अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- मूलम्
१७ कूर्मो गार्त्समदो, गृत्समदो वा। आदित्याः । त्रिष्टुप्।
इ॒मा गिर॑ आदि॒त्येभ्यो॑ घृ॒तस्नू॑: स॒नाद् राज॑भ्यो जु॒ह्वा॑ जुहोमि ।
शृ॒णोतु॑ मि॒त्रो अ॑र्य॒मा भगो॑ नस्तुविजा॒तो वरु॑णो॒ दक्षो॒ अंश॑:
॥१॥i̱mā gira̍ ādi̱tyebhyo̍ ghṛ̱tasnū̍: sa̱nād rāja̍bhyo ju̱hvā̍ juhomi |
śṛ̱ṇotu̍ mi̱tro a̍rya̱mā bhago̍ nastuvijā̱to varu̍ṇo̱ dakṣo̱ aṃśa̍:
इ॒मं स्तोमं॒ सक्र॑तवो मे अ॒द्य मि॒त्रो अ॑र्य॒मा वरु॑णो जुषन्त ।
आ॒दि॒त्यास॒: शुच॑यो॒ धार॑पूता॒ अवृ॑जिना अनव॒द्या अरि॑ष्टाः
॥२॥i̱maṃ stoma̱ṃ sakra̍tavo me a̱dya mi̱tro a̍rya̱mā varu̍ṇo juṣanta |
ā̱di̱tyāsa̱: śuca̍yo̱ dhāra̍pūtā̱ avṛ̍jinā anava̱dyā ari̍ṣṭāḥ
त आ॑दि॒त्यास॑ उ॒रवो॑ गभी॒रा अद॑ब्धासो॒ दिप्स॑न्तो भूर्य॒क्षाः ।
अ॒न्तः प॑श्यन्ति वृजि॒नोत सा॒धु सर्वं॒ राज॑भ्यः पर॒मा चि॒दन्ति॑
॥३॥ta ā̍di̱tyāsa̍ u̱ravo̍ gabhī̱rā ada̍bdhāso̱ dipsa̍nto bhūrya̱kṣāḥ |
a̱ntaḥ pa̍śyanti vṛji̱nota sā̱dhu sarva̱ṃ rāja̍bhyaḥ para̱mā ci̱danti̍
धा॒रय॑न्त आदि॒त्यासो॒ जग॒त् स्था दे॒वा विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य गो॒पाः ।
दी॒र्घाधि॑यो॒ रक्ष॑माणा असु॒र्य॑मृ॒तावा॑न॒श्चय॑माना ऋ॒णानि॑
॥४॥dhā̱raya̍nta ādi̱tyāso̱ jaga̱t sthā de̱vā viśva̍sya̱ bhuva̍nasya go̱pāḥ |
dī̱rghādhi̍yo̱ rakṣa̍māṇā asu̱rya̍mṛ̱tāvā̍na̱ścaya̍mānā ṛ̱ṇāni̍
वि॒द्यामा॑दित्या॒ अव॑सो वो अ॒स्य यद॑र्यमन् भ॒य आ चि॑न्मयो॒भु ।
यु॒ष्माकं॑ मित्रावरुणा॒ प्रणी॑तौ॒ परि॒ श्वभ्रे॑व दुरि॒तानि॑ वृज्याम्
॥५॥vi̱dyāmā̍dityā̱ ava̍so vo a̱sya yada̍ryaman bha̱ya ā ci̍nmayo̱bhu |
yu̱ṣmāka̍ṃ mitrāvaruṇā̱ praṇī̍tau̱ pari̱ śvabhre̍va duri̱tāni̍ vṛjyām
सु॒गो हि वो॑ अर्यमन्मित्र॒ पन्था॑ अनृक्ष॒रो व॑रुण सा॒धुरस्ति॑ ।
तेना॑दित्या॒ अधि॑ वोचता नो॒ यच्छ॑ता नो दुष्परि॒हन्तु॒ शर्म॑
