॑ ज॒घान॑ ।
यः शर्ध॑ते॒ नानु॒ददा॑ति शृ॒ध्यां यो दस्यो॑र्ह॒न्ता स ज॑नास॒ इन्द्र॑:
॥१०॥yaḥ śaśva̍to̱ mahyeno̱ dadhā̍nā̱nama̍nyamānā̱ñcharvā̍ ja̱ghāna̍ |
yaḥ śardha̍te̱ nānu̱dadā̍ti śṛ̱dhyāṃ yo dasyo̍rha̱ntā sa ja̍nāsa̱ indra̍:
यः शम्ब॑रं॒ पर्व॑तेषु क्षि॒यन्तं॑ चत्वारिं॒श्यां श॒रद्य॒न्ववि॑न्दत् ।
ओ॒जा॒यमा॑नं॒ यो अहिं॑ ज॒घान॒ दानुं॒ शया॑नं॒ स ज॑नास॒ इन्द्र॑:
॥११॥yaḥ śamba̍ra̱ṃ parva̍teṣu kṣi̱yanta̍ṃ catvāri̱ṃśyāṃ śa̱radya̱nvavi̍ndat |
o̱jā̱yamā̍na̱ṃ yo ahi̍ṃ ja̱ghāna̱ dānu̱ṃ śayā̍na̱ṃ sa ja̍nāsa̱ indra̍:
यः स॒प्तर॑श्मिर्वृष॒भस्तुवि॑ष्मान॒वासृ॑ज॒त् सर्त॑वे स॒प्त सिन्धू॑न् ।
यो रौ॑हि॒णमस्फु॑र॒द् वज्र॑बाहु॒र्द्यामा॒रोह॑न्तं॒ स ज॑नास॒ इन्द्र॑:
॥१२॥yaḥ sa̱ptara̍śmirvṛṣa̱bhastuvi̍ṣmāna̱vāsṛ̍ja̱t sarta̍ve sa̱pta sindhū̍n |
yo rau̍hi̱ṇamasphu̍ra̱d vajra̍bāhu̱rdyāmā̱roha̍nta̱ṃ sa ja̍nāsa̱ indra̍:
द्यावा॑ चिदस्मै पृथि॒वी न॑मेते॒ शुष्मा॑च्चिदस्य॒ पर्व॑ता भयन्ते ।
यः सो॑म॒पा नि॑चि॒तो वज्र॑बाहु॒र्यो वज्र॑हस्त॒: स ज॑नास॒ इन्द्र॑:
॥१३॥dyāvā̍ cidasmai pṛthi̱vī na̍mete̱ śuṣmā̍ccidasya̱ parva̍tā bhayante |
yaḥ so̍ma̱pā ni̍ci̱to vajra̍bāhu̱ryo vajra̍hasta̱: sa ja̍nāsa̱ indra̍:
यः सु॒न्वन्त॒मव॑ति॒ यः पच॑न्तं॒ यः शंस॑न्तं॒ यः श॑शमा॒नमू॒ती ।
यस्य॒ ब्रह्म॒ वर्ध॑नं॒ यस्य॒ सोमो॒ यस्ये॒दं राध॒: स ज॑नास॒ इन्द्र॑:
॥१४॥yaḥ su̱nvanta̱mava̍ti̱ yaḥ paca̍nta̱ṃ yaḥ śaṃsa̍nta̱ṃ yaḥ śa̍śamā̱namū̱tī |
yasya̱ brahma̱ vardha̍na̱ṃ yasya̱ somo̱ yasye̱daṃ rādha̱: sa ja̍nāsa̱ indra̍:
यः सु॑न्व॒ते पच॑ते दु॒ध्र आ चि॒द् वाजं॒ दर्द॑र्षि॒ स किला॑सि स॒त्यः ।
व॒यं त॑ इन्द्र वि॒श्वह॑ प्रि॒यास॑: सु॒वीरा॑सो वि॒दथ॒मा व॑देम
॥१५॥yaḥ su̍nva̱te paca̍te du̱dhra ā ci̱d vāja̱ṃ darda̍rṣi̱ sa kilā̍si sa̱tyaḥ |
va̱yaṃ ta̍ indra vi̱śvaha̍ pri̱yāsa̍: su̱vīrā̍so vi̱datha̱mā va̍dema