॥६॥su̱go hi vo̍ aryamanmitra̱ panthā̍ anṛkṣa̱ro va̍ruṇa sā̱dhurasti̍ |
tenā̍dityā̱ adhi̍ vocatā no̱ yaccha̍tā no duṣpari̱hantu̱ śarma̍
पिप॑र्तु नो॒ अदि॑ती॒ राज॑पु॒त्रा ऽति॒ द्वेषां॑स्यर्य॒मा सु॒गेभि॑: ।
बृ॒हन्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्य॒ शर्मोप॑ स्याम पुरु॒वीरा॒ अरि॑ष्टाः
॥७॥pipa̍rtu no̱ adi̍tī̱ rāja̍pu̱trā 'ti̱ dveṣā̍ṃsyarya̱mā su̱gebhi̍: |
bṛ̱hanmi̱trasya̱ varu̍ṇasya̱ śarmopa̍ syāma puru̱vīrā̱ ari̍ṣṭāḥ
ति॒स्रो भूमी॑र्धारय॒न् त्रीँरु॒त द्यून् त्रीणि॑ व्र॒ता वि॒दथे॑ अ॒न्तरे॑षाम् ।
ऋ॒तेना॑दित्या॒ महि॑ वो महि॒त्वं तद॑र्यमन् वरुण मित्र॒ चारु॑
॥८॥ti̱sro bhūmī̍rdhāraya̱n trīm̐ru̱ta dyūn trīṇi̍ vra̱tā vi̱dathe̍ a̱ntare̍ṣām |
ṛ̱tenā̍dityā̱ mahi̍ vo mahi̱tvaṃ tada̍ryaman varuṇa mitra̱ cāru̍
त्री रो॑च॒ना दि॒व्या धा॑रयन्त हिर॒ण्यया॒: शुच॑यो॒ धार॑पूताः ।
अस्व॑प्नजो अनिमि॒षा अद॑ब्धा उरु॒शंसा॑ ऋ॒जवे॒ मर्त्या॑य
॥९॥trī ro̍ca̱nā di̱vyā dhā̍rayanta hira̱ṇyayā̱: śuca̍yo̱ dhāra̍pūtāḥ |
asva̍pnajo animi̱ṣā ada̍bdhā uru̱śaṃsā̍ ṛ̱jave̱ martyā̍ya
त्वं विश्वे॑षां वरुणासि॒ राजा॒ ये च॑ दे॒वा अ॑सुर॒ ये च॒ मर्ता॑: ।
श॒तं नो॑ रास्व श॒रदो॑ वि॒चक्षे॒ ऽश्यामायूं॑षि॒ सुधि॑तानि॒ पूर्वा॑
॥१०॥tvaṃ viśve̍ṣāṃ varuṇāsi̱ rājā̱ ye ca̍ de̱vā a̍sura̱ ye ca̱ martā̍: |
śa̱taṃ no̍ rāsva śa̱rado̍ vi̱cakṣe̱ 'śyāmāyū̍ṃṣi̱ sudhi̍tāni̱ pūrvā̍
न द॑क्षि॒णा वि चि॑किते॒ न स॒व्या न प्रा॒चीन॑मादित्या॒ नोत प॒श्चा ।
पा॒क्या॑ चिद् वसवो धी॒र्या॑ चिद् यु॒ष्मानी॑तो॒ अभ॑यं॒ ज्योति॑रश्याम्
॥११॥na da̍kṣi̱ṇā vi ci̍kite̱ na sa̱vyā na prā̱cīna̍mādityā̱ nota pa̱ścā |
pā̱kyā̍ cid vasavo dhī̱ryā̍ cid yu̱ṣmānī̍to̱ abha̍ya̱ṃ jyoti̍raśyām
यो राज॑भ्य ऋत॒निभ्यो॑ द॒दाश॒ यं व॒र्धय॑न्ति पु॒ष्टय॑श्च॒ नित्या॑: ।
स रे॒वान् या॑ति प्रथ॒मो रथे॑न वसु॒दावा॑ वि॒दथे॑षु प्रश॒स्तः
॥१२॥yo rāja̍bhya ṛta̱nibhyo̍ da̱dāśa̱ yaṃ va̱rdhaya̍nti pu̱ṣṭaya̍śca̱ nityā̍: |
sa re̱vān yā̍ti pratha̱mo rathe̍na vasu̱dāvā̍ vi̱dathe̍ṣu praśa̱staḥ
शुचि॑र॒पः सू॒यव॑सा॒ अद॑ब्ध॒ उप॑ क्षेति वृ॒द्धव॑याः सु॒वीर॑: ।
नकि॒ष्टं घ्न॒न्त्यन्ति॑तो॒ न दू॒राद् य आ॑दि॒त्यानां॒ भव॑ति॒ प्रणी॑तौ
॥१३॥śuci̍ra̱paḥ sū̱yava̍sā̱ ada̍bdha̱ upa̍ kṣeti vṛ̱ddhava̍yāḥ su̱vīra̍: |
naki̱ṣṭaṃ ghna̱ntyanti̍to̱ na dū̱rād ya ā̍di̱tyānā̱ṃ bhava̍ti̱ praṇī̍tau
अदि॑ते॒ मित्र॒ वरु॑णो॒त मृ॑ळ॒ यद्वो॑ व॒यं च॑कृ॒मा कच्चि॒दाग॑: ।
उ॒र्व॑श्या॒मभ॑यं॒ ज्योति॑रिन्द्र॒ मा नो॑ दी॒र्घा अ॒भि न॑श॒न्तमि॑स्राः
॥१४॥adi̍te̱ mitra̱ varu̍ṇo̱ta mṛ̍l̤a̱ yadvo̍ va̱yaṃ ca̍kṛ̱mā kacci̱dāga̍: |
u̱rva̍śyā̱mabha̍ya̱ṃ jyoti̍rindra̱ mā no̍ dī̱rghā a̱bhi na̍śa̱ntami̍srāḥ
उ॒भे अ॑स्मै पीपयतः समी॒ची दि॒वो वृ॒ष्टिं सु॒भगो॒ नाम॒ पुष्य॑न् ।
उ॒भा क्षया॑वा॒जय॑न् याति पृ॒त्सूभावर्धौ॑ भवतः सा॒धू अ॑स्मै
॥१५॥u̱bhe a̍smai pīpayataḥ samī̱cī di̱vo vṛ̱ṣṭiṃ su̱bhago̱ nāma̱ puṣya̍n |
u̱bhā kṣayā̍vā̱jaya̍n yāti pṛ̱tsūbhāvardhau̍ bhavataḥ sā̱dhū a̍smai
या वो॑ मा॒या अ॑भि॒द्रुहे॑ यजत्रा॒: पाशा॑ आदित्या रि॒पवे॒ विचृ॑त्ताः ।
अ॒श्वीव॒ ताँ अति॑ येषं॒ रथे॒नारि॑ष्टा उ॒रावा शर्म॑न्त्स्याम
॥१६॥yā vo̍ mā̱yā a̍bhi̱druhe̍ yajatrā̱: pāśā̍ ādityā ri̱pave̱ vicṛ̍ttāḥ |
a̱śvīva̱ tām̐ ati̍ yeṣa̱ṃ rathe̱nāri̍ṣṭā u̱rāvā śarma̍ntsyāma
माहं म॒घोनो॑ वरुण प्रि॒यस्य॑ भूरि॒दाव्न॒ आ वि॑दं॒ शून॑मा॒पेः ।
मा रा॒यो रा॑जन्त् त्सु॒यमा॒दव॑ स्थां बृ॒हद् व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीरा॑:
॥१७॥māhaṃ ma̱ghono̍ varuṇa pri̱yasya̍ bhūri̱dāvna̱ ā vi̍da̱ṃ śūna̍mā̱peḥ |
mā rā̱yo rā̍jant tsu̱yamā̱dava̍ sthāṃ bṛ̱had va̍dema vi̱dathe̍ su̱vīrā̍: